《物性论》第6卷401-500行

Iuppiter in terras fulmen sonitusque profundit?
an simul ac nubes successere, ipse in eas tum
descendit, prope ut hinc teli determinet ictus?
in mare qua porro mittit ratione? quid undas
405 arguit et liquidam molem camposque natantis?
praeterea si uult caueamus fulminis ictum,
cur dubitat facere ut possimus cernere missum?
si nec opinantis autem uolt opprimere igni,
cur tonat ex illa parte, ut uitare queamus?
410 cur tenebras ante et fremitus et murmura concit?
et simul in multas partis qui credere possis
mittere? an hoc ausis numquam contendere factum,
ut fierent ictus uno sub tempore plures?
at saepest numero factum fierique necessest,
415 ut pluere in multis regionibus et cadere imbris,
fulmina sic uno fieri sub tempore multa.
postremo cur sancta deum delubra suasque
discutit infesto praeclaras fulmine sedes,
et bene facta deum frangit simulacra suisque
420 demit imaginibus uiolento uolnere honorem?
altaque cur plerumque petit loca plurimaque eius
montibus in summis uestigia cernimus ignis?
quod superest, facilest ex his cognoscere rebus,
‘presteras’ Graii quos ab re nominitarunt,
425 in mare qua missi ueniant ratione superne.
nam fit ut interdum tamquam demissa columna
in mare de caelo descendat, quam freta circum
feruescunt grauiter spirantibus incita flabris,
et, quaecumque in eo tum sint deprensa tumultu
430 nauigia, in summum ueniant uexata periclum.
hoc fit ubi interdum non quit uis incita uenti
rumpere quam coepit nubem, sed deprimit, ut sit
in mare de caelo tam quam demissa columna,
paulatim, quasi quid pugno bracheique superne
435 coniectu trudatur et extendatur in undas.
quam cum discidit, hinc prorumpitur in mare uenti
uis et feruorem mirum concinnat in undis.
uersabundus enim turbo descendit et illam
deducit pariter lento cum corpore nubem.
440 quam simul ac grauidam detrusit ad aequora ponti,
ille in aquam subito totum se inmittit et omne
excitat ingenti sonitu mare feruere cogens.
fit quoque ut inuoluat uenti se nubibus ipse
uertex, conradens ex aere semina nubis,
445 et quasi demissum caelo prestera imitetur.
hic ubi se in terras demisit dissoluitque,
turbinis inmanem uim prouomit atque procellae.
sed quia fit raro omnino montisque necessest
officere in terris, apparet crebrius idem
450 prospectu maris in magno caeloque patenti.
450a [DE NVBIBVS]
nubila concrescunt, ubi corpora multa uolando
hoc super in caeli spatio coiere repente
asperiora, modis quae possint indupedita
exiguis tamen inter se compressa teneri.
455 haec faciunt primum paruas consistere nubes;
inde ea comprendunt inter se conque gregantur
et coniungendo crescunt uentisque feruntur
usque adeo, donec tempestas saeua coortast.
fit quoque uti montis uicina cacumina caelo
460 quam sint quoque magis, tanto magis edita fument
adsidue fuluae nubis caligine crassa,
propterea quia, cum consistunt nubila primum,
ante uidere oculi quam possint tenuia, uenti
portantes cogunt ad summa cacumina montis.
465 hic demum fit uti turba maiore coorta
et condensa queant apparere et simul ipso
uertice de montis uideantur surgere in aethram.
nam loca declarat sursum uentosa patere
res ipsa et sensus, montis cum ascendimus altos.
470 praeterea permulta mari quoque tollere toto
corpora Naturam declarant litore uestis
suspensae, cum concipiunt umoris adhaesum.
quo magis ad nubis augendas multa uidentur
posse quoque e salso consurgere momine ponti.
475 nam ratio consanguineast umoribus omnis.
praeterea fluuiis ex omnibus et simul ipsa
surgere de terra nebulas aestumque uidemus,
quae, uelut alitus hinc ita sursum expressa feruntur
suffunduntque sua caelum caligine et altas
480 sufficiunt nubis paulatim conueniundo.
urget enim quoque signiferi super aetheris aestus
et quasi densendo subtexit caerula nimbis.
fit quoque ut hunc ueniant in caelum extrinsecus illa
corpora, quae faciunt nubis nimbosque uolantis.
485 innumerabilem enim numerum summamque profundi
esse infinitam docui, quantaque uolarent
corpora mobilitate ostendi, quamque repente
inmemorabile per spatium transire solerent.
haut igitur mirumst, si paruo tempore saepe
490 montibus tam magnis tempestas atque tenebrae
coperiant maria ac terras inpensa superne,
undique quandoquidem per caulas aetheris omnis
492a [SPIRACVLA MVNDI]
et quasi per magni circum spiracula mundi
exitus introitusque elementis redditus extat.
494a [DE IMBRIBVS]
495 nunc age, quo pacto pluuius concrescat in altis
nubibus umor et in terras demissus ut imber
decidat, expediam. primum iam semina aquai
multa simul uincam consurgere nubibus ipsis
omnibus ex rebus, pariterque ita crescere utrumque—
500 et nubis et aquam quaecumque in nubibus extat—

