《物性论》第5卷1101-1200行

quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.
inde cibum quoquere ac flammae mollire uapore
sol docuit, quoniam mitescere multa uidebant
uerberibus radiorum atque aestu uicta per agros.
1105 inque dies magis hi uictum uitamque priorem
commutare nouis monstrabant rebus et igni,
ingenio qui praestabant et corde uigebant.
condere coeperunt urbis arcemque locare
praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
1110 et pecus et agros diuisere atque dedere[1]
pro facie cuiusque et uiribus ingenioque.
(nam facies multum ualuit uiresque uigebant.)
posterius res inuentast aurumque repertum,
quod facile et ualidis et pulchris dempsit honorem.
1115 diuitioris enim sectam plerumque secuntur
quamlubet et fortes et pulchro corpore creti.
quod si quis uera uitam ratione gubernet,
diuitiae grandes homini sunt uiuere parce
aequo animo: neque enim est umquam penuria parui.
1120 at claros homines uoluerunt se atque potentes,
ut fundamento stabili fortuna maneret,
et placidam possent opulenti degere uitam—
nequiquam, quoniam ad summum succedere honorem
certantes iter infestum fecere uiai,
1125 et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos
Inuidia interdum contemptim in Tartara taetra—
1131 inuidia quoniam, ceu fulmine, summa uaporant
1132 plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque—
1127 ut satius multo iam sit parere quietum
quam regere imperio res uelle et regna tenere.
proinde sine incassum defessi sanguine sudent,
1130 angustum per iter luctantes ambitionis,
1133 quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque
res ex auditis potius quam sensibus ipsis,
1135 nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.
ergo regibus occisis subuersa iacebat
pristina maiestas soliorum et sceptra superba,
et capitis summi praeclarum Insigne cruentum
sub pedibus uulgi magnum lugebat honorem:
1140 nam cupide conculcatur nimis ante metutum.
res itaque ad summam faecem turbasque redibat,
imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.
inde magistratum partim docuere creare,
iuraque constituere, ut uellent legibus uti.
1145 nam genus humanum, defessum ui colere aeuom,
ex inimicitiis languebat. quo magis ipsum
sponte sua cecidit sub leges artaque iura.
acrius ex ira quod enim se quisque parabat
ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,
1150 hanc ob rem est homines pertaesum ui colere aeuom.
inde metus maculat poenarum praemia uitae.
circumretit enim uis atque iniuria quemque
atque, unde exortast, ad eum plerumque reuertit,
nec facilest placidam ac pacatam degere uitam,
1155 qui uiolat factis communia foedera pacis.
etsi fallit enim diuom genus humanumque,
perpetuo tamen id fore clam diffidere debet,
quippe ubi se multi, per somnia saepe loquentes
aut morbo delirantes, protraxe ferantur
1160 et celata diu in medium [et] peccata dedisse.
1160a [QVOMODO HOMINIBVS INNATA SIT
DEORVM OPINIO]
nunc quae causa deum per magnas numina gentis
peruulgarit et ararum compleuerit urbis
suscipiendaque curarit sollemnia sacra,
quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque
1165 (unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,
qui delubra deum noua toto suscitat orbi
terrarum et festis cogit celebrare diebus),
non ita difficilest rationem reddere uerbis.
quippe etenim iam tum diuom mortalia saecla
1170 egregias animo facies uigilante uidebant,
et magis in somnis mirando corporis auctu.
his igitur sensum tribuebant, propterea quod
membra mouere uidebantur uocesque superbas
mittere pro facie praeclara et uiribus amplis.
1175 aeternamque dabant uitam, quia semper eorum
subpeditabatur facies et forma manebat,
et tamen omnino quod tantis uiribus auctos
non temere ulla ui conuinci posse putabant.
fortunisque ideo longe praestare putabant,
1180 quod mortis timor haut quemquam uexaret eorum,
et simul in somnis quia multa et mira uidebant
efficere et nullum capere ipsos inde laborem.
praeterea caeli rationes ordine certo
et uaria annorum cernebant tempora uerti,
1185 nec poterant quibus id fieret cognoscere causis.
ergo perfugium sibi habebant omnia diuis
tradere et illorum nutu facere omnia flecti.
in caeloque deum sedes et templa locarunt,
per caelum uolui quia sol et luna uidetur,
1190 luna dies et nox et noctis signa seuera[2]
noctiuagaeque faces caeli flammaeque uolantes,
nubila sol imbres nix uenti fulmina grando[3]
et rapidi fremitus et murmura magna minarum.
o genus infelix humanum, talia diuis
1195 cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!
quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis
uolnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!
nec pietas ullast uelatum saepe uideri
uertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras,
1200 nec procumbere humi prostratum et pandere palmas

