《物性论》第6卷1-100行

PRIMAE FRVGIPAROS fetus mortalibus aegris
dididerunt quondam praeclaro nomine Athenae
et recreauerunt uitam legesque rogarunt ,
et primae dederunt solacia dulcia uitae,
5 cum genuere uirum tali cum corde repertum,
omnia ueridico qui quondam ex ore profudit.
cuius et extincti propter diuina reperta
diuolgata uetus iam ad caelum gloria fertur.
nam cum uidit hic, ad uictum quae flagitat usus,
10 omnia iam ferme mortalibus esse parata,
et, pro quam posset, uitam consistere tutam,
diuitiis homines et honore et laude potentis
affluere atque bona gnatorum excellere fama,
nec minus esse domi cuiquam tamen anxia cordi, [1]
15 atque animi ingratiis uitam uexare sine ulla
pausa atque infestis cogi saeuire querellis,
intellegit ibi uitium uas efficere ipsum,
omniaque illius uitio corrumpier intus,
quae conlata foris et commoda cumque uenirent,
20 partim quod fluxum pertusumque esse uidebat,
ut nulla posset ratione explerier umquam;
partim quod taetro quasi conspurcare sapore
omnia cernebat, quaecumque receperat, intus.
ueridicis igitur purgauit pectora dictis
25 et finem statuit cuppedinis atque timoris
exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes,
quid foret, atque uiam monstrauit, tramite paruo
qua possemus ad id recto contendere cursu;
quidue mali foret in rebus mortalibus passim,
30 quod fieret naturali uarieque uolaret
seu casu seu ui, quod sic Natura parasset;
et quibus e portis occurri cuique deceret.
et genus humanum frustra plerumque probauit
uoluere curarum tristis in pectore fluctus.
35 nam ueluti pueri trepidant atque omnia caecis
in tenebris metuunt, sic nos in luce timemus
interdum, nihilo quae sunt metuenda magis quam
quae pueri in tenebris pauitant finguntque futura.
hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
40 non radii solis nec lucida tela diei
discutiant, sed Naturae species ratioque.
quo magis inceptum pergam pertexere dictis.
et quoniam docui mundi mortalia templa
esse et natiuo consistere corpore caelum,
45 et, quaecumque in eo fiunt fierique necessest,
pleraque dissolui, quae restant percipe porro,[2]
47 quandoquidem semel insignem conscendere currum
47a Musarum institui . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .[3]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
48 uentorum existant placentur ut omnia rursum . . .
49 quae fuerint, sint placato conuersa furore;[4]
49a [QVI PROCVRATIONEM DIS ATTRIBVIT
MVNDI, SIBI IBSVM DE DIS IMMORTALIBVS
SOLLICITVDINES CONSTITVERE]
50 cetera quae fieri in terris caeloque tuentur
mortales, pauidis cum pendent mentibus saepe
et faciunt animos humilis formidine diuom
depressosque premunt ad terram, propterea quod
ignorantia causarum conferre deorum
55 cogit ad imperium res et concedere regnum.
quorum operum causas nulla ratione uidere
possunt ac fieri diuino numine rentur.
nam bene qui didicere deos securum agere aeuom,
si tamen interea mirantur qua ratione
60 quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,
rursus in antiquas referuntur religionis
et dominos acris adsciscunt, omnia posse
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
65 quid nequeat, finita potestas denique cuique
quanam sit rationi atque alte terminus haerens.
quo magis errantes caeca ratione feruntur.
quae nisi respuis ex animo longeque remittis
dis indigna putare alienaque pacis eorum,
70 delibata deum per te tibi numina sancta
saepe oberunt, non quo uiolari summa deum uis
possit, ut ex ira poenas petere inbibat acris,
sed quia tute tibi placida cum pace quietos
constitues magnos irarum uoluere fluctus,
75 nec delubra deum placido cum pectore adibis,
nec de corpore quae sancto simulacra feruntur
in mentes hominum diuinae nuntia formae,
suscipere haec animi tranquilla pace ualebis.
inde uidere licet qualis iam uita sequatur.
