ante deum delubra, nec aras sanguine multo
spargere quadrupedum, nec uotis nectere uota,
sed mage pacata posse omnia mente tueri.
nam cum suspicimus magni caelestia mundi
1205 templa, super stellisque micantibus aethera fixum,
et uenit in mentem solis lunaeque uiarum,
tunc aliis oppressa malis in pectora Cura
illa quoque expergefactum caput erigere infit,
ne quae forte deum nobis inmensa potestas
1210 sit, uario motu quae candida sidera uerset.
temptat enim dubiam mentem rationis egestas,
ecquaenam fuerit mundi genitalis origo,
et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi
solliciti motus hunc possint ferre laborem,[1]
1215 an diuinitus aeterna donata salute
perpetuo possint aeui labentia tractu
inmensi ualidas aeui contemnere uiris.
praeterea cui non animus formidine diuum
contrahitur, cui non correpunt membra pauore,
1220 fulminis horribili cum plaga torrida tellus
contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
non populi gentesque tremunt, regesque superbi
corripiunt diuum percussi membra timore,
ne quod ob admissum foede dictumue superbe
1225 poenarum graue sit soluendi tempus adactum?
summa etiam cum uis uiolenti per mare uenti
induperatorem classis super aequora uerrit
cum ualidis pariter legionibus atque elephantis,
non diuom pacem uotis adit ac prece quaesit
1230 uentorum pauidus paces animasque secundas?—
nequiquam, quoniam uiolento turbine saepe
correptus nihilo fertur minus ad uada Leti.
usque adeo res humanas uis abdita quaedam
opterit, et pulchros fascis saeuasque secures[2]
1235 proculcare ac ludibrio sibi habere uidetur.
denique sub pedibus tellus cum tota uacillat,
concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
quid mirum, si se temnunt mortalia saecla
atque potestatis magnas mirasque relinquunt
1240 in rebus uiris diuum, quae cuncta gubernent?
1240a [QVEM AD MODVM AVRVM ARGENTVM
PLVMBVM REPERTVM SIT]
quod superest, aes atque aurum ferrumque repertumst[3]
et simul argenti pondus plumbique potestas,[4]
ignis ubi ingentis siluas ardore cremarat
montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
1245 siue quod inter se bellum siluestre gerentes
hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
siue quod inducti terrae bonitate uolebant
pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
siue feras interficere et ditescere praeda.
1250 (nam fouea atque igni prius est uenarier ortum
quam saepire plagis saltum canibusque ciere.)
quicquid id est, quacumque e causa flammeus ardor
horribili sonitu siluas exederat altis
a radicibus et terram percoxerat igni,
1255 manabat uenis feruentibus in loca terrae
concaua conueniens argenti riuus et auri,
aeris item et plumbi. quae cum concreta uidebant
posterius claro in terra splendere colore,
tollebant nitido captei leuique lepore,
1260 et simili formata uidebant esse figura
atque lacunarum fuerant fastigia cuique.[5]
tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
et prorsum quamuis in acuta ac tenuia posse
1265 mucronum duci fastigia procudendo,
ut sibi tela parent, siluasque ut caedere possent
materiemque dolare et radere tigna ualerent[6]
et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
nec minus argento facere haec auroque parabant
1270 quam ualidi primum uiolentis uiribus aeris—
nequiquam, quoniam cedebat uicta potestas,
nec poterant pariter durum sufferre laborem.
nam fuit in pretio magis aes, aurumque iacebat
propter inutilitatem hebeti mucrone retusum.
1275 nunc iacet aes: aurum in summum successit honorem.
sic uoluenda aetas commutat tempora rerum:
quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
porro aliud succedit et e contemptibus exit,
inque dies magis adpetitur floretque repertum
1280 laudibus et miro est mortalis inter honore.