[1] pecus et=pecudes atque (MSS)=pecua atque (Ernout)
[2] luna=lena (Orth)
[3] sol=sal (Orth)

任一种情形都能够把火送给人类。
接下来太阳教他们烹饪,用火的热量[1]
让食物变软,因为他们会看到各处
有许多东西在阳光照射下被温热征服。
1105 那些才华超群、心智敏锐的成员[2]
每天都更为急切地向他们展示如何
用火和其他新发现改变原来的生活。[3]
头领们开始建造城市,并且为自己
修筑防御敌人、躲避危险的堡垒;
1110 他们也开始分牛羊和土地,谁的容颜、
体力和才能越出众,分得的财产就越多。[4]
(因为那时长相和力量都很受重视。)
后来,人们发现了钱财和地底的黄金,
俊美者、健壮者轻易失去了自己的荣誉。
1115 无论你如何勇敢,样貌如何不凡,
通常也只能跟随比自己更富有的人。
但谁若按照正确理性的指引来生活,
简朴的日子、平静的灵魂已经是一笔
巨大的财富:因为节俭意味着知足。[5]
1120 但是人们却渴望获得名声和权势,
好让自己的财富有更为稳固的根基,
他们可以在奢华中度过安宁的一生——
却是徒然,因为在奔向权力巅峰的
角逐中,他们已走上危机四伏的道路。
1125 即使成功,嫉妒也时常如闪电,击中
峰顶的人们,耻辱地抛入阴森的冥府——
1131 嫉妒的确如闪电,总喜欢摧毁峰顶[6]
1132 以及一切高出周围之物的东西。
1127 所以,宁可选择安静地服从别人,[7]
也不要梦想发号施令,统治王国。
且让他们徒劳地奔忙,枉然流血,
在逼仄的野心之路上彼此争斗算计,
1133 既然他们只肯从别人口中求知,
只相信道听途说,不倾听内心的声音,
1135 一如过去,现在未来都必定失败。[8]
因此,国王被屠戮,宝座的古老威严[9]
和傲慢的权杖被倾覆,躺在污浊的泥里,
至尊之人曾戴过的冠冕涂满血腥,
踩在暴民脚下,为昔日的特权默哀:
1140 此前越畏惧,人们此时越急于践踏。
于是,人类的事务就陷入彻底的混乱,
每个人都为自己争夺最高的权力。
逐渐地有人主张,以选举分配官职,
编写律令,让人们愿意遵纪守法。[10]
1145 此时人类已厌倦暴力主宰的时代,
不堪敌对的仇杀,所以甘心让自己
接受法律的约束和严厉条文的管辖。
因为与现在公正法律的规定相比,
以前每个人的愤怒复仇都过于残酷,
1150 所以人们厌倦了沉溺暴力的日子。
从此对惩罚的恐惧败坏了生命的礼物,[11]
因为暴力和罪行的实施者已作茧自缚,
它们从哪里发源,就总会返回哪里。
一旦以恶行违反和平的公共契约,
1155 人就别想再过上平静安稳的生活,
即使他侥幸瞒过神和全天下的人,
他也不敢确定秘密永远不泄露。
毕竟曾有许多人,据说经常通过
梦呓或者病中的胡话背叛了自己,
1160 公开了多年以来完美隐藏的罪行。