80 quam quidem ut a nobis ratio uerissima longe
reiciat, quamquam sunt a me multa profecta,
multa tamen restant et sunt ornanda politis
uersibus: est ratio caeli speciesque tenenda;
sunt tempestates et fulmina clara canenda,
85 quid faciant et qua de causa cumque ferantur—
ne trepides caeli diuisis partibus amens,
unde uolans ignis peruenerit aut in utram se
uerterit hinc partim, quo pacto per loca septa
insinuarit, et hinc dominatus ut extulerit se.
90 quorum operum causas nulla ratione uidere
possunt ac fieri diuino numine rentur.
TV MIHI SVPREMAE praescripta ad candida callis
currenti spatium praemonstra, callida Musa
Calliope, requies hominum diuomque uoluptas,
95 te duce ut insigni capiam cum laude coronam.
95a [DE TONITRV]
principio tonitru quatiuntur caerula caeli,
propterea quia concurrunt sublime uolantes
aetheriae nubes contra pugnantibus uentis.
nec fit enim sonitus caeli de parte serena,
100 uerum, ubicumque magis denso sunt agmine nubes,

[1] cordi=corda (Olivier; Marullus)
[2] dissolui=persolui (Foss)
[3] add after 47: non ego cuncta meis amplecti uersibus opto non mihi si linguae centum sunt oraque centum aerea uox. Reconstructed by Pascucci
[4] furore=favore (MSS)=pavore (Orth)

遥远的古代,闻名遐迩的雅典最先[1]
将出产谷物的庄稼赠给困苦的人类,
重新发明了生活,制定了城邦的法律;[2]
她最先赐予人生种种甜美的安慰,
5 当一位天赋非凡的人物在此降生,[3]
并曾以雄辩之口揭示万物的真颜。
由于他与神比肩的发现,虽然人已去,[4]
但昔日的荣耀仍在播散,直达天庭。
当他看见,生存似乎切切索求的[5]
10 所有东西人类几乎都触手可及,
生命在其可能的范围内已安稳无虞,
人们已经拥有充足的财富、荣名、
地位和权势,也通过孩子光耀了门楣,
然而他们每一位在家中都心神不宁,
15 逆着灵魂的意愿,无休无止地折磨
自己的生命,被迫疯喊痛苦的呓语,
他便意识到,这缺陷源于容器本身。[6]
由于这种缺陷,从外面进来的一切
无论多么洁净,都在里面变污秽——
20 他看见它由于多孔,容易流渗,所以[7]
永远无法以任何方式装满,又发现
它因为自身溢出可憎的味道,无论
盛放任何东西,都会将其污染。
所以,他用揭示真理的箴言来荡涤
25 人们的心胸,为贪欲和恐惧设立界限,
阐明我们所有人追求的至善为何物,[8]
并指出方向,让我们能够沿着窄路,
径直朝着它前进,没有丝毫偏离;
他告诉我们,在人类事务中广泛存在的
30 邪恶皆自然所造(无论视之为巧合
或一种力量),并以各种形态散播,
