Iuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?
in mare qua porro mittit ratione? quid undas
405 arguit et liquidam molem camposque natantis?
praeterea si uult caueamus fulminis ictum,
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?
si nec opinantis autem uolt opprimere igni,
cur tonat ex illa parte, ut uitare queamus?
410 cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?
et simul in multas partis qui credere possis
mittere? an hoc ausis numquam contendere factum,
ut fierent ictus uno sub tempore plures?
at saepest numero factum fierique necessest,
415 ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.
postremo cur sancta deum delubra suasque
discutit infesto praeclaras fulmine sedes,
et bene facta deum frangit simulacra suisque
420 demit imaginibus uiolento uolnere honorem?
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius
montibus in summis uestigia cernimus ignis?
quod superest, facilest ex his cognoscere rebus,
‘presteras’ Graii quos ab re nominitarunt,
425 in mare qua missi ueniant ratione superne.
nam fit ut interdum tamquam demissa columna
in mare de caelo descendat, quam freta circum
feruescunt grauiter spirantibus incita flabris,
et, quaecumque in eo tum sint deprensa tumultu
430 nauigia, in summum ueniant uexata periclum.
hoc fit ubi interdum non quit uis incita uenti
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit
in mare de caelo tam quam demissa columna,
paulatim, quasi quid pugno bracheique superne
435 coniectu trudatur et extendatur in undas.
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare uenti
uis et feruorem mirum concinnat in undis.
uersabundus enim turbo descendit et illam
deducit pariter lento cum corpore nubem.
440 quam simul ac grauidam detrusit ad aequora ponti,
ille in aquam subito totum se inmittit et omne
excitat ingenti sonitu mare feruere cogens.
fit quoque ut inuoluat uenti se nubibus ipse
uertex, conradens ex aere semina nubis,
445 et quasi demissum caelo prestera imitetur.
hic ubi se in terras demisit dissoluitque,
turbinis inmanem uim prouomit atque procellae.
sed quia fit raro omnino montisque necessest
officere in terris, apparet crebrius idem
450 prospectu maris in magno caeloque patenti.
450a [DE NVBIBVS]
nubila concrescunt, ubi corpora multa uolando
hoc super in caeli spatio coiere repente
asperiora, modis quae possint indupedita
exiguis tamen inter se compressa teneri.
455 haec faciunt primum paruas consistere nubes;
inde ea comprendunt inter se conque gregantur
et coniungendo crescunt uentisque feruntur
usque adeo, donec tempestas saeua coortast.
fit quoque uti montis uicina cacumina caelo
460 quam sint quoque magis, tanto magis edita fument
adsidue fuluae nubis caligine crassa,
propterea quia, cum consistunt nubila primum,
ante uidere oculi quam possint tenuia, uenti
portantes cogunt ad summa cacumina montis.
465 hic demum fit uti turba maiore coorta
et condensa queant apparere et simul ipso
uertice de montis uideantur surgere in aethram.
nam loca declarat sursum uentosa patere
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.
470 praeterea permulta mari quoque tollere toto
corpora Naturam declarant litore uestis
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.
quo magis ad nubis augendas multa uidentur
posse quoque e salso consurgere momine ponti.
475 nam ratio consanguineast umoribus omnis.
praeterea fluuiis ex omnibus et simul ipsa
surgere de terra nebulas aestumque uidemus,
quae, uelut alitus hinc ita sursum expressa feruntur
suffunduntque sua caelum caligine et altas
480 sufficiunt nubis paulatim conueniundo.
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus
et quasi densendo subtexit caerula nimbis.
fit quoque ut hunc ueniant in caelum extrinsecus illa
corpora, quae faciunt nubis nimbosque uolantis.
485 innumerabilem enim numerum summamque profundi
esse infinitam docui, quantaque uolarent
corpora mobilitate ostendi, quamque repente
inmemorabile per spatium transire solerent.
haut igitur mirumst, si paruo tempore saepe
490 montibus tam magnis tempestas atque tenebrae
coperiant maria ac terras inpensa superne,
undique quandoquidem per caulas aetheris omnis
492a [SPIRACVLA MVNDI]
et quasi per magni circum spiracula mundi
exitus introitusque elementis redditus extat.
494a [DE IMBRIBVS]
495 nunc age, quo pacto pluuius concrescat in altis
nubibus umor et in terras demissus ut imber
decidat, expediam. primum iam semina aquai
multa simul uincam consurgere nubibus ipsis
omnibus ex rebus, pariterque ita crescere utrumque—
500 et nubis et aquam quaecumque in nubibus extat—
朱庇特從不降下閃電,傾瀉雷霆?
難道一等到雲層聚集,他就鑽進
裡面,以便近距離控制雷電的方向?
他為何又要襲擊大海?是在向波浪、
405 向那涌動的茫茫水面宣講什麼?
而且,如果他希望我們躲避閃電,
為何不願在擲下時就讓我們發現?
如果他想我們無防備地死於天火,
又為何從那邊送來雷聲,給我們警訊?[1]
410 為何提前召來黑暗和四下的喧響?
再者,你怎能相信他同時瞄準多個
方向?難道你敢宣稱,在同一時刻
從來不曾出現超過一道的閃電?
正如大雨在多個地域同時降臨,
415 雷電也會在各處同時燃起火光,
這一幕已反覆上演,也必將繼續上演。
還有,他為何要用暴戾的雷霆轟塌
諸神的聖所和屬於自己的雄偉宮殿,
擊毀精心製作的雕塑,用慘烈的創傷
420 破壞自己原本光彩照人的神像?