至于是什么原因让各个伟大的民族[12]
都敬拜神灵,让祭坛遍布各个城市,
让人们举行各种庄严肃穆的圣礼,
盛行于各个场合、各种地方的圣礼
1165 (即使今天凡人还因此深感惊恐,
在世界各地建起一座座新的神祠,
并在节日里身不由己地汇聚在那里),
要给出理性的解释,其实并不困难。
因为即使在那时凡人也已在醒着的
1170 灵魂里见到诸神非比寻常的面孔,[13]
到了梦中他们的身躯更伟岸无匹。
于是凡人将意识赋予他们,因为
他们似乎能做出动作,高傲的语言
也与辉煌的面容、健伟的力量相配。
1175 凡人相信神灵能永生,因为他们的
脸庞和形体能不断重现,永不消失;
即便不如此,他们也认为,具备此等
力量的生命不可能轻易被外力降服。
他们还觉得,神灵的幸福远超世人,
1180 因为他们谁都不会有对死的恐惧,
还因为与此同时,他们见到神灵
施行了许多奇迹,却似乎毫不费力。
此外,他们还发现天体的各种布局、
地上的一年四季按特定的顺序出现,
1185 却无法发现它们背后的确切原因,
于是便逃避这样的追问,将一切归于
神灵,相信一切都取决于神的意志。
他们认为神灵的宅邸和领地在天上,
因为太阳和月亮都在天空中运转,
1190 是的,月亮、白昼、黑夜、夜晚森然的
星座、天空夜行的流星、各种飞翔的
火球、云朵、太阳、雨雪、风、闪电、
冰雹,还有迅疾的轻雷、恐怖的巨雷。
啊,悲惨的人类,竟让诸神来执掌[14]
1195 这一切事务,还赋予他们严酷的愤怒!
先祖曾怎样呻吟,我们忍受过怎样的
创痛,我们的孩子又淌下怎样的泪水!
这些都绝非虔敬——经常在别人面前
蒙着面纱,转向一块石头,或访遍
1200 每一座神坛,或者在神祠前面趴伏

[1] 原文的quoquere=coquere(烹饪)。
[2] 1105-1135行论述了文明社会的出现。
[3] Robin(1925)指出,1105-1107行表达的是公元前1世纪斯多葛派哲学家波希多尼(Posidonius)的观点。
[4] 关于私有财产权的建立,可参考西塞罗《论义务》(De Officiis 1.7.21)。
[5] 这个观点可参考伊壁鸠鲁《主要学说》(Principal Doctrines 15)。
[6] 抄本中的1131和1132行位置有误,挪到此处,成为实际的1127和1128行,后面的1127-1130行依次变成实际的1129-1132行。
[7] 关于1127-1128行(实际的1129-1130行)的想法,参考第三卷995-1010行。
[8] Green(1942)指出,这段文字表明,人类社会的发展只导致了野心和贪婪,并未带来幸福。
[9] 在1136-1160行,卢克莱修描述了王制如何被推翻、共和制如何建立。这部分有浓重的罗马史色彩,“国王”影射古罗马最后一位国王“傲慢者”塔克文(Tarquinius Superbus)。
[10] “律令”可能影射古罗马的十二铜表法。
[11] 伊壁鸠鲁认为,恶行最痛苦的后果不是损害公共利益,而是作恶者害怕被人发现的恐惧感。参考《主要学说》(Principal Doctrines 34-35)。
[12] 在1161-1240行,卢克莱修探讨了宗教观念的产生和变化。参考Bailey《古希腊原子论者与伊比鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 438-61)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVOMODO HOMINIBVS INNATA SIT DEORVM OPINIO(人类如何萌生神的观念)。这个小标题在抄本中标为1160a行。
[13] 这里的说法似乎与本卷148-155行有冲突。“面孔”和“身躯”都应当是神的膜像。
[14] 1195-1240行是一段灌注了强烈情感的文字,抨击了宗教情绪给人类带来的折磨。