《物性论》第6卷701-800行

in summo sunt uertice enim ‘crateres,’ ut ipsi
nominitant, nos quod ‘fauces’ perhibemus et ‘ora.’
sunt aliquod quoque res quarum unam dicere causam
non satis est, uerum pluris, unde una tamen sit,
705 corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere
conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
conueniat leti, dicatur ut illius una.
nam neque eum ferro nec frigore uincere possis
interiisse neque a morbo neque forte ueneno,
710 uerum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei
scimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.
711a [DE NILO FLVVIO]
Nilus in aestatem crescit campisque redundat
unicus in terris, Aegypti totius amnis.
is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,
715 aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,
anni tempore eo qui ‘etesiae’ esse feruntur,
et contra fluuium flantes remorantur et undas
cogentes sursus replent coguntque manere.
nam dubio procul haec aduerso flabra feruntur
720 flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur.
ille ex aestifera parti uenit amnis ab austro,
inter nigra uirum percocto saecla colore
exoriens penitus media ab regione diei.
est quoque uti possit magnus congestus harenae
725 fluctibus aduersis oppilare ostia contra,
cum mare permotum uentis ruit intus harenam.
quo fit uti pacto liber minus exitus amnis
et procliuis item fiat minus impetus undis.
fit quoque uti pluuiae forsan magis ad caput ei
730 tempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonum
nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.
scilicet: ad mediam regionem eiecta diei
cum conuenerunt, ibi ad altos denique montis
contrusae nubes coguntur uique premuntur.
735 forsitan Aethiopum penitus de montibus altis
crescat, ubi in campos albas descendere ningues
tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.
737a [DE LACV AVERNI]
nunc age, Auerna tibi quae sint loca cumque lacusque
expediam, quali natura praedita constent.
740 principio, quod ‘Auerna’ uocantur nomine, id ab re
inpositumst, quia sunt auibus contraria cunctis,
e regione ea quod loca cum uenere uolantes,
remigii oblitae pennarum uela remittent,
praecipitesque cadunt molli ceruice profusae
745 in terram, si forte ita fert natura locorum,
aut in aquam, si forte lacus substratus Auerni.
is locus est Cumas aput, acri sulpure montis
oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.
748a [CORNICES ATHENIS AT AEDEM
MINERVAE NON ESSE]
est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso
750 uertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,
quo numquam pennis appellunt corpora raucae
cornices, non cum fumant altaria donis:
usque adeo fugitant non iras Palladis acris
peruigili causa, Graium ut cecinere poetae,
755 sed natura loci opus efficit ipsa suapte.
755a [IN SYRIA QVARIPEDES]
in Syria quoque fertur item locus esse uideri,
quadripedes quoque quo simul ac uestigia primum
intulerint, grauiter uis cogat concidere ipsa,
manibus ut si sint diuis mactata repente.
760 omnia quae naturali ratione geruntur,
et quibus e fiant causis apparet origo—
ianua ne pote eis Orci regionibus esse
credatur, post hinc animas Acheruntis in oras
ducere forte deos manis inferne reamur,
765 naribus alipedes ut cerui saepe putantur
ducere de latebris serpentia saecla ferarum.
quod procul a uera quam sit ratione repulsum,
percipe. nam de re nunc ipsa dicere conor.
principio hoc dico—quod dixi saepe quoque ante—
770 in terra cuiusque modi rerum esse figuras;
multa, cibo quae sunt, uitalia; multaque, morbos
incutere et mortem quae possint adcelerare.
et magis esse aliis alias animantibus aptas
res ad uitai rationem ostendimus ante
775 propter dissimilem naturam dissimilisque
texturas inter sese primasque figuras.
multa meant inimica per aureis; multa per ipsas
insinuant naris infesta atque aspera tactu;[1]
nec sunt multa parum tactu uitanda neque autem
780 aspectu fugienda saporeque tristia quae sint.
deinde uidere licet quam multae sint homini res
acriter infesto sensu spurcaeque grauisque:
arboribus primum certis grauis umbra tributa
usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,
785 si quis eas supter iacuit prostratus in herbis.
est etiam magnis Heliconis montibus arbos
floris odore hominem taetro consueta necare.
scilicet: haec ideo terris ex omnia surgunt,
multa modis multis multarum semina rerum
790 quod permixta gerit tellus discretaque tradit.
nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri
nidore offendit nares, consopit ibidem,
concidere et spumas qui morbo mittere sueuit.
castoreoque graui mulier sopita recumbit,
795 et manibus nitidum teneris opus effluit ei,
tempore eo si odoratast co menstrua soluit.
multaque praeterea languentia membra per artus
soluunt atque animam labefactant sedibus intus.
denique si calidis etiam cunctere lauabris
800 plenior et fueris solio feruentis aquai,[2]

