《物性論》第6卷101-200行

tam magis hinc magno fremitus fit murmure saepe.
praeterea neque tam condenso corpore nubes
esse queunt quam sunt lapides ac ligna, neque autem
tam tenues quam sunt nebulae fumique uolantes.
105 nam cadere aut bruto deberent pondere pressae
ut lapides, aut ut fumus constare nequirent
nec cohibere niues gelidas et grandinis imbris.
dant etiam sonitum patuli super aequora mundi,
carbasus ut condam, magnis intenta theatris,
110 dat crepitum malos inter iactata trabesque,
interdum perscissa furit petulantibus auris
et fragilis sonitus chartarum commeditatur—
id quoque enim genus in tonitru cognoscere possis—
aut ubi suspensam uestem chartasque uolantis
115 uerberibus uenti uersant planguntque per auras.
fit quoque enim interdum ut non tam concurrere nubes
frontibus aduersis possint quam de latere ire
diuerso motu radentes corpora tractim.
aridus unde auris terget sonus ille diuque
120 ducitur, exierunt donec regionibus artis.
hoc etiam pacto tonitru concussa uidentur
omnia saepe graui tremere et diuolsa repente
maxima dissiluisse capacis moenia mundi,
cum subito ualidi uenti conlecta procella
125 nubibus intorsit sese, conclusaque ibidem
turbine uersanti magis ac magis undique nubem
cogit uti fiat spisso caua corpore circum;
post ubi conminuit uis eius et impetus acer,
tum perterricrepo sonitu dat scissa fragorem.
130 nec mirum, cum plena animae uensicula parua
saepe ita dat paruum sonitum displosa repente.
est etiam ratio, cum uenti nubila perflant,
ut sonitus faciant. etenim ramosa uidemus
nubila saepe modis multis atque aspera ferri,
135 scilicet ut, crebram siluam cum flamina Cauri
perflant, dant sonitum frondes ramique fragorem.
fit quoque ut interdum ualidi uis incita uenti
perscindat nubem perfringens impete recto.
nam quid possit ibi flatus manifesta docet res,
140 hic, ubi lenior est, in terra cum tamen alta
arbusta euoluens radicibus haurit ab imis.
sunt etiam fluctus per nubila, qui quasi murmur
dant in frangendo grauiter. quod item fit in altis
fluminibus magnoque mari, cum frangitur aestus.
145 fit quoque, ubi e nubi in nubem uis incidit ardens
fulminis. haec multo si forte umore recepit
ignem, continuo magno clamore trucidat,
ut calidis candens ferrum e fornacibus olim
stridit, ubi in gelidum propter demersimus imbrem.
150 aridior porro si nubes accipit ignem,
uritur ingenti sonitu succensa repente,
lauricomos ut si per montis flamma uagetur
turbine uentorum comburens impete magno;
nec res ulla magis quam Phoebi Delphica laurus
155 terribili sonitu flamma crepitante crematur.
denique saepe geli multus fragor atque ruina
grandinis in magnis sonitum dat nubibus alte.
uentus enim cum confercit franguntur in artum
concreti montes nimborum et grandine mixti.
159a [DE FVLGVRE]
160 fulgit item, nubes ignis cum semina multa
excussere suo concursu, ceu lapidem si
percutiat lapis aut ferrum. nam tum quoque lumen
exilit et claras scintillas dissipat ignis.
sed tonitrum fit uti post auribus accipiamus,
165 fulgere quam cernant oculi, quia semper ad auris
tardius adueniunt, quam uisum quae moueant, res.
id licet hinc etiam cognoscere: caedere si quem
ancipiti uideas ferro procul arboris auctum,
ante fit ut cernas ictum quam plaga per auris
170 det sonitum. sic fulgorem quoque cernimus ante
quam tonitrum accipimus, pariter qui mittitur igni
e simili causa, concursu natus eodem.
hoc etiam pacto uolucri loca lumine tingunt
nubes et tremulo tempestas impete fulgit.
175 uentus ubi inuasit nubem et uersatus ibidem
fecit ut ante cauam docui spissescere nubem,
mobilitate sua feruescit, ut omnia motu
percalefacta uides ardescere, plumbea uero
glans etiam longo cursu uoluenda liquescit.
180 ergo feruidus hic nubem cum perscidit atram,
dissipat ardoris quasi per uim expressa repente
semina, quae faciunt nictantia fulgura flammae.
inde sonus sequitur, qui tardius adficit auris
quam quae perueniunt oculorum ad lumina nostra.