為何他總是襲擊高峻的地方,為何
我們大多在山巔發現雷火的殘痕?
從上面的解釋可以輕易推知,希臘人[2]
根據形狀所稱的“雲柱”出於怎樣的
425 原因從空中墜下,扎入大海裡面。
有時某種柱狀的雲氣從天空掉落,[3]
徑直沒入海中。突然受到暴風的
激蕩,周圍的波浪立刻劇烈翻滾,
這時,所有被混亂海面圍困的航船
430 都會遭到反覆的攻擊,危如累卵。
此種現象的發生是因為掙扎的風
無力衝破雲團的禁錮,拽着它向下,
所以後者像柱子一般從空中逐漸
落入海中,彷彿天上伸出手臂,
435 一路推搡,將某種東西遞到水面。
當風力終於撕開雲團,便立刻爆發,
在海里激起難以想象的驚濤駭浪。
降落的過程中,天上的旋風疾速飛旋,
將柔軟的雲團也一同捲來,當它迫使
440 蘊滿能量的雲團觸到海面,自己
立刻完全沒入了水中,伴着巨響,
它攪動整片大海,讓水體驟然喧騰。
有時風的漩渦會從空氣里不斷[4]
搜刮雲原子,把自己包裹在層層雲里,
445 偽裝成一根從空中垂到海面的雲柱。[5]
當它降落在地面並且解體,會噴出
威力極其巨大的氣旋和風暴。但是,
它非常罕見,地上的山峰也必定造成
阻礙,所以海上更容易出現這種
450 景象,因為視野開闊,地平線空曠。
在天空高處,如果許多飛行的原子[6]
突然聚集到一處,就會形成雲,它們
質地較粗糙,所以能相互依附,成為
整體,雖然彼此的勾連並不緊密。
455 這些結合的原子最開始形成微雲,
然後微雲互相俘獲,不斷聚集,
通過聯合而壯大,風又將它們驅攏,
直至一團兇猛的風暴雲臻於完美。
我們也會發現,山頂離天空越近,[7]
460 在這個高度就越長久地聚集着顏色
深暗、光線難以透過的濃雲。原因
在於,最初雲開始形成的時候,它們
還非常精微,肉眼無法看見,然而風
已經托舉着它們,將它們趕往山巔;
465 當它們越聚越多,密度越來越大,
終於可以讓我們見到鮮明的輪廓,
看上去就恰好從山頂湧起,升向高空。
這個事實和我們攀登絕頂的感覺
都已經證明,高峻的地方總是多風。
470 不僅如此,掛在岸邊的衣服會吸納[8]
粘附的潮氣,這也告訴我們,自然
也從整個大海取走了太多的原子。
所以更應該相信,許多原子也會從
起伏的大海飛出,增大雲的體積,
475 因為這兩種水汽的性質相去不遠。
再者,我們看見所有的江河以及
大地本身都時常騰起霧氣和蒸汽,
它們似乎是前者的氣息,一經呼出,
便向上飄升,霧沉沉罩住天空,逐漸
480 在高處聚合到一起,成為雲的後援。
星辰密布的蒼穹也用熱氣從上方
擠壓它們,編織成遮擋藍宇的雲毯。
此外,形成雲團和飛翔風暴的原子[9]
也可能從外部空間進入我們的天宇。
485 我已經講過,原子不可勝數,虛空[10]
浩瀚無垠;我也已揭示,原子的飛行[11]
速度多麼驚人,總是在眨眼之間
就可以輕鬆穿越不可量度的距離。
所以毫不奇怪,風暴和黑暗經常在
490 極短的時間內就以高廣的雲山覆蓋
大片海洋和陸地,低懸在它們頭頂,
既然四面八方的原子都可以通過
天空的所有縫隙或者說遼闊世界[12]
各處的通風孔自由進入,自由離開。
495 現在請聽我細說,水汽怎樣在高空的[13]
雲里聚集,然後怎樣變成雨,降落
地面。首先我要證明,許多水原子
會從所有物體中逸出,和這些雲朵
一起上升,無論雲還是雲蘊含的水
500 在此過程中都會不斷壯大勢力,
[1] 盧克萊修在這裡可能是指雷電大規模襲來之前從遠處傳來的雷聲。
[2] 423-534行解釋了多種自然現象。其中423-450行討論了“雲柱”(即海龍捲)現象,這裡盧克萊修使用了希臘語presteras(主格prester,這是仿希臘語的複數賓格形式)。古希臘的阿那克薩戈拉、梅特羅多洛和亞里士多德等人都思考過這個話題。
[3] 426-442行討論了含火的“雲柱”。
[4] 443-450行討論了不含火的“雲柱”。
[5] 原文的prestera是仿希臘語單數賓格形式。
[6] 在451-494行,盧克萊修用四種說法解釋了雲的形成。451-458行是第一種解釋:飛行的雲原子聚合形成雲。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.99)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE NVBIBVS(論雲)。這個小標題在抄本中標為450a行。
[7] 459-469行是第二種解釋:雲原子依靠山聚合成雲。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.99)。
[8] 470-482行是第三種解釋:雲源於海的濕氣。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.99)。
[9] 483-494行是第四種解釋:形成雲的物質從天空之外滲入。
[10] “已經講過”指第一卷1008-1051行和第二卷522-568行。
[11] “已揭示”指第二卷142-166行。
[12] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,SPIRACVLA MVNDI(世界的通風孔)。這個小標題在抄本中標為492a行。
[13] 495-523行解釋了雨的成因。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE IMBRIBVS(論雨)。這個小標題在抄本中標為494a行。