[1] tactu=tractu (Housman)
[2] et fueris=et lueris (Diels)=efflueris (MSS)=effultus (Housman)

因为山顶有出口,当地居民称为“碗”,[1]
我们的语言则用“喉咙”和“嘴”形容。
有许多事物,仅提供一种解释还不够,[2]
需列出多种,希望其中一种应无误。
705 正如看见远处躺着一个人的尸首,
你自然而然会提到所有可能的死因,
但愿正确的解释兴许包括在其中。
因为你无法充分地证明,他死于刀剑、
寒冷、疾病或者碰巧是被人下毒,
710 可我们知道他遭受了其中一种命运,
在许多事上我们也应该如此讨论。

尼罗河,整个埃及唯一的河流,每年[3]
夏季都会发大水,淹没两岸的平原。
它总是在盛夏季节淹没埃及,或者
715 因为暑热之际入海口正好刮北风
(这个时节的风以“艾特西亚”命名),
它们逆着水流往南吹,阻碍其行程,
逼波浪回退,填满河道,强令它止步。
这些风从极地寒冷的星座远道而来,
720 无疑是在与河水对抗,往上游猛吹。
尼罗河却诞生于暑热肆虐的南方,
从阳光直射之地的中央发源,那里
居住的人们都有晒得黝黑的皮肤。
也有可能是泥沙的过分淤积堵住[4]
725 河的入海口,迎面挡住奔涌的波浪,
因为风掀动海水,将泥沙冲入河道,
于是,河水的出路就变得不再通畅,
向下奔泻的水流也随之减缓了冲力。
另一个原因或许是在那个季节,源头[5]
730 降雨更充沛,这是由于盛行的北风
将所有下游的云团悉数驱往上游。
当刮至阳光直射之地,你当能猜到,
它们会聚合,因为受到高山的阻拦,
冲撞的云团被外力紧紧地压在一起。
735 或许河水在埃塞俄比亚的高山深处[6]
获得了补给,当俯瞰一切的太阳消融[7]
炫目的积雪,迫使它们冲下平原。

现在请听我为你解释,所有被称为[8]
“鸟绝迹”的地方究竟有何奇特的性质。
740 首先,它们获赠的“鸟绝迹”之名来自
事实本身,飞禽到此皆有来无回。
因为鸟在飞行途中一进入这些区域,
就立刻忘记划动翅桨,突然收起
羽帆,耷拉着颈项,径直向下坠落——
745 如果碰巧迎接的是地面,它就触地;
若碰巧下方是阿韦尔诺湖,它就沉水。
库迈有这样一个地方,群山呼出
刺鼻的硫磺气味,到处都是温泉。


雅典城墙内也有,就在卫城之巅,[9]
750 位于当地保护神帕拉斯的庙宇之侧,[10]
嗓音沙哑的乌鸦从不会展翅飞近
这里,哪怕祭坛的供品香气四溢,
并非如希腊诗人所吟唱,它们因为[11]
偷窥惹得帕拉斯大怒,不敢不避开,
755 而是因为此地的特性让它们心惊。

据说叙利亚也有这样的诡异之地,[12]
即使是四足的野兽,一旦进入那里,
周遭的力量也会迫使它们重重地
倒下,仿佛突然被屠,献祭给冥神。
760 这一切现象背后都有自然的法则,
它们为何发生,原因显而易见——
千万别相信这些地方是地狱之门,[13]
也别进而以为是阴间的诸神从地下
引诱灵魂从这里进入冥河的涯岸,
765 正如人们经常断定,敏捷的野鹿[14]
用鼻孔的气息引诱凶蛇爬出洞穴。
这与正确的解释相距多远,请听我
细述,因为我即将努力揭示真相。
首先我要说——这是我反复说过的话——[15]
770 大地上存在无数东西的原子,许多[16]
可用作食物,滋养生命,许多却注入
各种疾病,足以加速我们的死亡。
我们在前文已经证明,某些物质
更适合某些动物,帮助其更好地生存,
775 因为每个物种都各自拥有不同的
本性、不同的质地、不同的原子。许多
有害的东西从耳朵渗透,许多从鼻孔
钻入,气味强烈,而且威胁健康,
还有不少东西应该让触觉回避,
780 一些不适合观看,另一些味道可憎。
此外你还会发现,许多东西会引发[17]
强烈的痛苦,人因而极度憎恶它们:
例如某些树的阴影就非常危险,[18]
如果谁碰巧在它们遮住的草坪躺下
785 休息,经常都会遭受头痛的折磨。
赫利孔的高山长着一棵怪树,它的花
释放的恶心气味甚至有夺命的效果。
显然,所有这些都必然与泥土有关,
因为大地包含了许多不同东西的
790 原子,以许多方式混合,但各从其类。
例如刚刚熄灭的夜灯,呛人的气味
一碰到鼻子,就会让总是突然倒地、[19]
口吐白沫的病人瞬间失去感知。
行经期间的女人如果正好吸入
795 海狸香的浓烈气味,就会很快晕过去,[20]
闪亮的织品从她柔婉的手中滑落。
还有许多东西能够让我们全身
绵软,摇晃守在体内各处的魂魄。
如果你在饱餐后洗澡,在温暖浴缸中
800 停留太久,一直坐在热水里面,[21]