朱庇特从不降下闪电,倾泻雷霆?
难道一等到云层聚集,他就钻进
里面,以便近距离控制雷电的方向?
他为何又要袭击大海?是在向波浪、
405 向那涌动的茫茫水面宣讲什么?
而且,如果他希望我们躲避闪电,
为何不愿在掷下时就让我们发现?
如果他想我们无防备地死于天火,
又为何从那边送来雷声,给我们警讯?[1]
410 为何提前召来黑暗和四下的喧响?
再者,你怎能相信他同时瞄准多个
方向?难道你敢宣称,在同一时刻
从来不曾出现超过一道的闪电?
正如大雨在多个地域同时降临,
415 雷电也会在各处同时燃起火光,
这一幕已反复上演,也必将继续上演。
还有,他为何要用暴戾的雷霆轰塌
诸神的圣所和属于自己的雄伟宫殿,
击毁精心制作的雕塑,用惨烈的创伤
420 破坏自己原本光彩照人的神像?
为何他总是袭击高峻的地方,为何
我们大多在山巅发现雷火的残痕?
从上面的解释可以轻易推知,希腊人[2]
根据形状所称的“云柱”出于怎样的
425 原因从空中坠下,扎入大海里面。
有时某种柱状的云气从天空掉落,[3]
径直没入海中。突然受到暴风的
激荡,周围的波浪立刻剧烈翻滚,
这时,所有被混乱海面围困的航船
430 都会遭到反复的攻击,危如累卵。
此种现象的发生是因为挣扎的风
无力冲破云团的禁锢,拽着它向下,
所以后者像柱子一般从空中逐渐
落入海中,仿佛天上伸出手臂,
435 一路推搡,将某种东西递到水面。
当风力终于撕开云团,便立刻爆发,
在海里激起难以想象的惊涛骇浪。
降落的过程中,天上的旋风疾速飞旋,
将柔软的云团也一同卷来,当它迫使
440 蕴满能量的云团触到海面,自己
立刻完全没入了水中,伴着巨响,
它搅动整片大海,让水体骤然喧腾。
有时风的漩涡会从空气里不断[4]
搜刮云原子,把自己包裹在层层云里,
445 伪装成一根从空中垂到海面的云柱。[5]
当它降落在地面并且解体,会喷出
威力极其巨大的气旋和风暴。但是,
它非常罕见,地上的山峰也必定造成
阻碍,所以海上更容易出现这种
450 景象,因为视野开阔,地平线空旷。

在天空高处,如果许多飞行的原子[6]
突然聚集到一处,就会形成云,它们
质地较粗糙,所以能相互依附,成为
整体,虽然彼此的勾连并不紧密。
455 这些结合的原子最开始形成微云,
然后微云互相俘获,不断聚集,
通过联合而壮大,风又将它们驱拢,
直至一团凶猛的风暴云臻于完美。
我们也会发现,山顶离天空越近,[7]
460 在这个高度就越长久地聚集着颜色
深暗、光线难以透过的浓云。原因
在于,最初云开始形成的时候,它们
还非常精微,肉眼无法看见,然而风
已经托举着它们,将它们赶往山巅;
465 当它们越聚越多,密度越来越大,
终于可以让我们见到鲜明的轮廓,
看上去就恰好从山顶涌起,升向高空。
这个事实和我们攀登绝顶的感觉
都已经证明,高峻的地方总是多风。
470 不仅如此,挂在岸边的衣服会吸纳[8]
粘附的潮气,这也告诉我们,自然
也从整个大海取走了太多的原子。
所以更应该相信,许多原子也会从
起伏的大海飞出,增大云的体积,
475 因为这两种水汽的性质相去不远。
再者,我们看见所有的江河以及
大地本身都时常腾起雾气和蒸汽,
它们似乎是前者的气息,一经呼出,
便向上飘升,雾沉沉罩住天空,逐渐
480 在高处聚合到一起,成为云的后援。
星辰密布的苍穹也用热气从上方
挤压它们,编织成遮挡蓝宇的云毯。
此外,形成云团和飞翔风暴的原子[9]
也可能从外部空间进入我们的天宇。
485 我已经讲过,原子不可胜数,虚空[10]
浩瀚无垠;我也已揭示,原子的飞行[11]
速度多么惊人,总是在眨眼之间
就可以轻松穿越不可量度的距离。
所以毫不奇怪,风暴和黑暗经常在
490 极短的时间内就以高广的云山覆盖
大片海洋和陆地,低悬在它们头顶,
既然四面八方的原子都可以通过

天空的所有缝隙或者说辽阔世界[12]
各处的通风孔自由进入,自由离开。

495 现在请听我细说,水汽怎样在高空的[13]
云里聚集,然后怎样变成雨,降落
地面。首先我要证明,许多水原子
会从所有物体中逸出,和这些云朵
一起上升,无论云还是云蕴含的水
500 在此过程中都会不断壮大势力,

[1] 卢克莱修在这里可能是指雷电大规模袭来之前从远处传来的雷声。

[2] 423-534行解释了多种自然现象。其中423-450行讨论了“云柱”(即海龙卷)现象,这里卢克莱修使用了希腊语presteras(主格prester,这是仿希腊语的复数宾格形式)。古希腊的阿那克萨戈拉、梅特罗多洛和亚里士多德等人都思考过这个话题。

[3] 426-442行讨论了含火的“云柱”。

[4] 443-450行讨论了不含火的“云柱”。

[5] 原文的prestera是仿希腊语单数宾格形式。

[6] 在451-494行,卢克莱修用四种说法解释了云的形成。451-458行是第一种解释:飞行的云原子聚合形成云。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.99)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE NVBIBVS(论云)。这个小标题在抄本中标为450a行。

[7] 459-469行是第二种解释:云原子依靠山聚合成云。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.99)。

[8] 470-482行是第三种解释:云源于海的湿气。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.99)。

[9] 483-494行是第四种解释:形成云的物质从天空之外渗入。

[10] “已经讲过”指第一卷1008-1051行和第二卷522-568行。

[11] “已揭示”指第二卷142-166行。

[12] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,SPIRACVLA MVNDI(世界的通风孔)。这个小标题在抄本中标为492a行。

[13] 495-523行解释了雨的成因。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE IMBRIBVS(论雨)。这个小标题在抄本中标为494a行。