1280a [QVEM AD MODVM FERRVM
INVENTVM SIT]
nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
et lapides et item siluarum fragmina rami
1285 et flamma atque ignes, postquam sunt cognita primum.
posterius ferri uis est aerisque reperta.
et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
quo facilis magis est natura et copia maior.
aere solum terrae tractabant, aereque belli
1290 miscebant fluctus et uulnera uasta serebant
et pecus atque agros adimebant. nam facile ollis
omnia cedebant armatis nuda et inerma.
inde minutatim processit ferreus ensis,
uersaque in obprobrium species est falcis ahenae,
1295 et ferro coepere solum proscindere terrae,
exaequataque sunt creperi certamina belli.
et prius est armatum in equi conscendere costas
et moderarier hunc frenis dextraque uigere
quam biiugo curru belli temptare pericla.
1300 et biiugo prius est quam bis coniungere binos
[1] solliciti=er taciti (MSS)=intacti (Meurig-Davies)
[2] opterit=opterere (Too)
[3] ferrumque=plumbumque (Housman)
[4] plumbique=ferrique (Housman)
[5] fastigia=vestigia (Housman)
[6] dolare et radere tigna ualerent=dolaret leuare ac radere tigna (MSS)
于地,摊开手掌,或者用牲口的鲜血
反复浇灌祭坛,连缀无数的祷告——[1]
虔敬是以宁静之心看待一切的能力。
当我们仰望浩瀚世界的天空疆域
1205 以及固着在闪烁群星之上的苍穹,
就会自然想起太阳和月亮的轨道,
于是已被其他灾难压迫的胸膛中
那种忧惧又会被唤醒,重新抬起头:
或许诸神的力量不仅能以各种方式
1210 转动灿烂的星辰,而且没任何限制?
缺乏理性的解释,怀疑折磨着灵魂:
这个世界究竟有没有某种开始,
有没有某种终结,世界的城堞究竟
能忍受无休无止的搅动到什么时候?
1215 抑或它们受神灵庇佑,获赠永恒的
寿命,可以永远在岁月的无垠海洋里
滑动,蔑视时间无坚不摧的力量?
而且,谁的灵魂不会蜷缩在对神的
恐惧里,谁的四肢不会被惊惶攫住,
1220 当赤旱的大地在可怕的雷霆中震颤,
连绵不绝的轰鸣穿透辽阔的穹苍?
难道各个民族不发抖,傲慢的国王
不会顿然害怕起神来,缩成一团,
唯恐因为罪恶的行径或僭越的言语,
1225 偿清惩罚的严峻时刻终于来临?
还有,当极度猛烈的风在海上肆虐,
将水面的舰队统帅连同威武的大军、
助阵的大象全部吹得东倒西歪,
他难道不会颤栗着,苦苦祈求神灵的
1230 宽恕,祈求风暴暂歇或变成顺风?——
却是徒劳,陷入旋风的人并不会
因为祷告就不再殒命死神的险滩。
某种隐秘的力量如此频繁地碾碎[2]
人类的事务,似乎总在肆意嘲弄、
1235 践踏权贵漂亮的柴捆和残忍的斧钺。
当整个大地都在他们脚下猛摇,
城市已沦为残垣,或有毁灭的危险,
又何必奇怪,如果凡人非轻贱自己,
将人间交给拥有强大法术和奇妙
1240 力量的神灵,既然他们掌管着一切?