185 scilicet hoc densis fit nubibus et simul alte
extructis aliis alias super impete miro—
ne tibi sit frudi quod nos inferne uidemus
quam sint lata magis quam sursum extructa quid extent.
contemplator enim, cum montibus adsimulata
190 nubila portabunt uenti transuersa per auras,
aut ubi per magnos montis cumulata uidebis
insuper esse aliis alia atque urguere superna
in statione locata sepultis undique uentis:
tum poteris magnas moles cognoscere eorum
195 speluncasque uelut saxis pendentibus structas
cernere, quas uenti cum tempestate coorta
conplerunt, magno indignantur murmure clausi
nubibus, in caueisque ferarum more minantur.
nunc hinc nunc illinc fremitus per nubila mittunt,
200 quaerentesque uiam circum uersantur, et ignis

從那裡就越頻繁地傳出震耳的巨響。
而且雲不能像石頭或木材那樣,由極其
緻密的物質構成,但也不能過於
稀薄,彷彿霧氣或者飛散的輕煙。
105 若如此,它們或者會像石塊,受重量
拖拽而下墜,或者像煙,無法匯聚,
也無法將冰雪和雨雹裹在自己中間。
它們在世界伸展的平原上方也發出
聲音,正如在寬廣劇院撐起的帳幕[1]
110 在立柱橫樑間涌動,也經常劈啪作響,
有時被狂暴的風撕開,它也會嘶鳴,
就像模仿一張張紙草刺耳的摩擦聲——
你在雷聲中也能分辨出這種聲音——
或者另一種聲響,當風旋轉着抽打、
115 撞擊空中懸掛的衣服和飛翔的紙片。
因為有時雲塊之間並不會正面
相撞,而是從側翼經過彼此身邊,
方向雖相反,卻只發生從容的擦刮。
所以我們聽到磨耳的聲音,沉悶、
120 乾澀,直到它們擺脫糾纏的窄域。
似乎還有一種方式時常讓雷聲[2]
震動萬物,廣闊世界的宏偉城堞
彷彿瞬間被撕裂,已經轟然崩塌,
當猛烈的風暴忽然聚集,強行擠入
125 雲層內部。當它囚禁於其中,漩渦
在各個方向不斷飛轉,迫使中心
愈來愈空,四周的外殼越來越厚實;
當它積攢的力量和怒氣衝決雲牆,
如此的炸裂便迸出令人震恐的巨響。
130 毫不奇怪,裝滿空氣的小小皮囊
若突然爆開,也時常製造悚然一驚。[3]
我們也可以解釋,大風刮過雲層時,[4]
為何能發聲。因為我們時常目睹
有各種分岔和稜角的雲朵在空中飄浮,
135 並且知道,西北風吹過茂密的森林,[5]
葉子和枝條就分別發出窸窣聲和噼啪聲。
有時,疾速奔馳的大風力道極猛,[6]
能夠靠正面的衝擊直接撕開雲層。
氣流的威力多驚人,事實早已顯明:
140 地上的風雖相對柔和,卻也將大樹
連同最深的根系全部從土中拔出。
雲層間也會涌動波浪,當它們轟然[7]
碎裂,也會發出某種悶響,正如
深河與大海衝擊岩礁時飛濺的濤聲。
145 閃電燃燒的力量從此雲墜入彼雲之時,[8]
也會激起雷聲。若接收電火的一邊
含許多水汽,便立刻以巨響將其吞噬,
就像有時,滾燙煉爐中白熱的鐵塊[9]
沒入旁邊冰涼的水中,會嗞嗞嘶鳴。
150 如果較乾燥的雲被電火擊中,則會
立刻點燃,伴以震耳欲聾的雷聲,
正如火焰借旋風之勢,洶湧襲來,
在長滿月桂的山間肆意蔓延、燃燒,
被噼啪作響的火焰淹沒的諸物之中,
155 福玻斯的月桂製造的動靜最為可怕。
還有,太多的冰塊碎裂,太多的冰雹[10]
掉落,也時常在高處巨雲里發出聲響。
因為夾雜着冰雹的龐大雨雲若碰巧
被風擠入逼仄的空間,就會崩塌。