每人应该从哪扇门冲出,与之对抗;
他还证明,人类总是毫无来由地
在自己胸中翻起忧虑的阴森波浪。
35 正如孩子在一片漆黑里颤抖,害怕[9]
任何动静,我们在光天化日之下
也经常恐惧,而我们恐惧的对象其实
和孩子黑暗中想象的场景同样无依据。
所以,要驱走灵魂的这种恐惧和黑暗,
40 不是靠太阳的轮辐和白昼炫目的箭矢,
而是依凭对自然现象和规律的认识。
因此,我更应尽早完成这手中的诗篇。
我已经证明,世界的宫殿是必死之物,[10]
构成天空的物质也有诞生和起始,
45 也已解释在其中发生和必定发生的
大多数现象,现在请静听余下的部分。
47 因为我此番已经决定登上诸缪斯
47a 显赫的马车,[直飞苍穹,探明风暴的[11]
真实成因,而不像愚人那样宣称,
神灵若发怒,便会搅起可怕的狂风;]
48 风力变和缓,就是他们的怒气已平息;[12]
49 若风暴荡然无存,则怒火必定全消。

50 我还会破译凡人在地上和天上见到的[13]
神秘现象,它们经常令心灵因悬疑
而惊怖,让灵魂由于畏神而自弃尊严,
在重压之下趴伏地面,因为不知晓
事物背后的缘故而只好将一切交给
55 神灵的至高权威,被迫承认其王权。
他们没办法理解这些变化的奥秘,
于是便以为,它们皆是神意的傀儡。
有人原本接受了诸神逍遥度日的[14]
正确信念,却因为不能理解万事
60 为何如此发生,尤其是无法弄清
头顶穹宇中诸般天象背后的秘密,
又重新拾起旧日的那些宗教信条,
重新接受严酷的主子,卑贱地相信
这些神无所不能,全然不知什么
65 能发生,什么不能,因为怎样的法则
万物各自有力量的阈值和深嵌的界石。
盲目的推理让他们愈加偏离了正道。
若不能从灵魂中抛掉并远远放逐[15]
这些辱没神灵、与他们的宁静全然
70 不符的想法,你就会时常贬损、伤害[16]
他们高贵的神性——不是说你能冒犯
无上的力量,招致愤怒、严酷的报复,
而是说他们本来享受着安谧与和平,
你非要认定他们会掀起愤怒的巨浪,
75 也不能以平静之心接近诸神的圣所,
并在灵魂纯然的安宁中吸纳那些
从他们神圣的身体逸出,飘进人类
心灵、为神圣形式充任使者的膜像。[17]
你不难想象,这会引向怎样的一生!
80 为了让最可靠的理性将它远远驱离,
虽然我已经谈论过许多话题,仍有
许多在前方等待精致诗行的装饰:
天空的法则和形貌需要我们领会;
风暴和炫目的闪电需要吟唱,它们
85 有怎样的威力,各自的飞驰有何缘由——
以免你在惊惶中失去理智,根据
天空分野来占卜,观察流火从哪一半[18]
袭来,或者奔向哪一半,怎样钻入[19]
封闭的地方,凌虐一番后穿射而出。
90 人们无法理解这些现象的成因,
于是便以为,它们皆是神意的体现。
当我奔向白色的终线,请为我指明[20]
道路,技艺卓绝的缪斯神卡利俄柏,[21]
给凡人安宁、给诸神愉悦的女神,愿我
95 在你引领下,赢得荣光无限的冠冕。

首先,雷声之所以震撼蓝色的天穹,[22]
是因为方向相反的风在对抗角力,
迫使飘行于高空的不同云块相撞。
因为清澈无云的天空不会有雷声,[23]
100 相反,何处聚集的云层越是浓密,

[1] 评论者对第六卷的关注不如其他五卷,一个重要原因是他们认为在这一卷里,卢克莱修选取的材料缺乏系统性,似乎只是随机地表现自己对科学话题的兴趣。但Jope(1989)反驳了这种传统看法,他认为第六卷的组织原则并非科学好奇心,而是伊壁鸠鲁哲学的核心关切:通过驱逐恐惧达到心灵的超然。与第一卷侧重宇宙的生成相反,第六卷的重心是宇宙的毁灭,毁灭的意象贯穿全卷。但卢克莱修的目的不是简单地唤起读者的恐惧,而是让他们以科学的解释和哲学的态度来反观以前基于迷信而产生的恐惧。而且,本卷的结构也比较清晰,从自然的毁灭慢慢聚焦到人类的毁灭,即使在描绘自然现象时,卢克莱修也突出了人类整体面临的威胁。Jope认为,卢克莱修之所以在《物性论》中没有遵循从自然哲学到伦理哲学的顺序,或者由易到难的顺序,正是为了服务于宣扬伊壁鸠鲁哲学的目的。他先在一二卷中强力破除读者的既有观念,整体呈现原子论;然后在中间两卷劝说读者摆脱最强烈的两种情感——死亡恐惧和热烈的情欲;最后在第五卷和第六卷转入哲学和科学的沉思。由于卢克莱修的主要用意是让读者以理性冷静的眼光审视宇宙,所以这卷中的不少内容并没有明显的伊壁鸠鲁学说或者原子论的色彩,而较多地吸收了前苏格拉底时代哲学家的观点。1-91行是本卷的序诗,也是第一大部分。其中1-42行赞美了伊壁鸠鲁的功绩,43-91行概述了本卷的主题。Lienhard(1969)认为,这首序诗的主要特点是将伊壁鸠鲁的宗教态度和伦理态度结合起来。