下面谈金属的使用:铜、金和铁[3]
大致与沉重的银和铅同时被发现,
当烈火携着热浪焚尽高山上连绵的
森林,无论这火是天上的闪电所赐,
1245 还是挑起森林大战的双方为了
恐吓敌人,发动火攻而无法控制,
或者因为肥沃土壤的诱惑,他们
希望清理土地,将它变回牧场,
或者为了杀死野兽,收获战利品。
1250 (因为布设陷阱和火驱的打猎方式
早于用网罗包围林地、派狗群攻击。)
无论是什么原因引发大火,当烈焰
伴着可怕的呼啸吞噬了森林,直至
最深的根须,火也烤干了泥土,这样,
1255 从沸腾的矿脉就会淌出一道黄金、
白银以及铜和铅的溪流,汇聚到地面
凹陷的坑穴里。当人们后来看见这些
凝固的金属在地上闪烁明亮的光泽,
就会受到外观的吸引,将它们挖起来。
1260 人们发现每个金属块与曾经供它们
栖身的坑穴具备相似的形状和轮廓,
于是他们便想到,可以用加热的方法
让它们熔化,塑造成任意一种样态,
并可以通过锤打令其延展,获得
1265 任意锐度和任意厚度的尖头和锋刃。
这样便可以制造工具,能够砍伐[4]
树林,削开木材,刨平木面,甚至
可以实现各种钻、凿、挖的功能。
最初,他们不仅让坚硬的铜承担
1270 这些任务,也没抛下白银和黄金——
但未能如愿,因为二者强度都不够,
都不能承受任何重压。在那个时候,
铜更被人们珍视,黄金由于很容易
磨钝尖头,难以使用,所以被忽略。
1275 如今铜已经沉沦,黄金却登上王座。
流转的时间改变着万物当令的季节:
曾经的珍宝后来却被人视作废物,
另外的东西却从耻辱中崛起,价值
一旦被发现,便日益受追捧,日益兴盛,
1280 被凡人赞美,赢得堪比神话的荣誉。
现在,你应很容易想明白,铁这种物质[5]
以何种方式被人们发现,孟米乌斯。
原始的武器当然是双手、指甲和牙齿,
然后是石块和从森林折来的树枝,
1285 一旦知道火,火也立刻用于战争。
后来,人们发现了铁和铜的力量,铜
比铁先发现,其用途也先被人掌握,
因为它更易冶炼,储量也更为丰富。
他们用铜来耕地,用铜搅起战争的
1290 波浪,用铜种下大片狰狞的伤口,
抢走牛羊和土地。一切若毫无防御,
便只能轻易被持有武器的人征服。
然后,铁剑逐渐被世人普遍接受,
铜制镰刀的形象沦为耻辱的标记,
1295 人们开始用铁犁划开坚硬的土地,
战争变得日益胶着,势均力敌。
披甲跨上战马,左手握住缰绳,
右手炫耀武力的习俗先出现,然后
才有人驾着双骥兵车,犯险冲杀。[6]
1300 使用双马兵车又早于四马兵车,
[1] 1198-1202行斥责了古代罗马人拘泥于宗教仪式的行为,认为这绝非真正的虔敬。Howe(1957)指出,这段文字表达了卢克莱修对宗教外在形式的排斥。
[2] 根据对“某种隐秘的力量”(uis abdita quaedam)的不同理解,研究者分成了两大阵营。一派相信它与全诗的科学主义态度一致,指的是自然的隐秘力量,尤其是导致宇宙毁灭的力量。Munro(1864)便持此看法,Minadeo(1969)也认为它并非超自然力量,而与恩培多克勒体系中的“冲突”(Eris)相似。另一派则相信,“某种隐秘的力量”代表了庸人对世界灾难的阐释,他们将世界的破坏性力量想象成神灵的愤怒。Schrijvers(1970)、Bollack(1978)、Costa(1984)都如此理解。
[3] 1241-1280行讨论了金属在早期人类社会的使用。Kenney(1972)评论道,在这部分的讨论中,卢克莱修坚决摒弃了古代思想家青睐的文化英雄论,将各种金属的使用归因于自然的引导和促发以及人类作为一个集体做出的反应。他的洞见直到今天也不过时。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVEM AD MODVM AVRVM ARGENTVM PLVMBVM REPERTVM SIT(金银铅如何被发现)。这个小标题在抄本中标为1240a行。
[4] 原文的tela不是指“武器”,而是指“工具”。
[5] 1281-1349行记述了铁器的出现和战争方式的演化。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVEM AD MODVM FERRVM INVENTVM SIT(铁如何被发现)。这个小标题在抄本中标为1280a行。
[6] “双骥兵车”(或者说“双马兵车”,biiugo curru)据说是小亚细亚地区佛里吉亚人的发明。参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 7.56.202)。