160 當雲塊相撞,震出許多火的原子,[11]
閃電也會出現,就像用石頭碰擊[12]
另一塊石頭或者鐵,那時同樣有光
迸射出來,明亮的火花四面散落。
但是眼睛先看見閃電,然後耳朵
165 才聽見雷聲,這是因為事物抵達
耳朵的速度總慢於引發視覺的速度。
下面的例子也是證明:你若在遠處
發現誰正持雙刃斧砍伐一棵大樹,
你會先看見斧頭落下,然後才聽見
170 撞擊的聲音。我們也是這樣先察覺
閃電,然後意識到雷聲,雖然二者
都是同源之火,在同樣的碰撞中誕生。
雲以飛行的光焰渲染各處,風暴[13]
在顫慄中不斷閃耀,還有一種方式。
175 如前所述,當風侵入雲層,在裡面[14]
旋轉,掏空中心,而讓外層變稠密,
它因為自身的速度愈來愈熱,直到
一切都在運動中熱透並燃燒,即使
長途翻滾的鉛塊都會在摩擦中熔化。
180 所以,當這種熾熱的風撕開烏雲,
火的種子就彷彿突然受力,被拋往
四面八方,引燃閃電躍動的火苗。
繼而雷聲便傳來,比起搶先抵達
我們眼睛的東西,它觸碰耳朵更遲。
185 你當知道,這種情形下,雲密度極大,
彼此堆疊,最後的高度令人眩暈——
別被印象欺騙,我們只能從下方
看見它們有多寬,難知道它們有多高。
因此,請你仔細觀察,當風推着
190 如山的雲團橫穿整個天空,或者
當你發現雲朵在高山之間一層層
堆棧,並且在上方靜止不動,壓在
山頂,四面的風都已經埋入夢鄉:
這時你便能明白它們多龐大,看到
195 彷彿由許多懸垂岩石構成的洞穴,
當風暴升起,它們被湍急的氣流填滿,
就會在雲牢內部發出威脅的吼聲,[15]
彷彿困在窩裡的野獸,憤怒難耐,
時而這邊,時而那邊,在雲中咆哮,
200 為尋找出口不停地轉圈,從雲層裡面

[1] 原文的condam=quondam(有時)。
[2] 121-131行是第二種解釋:風在雲的內部劇烈運動,促使雲爆裂,形成雷聲。
[3] 這一行原文的文本不確定。Jope(1989)評論道,130-131行用皮囊爆裂與雷聲做類比,體現了盧克萊修的另一個策略——用反向誇張讓讀者感覺,自然現象並不可怕。
[4] 132-136行是第三種解釋:疾風穿過雲層,發出雷聲。
[5] 原文的Cauri(主格Caurus)指西北風。
[6] 137-141行是第四種解釋:旋風撕開雲層,造成雷鳴。這可能是赫拉克利特和梅特羅多洛的觀點。
[7] 142-144行是第五種解釋:雲的波浪發出雷聲。這或許是波希多尼的說法,參考塞涅卡《自然探究》(Quaestiones Naturales 2.55.1)。
[8] 145-155行是第六種解釋:閃電在雲之間傳遞,引發雷聲。持類似觀點的還有伊壁鳩魯、恩培多克勒、阿那克薩戈拉、留基伯、德謨克利特、亞里士多德等人。
[9] 關於148-149行的意象,參考荷馬《奧德賽》(Odyssey 9.391-393)。
[10] 156-159行是第七種解釋:風擠碎雲內部的冰雹,發出雷聲。參考亞里士多德《氣象學》(Meteorologica 348a.23-26)。
[11] 在160-218行,盧克萊修提出了四種假說來解釋閃電的性質和成因。其中160-172行是第一種解釋:雲塊相撞時,震出內部的火原子,形成閃電。這是伊壁鳩魯的觀點(2.101),赫拉克利特和阿那克薩戈拉等人也持此看法。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE FVLGVRE(論閃電)。這個小標題在抄本中標為159a行。
[12] 原文中的lapidem…lapis是典型的“同源反覆”(polyptoton)修辭手法,這是盧克萊修非常喜歡的技巧。
[13] 173-203行是第二種解釋:風在內部將雲攪熱,雲塊爆裂,裡面的火原子形成閃電。這種說法出自波希多尼,參考塞涅卡《自然探究》(Quaestiones Naturales 2.57)。
[14] “如前所述”指本卷124-127行。
[15] Shea(1977)根據維吉爾《埃涅阿斯紀》(Aeneis 8. 416-22)相似的措辭反推,認為盧克萊修在197-202行中主要借用了風神埃俄洛斯(Aeolus)和火神伏爾甘(Vulcanus)的傳統描寫,但他不是用自然來塑造神話,而是用神話的靈感來解釋自然。