[2] “重新发明了生活”主要指雅典人为生活添加的文化元素,比如宗教仪式、戏剧表演、艺术竞赛。“法律”指德拉古(Draco)和梭伦(Solon)等人创制的法律。
[3] 指伊壁鸠鲁。
[4] 伊壁鸠鲁生于公元前346年,死于公元前270年。
[5] 关于9-11行的思想,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 3.130)。
[6] “容器”指灵魂,关于这个比喻,参考贺拉斯《书信集》(Epistulae 1.2.54)。
[7] 这里的措辞让我们联想起第三卷1003-1010行对达那俄斯女儿们的描写。
[8] 对伊壁鸠鲁派而言,“至善”(bonum summum)就是愉悦,但伊壁鸠鲁区分了追求欲望满足的低级愉悦与源于超然心境的高级愉悦。
[9] 35-41行也见于第二卷55-61行。
[10] 43-91行是序诗的第二部分。“已经证明”指第五卷91-415行。
[11] 此处原文缺失,为了上下文的连贯,我添上了方括号中的诗句。
[12] 48行和49行之间可能也有少量原文文本缺失。
[13] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVI PROCVRATIONEM DIS ATTRIBVIT MVNDI, SIBI IPSVM DE DIS IMMORTALIBVS SOLLICITVDINES CONSTITVERE(将世界管辖权交付神灵的人,是关于不朽神灵的忧惧为他确立了这种管辖权)。这个小标题在抄本中标为49a行。
[14] 58-66行也见于第五卷82-90行。Jope(1989)指出,这几行揭示了“去神话”态度的重要性。如果不能以科学的眼光看待自然,人很容易重新陷入宗教的泥潭。
[15] 关于68-79行的思想,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 3.123-4)。
[16] “想法”指柏拉图、斯多葛派等人关于神的观点,这些观点也部分地体现在流行的宗教实践中。
[17] Bailey(1893)指出,这里卢克莱修违反了自己的学说,因为他暗示,如果我们不能正确理解神的本质,神就会惩罚我们,只不过惩罚方式不是神话或宗教里的那种严酷折磨,而是拒绝与我们交流,拒绝将他们神圣的膜像赐予我们。而在前文,他一直声称,神与我们无关,神不干预世界。
[18] 在古罗马占卜术中,天空被分成十六个“分野”。“哪一半”指相对于占卜者的左或右。
[19] 原文的septa=saepta(限定范围)。
[20] 92-534行是本卷的第二大部分,卢克莱修分析了一些气象活动的成因。其中92-159行是第一部分,在简短呼告缪斯神之后,卢克莱修提出了七种假说来解释雷声的性质和成因。
[21] 按照古希腊的传统,卡利俄柏(Calliope)是掌管史诗的缪斯。
[22] 96-159行是对雷声的解释,这是西方古代哲学家最感兴趣的自然现象之一,亚里士多德、泰奥弗拉斯托斯(Theophrastus)、伊壁鸠鲁(Epistles 2.100)、波希多尼和古罗马的瓦罗(M. Terentius Varro)都讨论过这个问题。其中96-120行是第一种解释:雷声是云的碰撞引发的,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.100)。赫拉克利特、阿那克萨戈拉、芝诺等人都有类似的说法。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE TONITRV(论雷声)。这个小标题在抄本中标为95a行。
[23] 这个说法不正确,参考贺拉斯《颂诗集》(Carmina 1.34.5-8)。