[1] 原文的crateres(碗、火山口)是希腊语的复数主格形式。
[2] 703-737行解释了尼罗河的周期性洪水成因,其中703-711行重申了伊壁鸠鲁派对多重解释的态度。Jope(1989)认为,关于尼罗河以及某些泉水的讨论与本卷的毁灭主题无关,卢克莱修将它们纳入本卷,很可能是因为这些话题在古代很出名,他必须满足读者的期待。703行原文的aliquod=aliquot(多种)。
[3] 712-723行是第一种解释:夏季入海口的北风与河的流向相反,抬高了水位。这种假设出自泰勒斯,参考塞涅卡《自然探究》(Quaestiones Naturales 4.2.22)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE NILO FLVVIO(论尼罗河)。这个小标题在抄本中标为711a行。
[4] 724-728行是第二种解释:河口淤积的泥沙阻塞了河道。
[5] 729-734行是第三种解释:尼罗河源头在夏季的丰沛降雨导致了洪水。这种说法可能源自德谟克利特,参考狄奥多罗斯的《史纂》(Bibliotheca Historica 1.39.1-3)。
[6] 735-737行是第四种解释,也是正确的解释:夏季尼罗河源头的高山积雪融化,水量大增,造成洪水。这是阿那克萨戈拉的观点,参考狄奥多罗斯的《史纂》(Bibliotheca Historica 1.38.4-7)。
[7] 原文的ninguis=nix(雪)。
[8] 738-839行讨论了欧洲的一些因为鸟无法飞翔而著名的地方,它们被形容为auernus(鸟绝迹),最著名的一处是那不勒斯附近的阿韦尔诺湖(Lacus Auernus),当时人们传说这里是地府入口。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE LACV AVERNI(论阿韦尔诺湖)。这个小标题在抄本中标为737a行。
[9] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,CORNICES ATHENIS AT AEDEM MINERVAE NON ESSE(雅典有乌鸦,密涅瓦神庙却没有)。这个小标题在抄本中标为748a行。
[10] 帕拉斯(Pallas)是密涅瓦(与雅典娜混同)的别名,原文的Tritonidis(主格Tritonis)也是其别名。
[11] 乌鸦惹恼雅典娜的故事,参考阿波罗多洛斯的《书库》(Bibliotheca 3.14.6)。
[12] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,IN SYRIA QVARIPEDES(叙利亚的四足野兽)。这个小标题在抄本中标为755a行。卢克莱修这里可能指的是西埃拉波利斯(Hierapolis)的“普鲁托之地”(Plutonium),参考斯特拉波的《地理学》(Geographica 13.629)。
[13] 这一行的原文文本很不确定。
[14] 关于这种说法,参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 28.42.149)。
[15] 769-780行概述了伊壁鸠鲁派的健康理论,与本卷后面关于瘟疫的讨论很有关系。“反复说过的话”指第一卷809-829行、第二卷398-477行和第四卷633-644行。
[16] 原文的figuras不是“形状”,而是“原子”。
[17] 781-817行是离题部分,提及各种对健康不利或致命的物质。
[18] 古代西方人认为,这些树包括黄杨树、核桃树和杜松树,参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 16.16.70)。
[19] 癫痫症状,参考第三卷487-491行。
[20] 海狸香(castoreum)是从海狸生殖器附近的梨状腺囊中取出的分泌物,可以治疗痉挛和疼痛。
[21] 这一行的原文文本很不确定。