《物性论》第5卷701-800行

aut etiam quia sic alternis partibus anni
tardius et citius consuerunt confluere ignes,
qui faciunt solem certa de surgere parte,
(propterea fit uti uideantur dicere uerum . . .)
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
704a [DE LVNAE LVMINE]
705 luna potest solis radiis percussa nitere
inque dies magis id lumen conuertere nobis
ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
donique eum contra pleno bene lumine fulsit
atque oriens obitus eius super edita uidit.
710 inde minutatim retro quasi condere lumen
debet item, quanto propius iam solis ad ignem
labitur ex alia signorum parte per orbem,
ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
consimilem cursusque uiam sub sole tenere.
715 est etiam quare proprio cum lumine possit
uoluier et uarias splendoris reddere formas.
corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
labitur omnimodis occursans officiensque,
nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
720 uersarique potest, globus ut si forte, pilai
dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
uersandoque globum uariantis edere formas,
donique eam partem, quaecumque est ignibus aucta,
ad speciem uertit nobis oculosque patentis.
725 inde minutatim retro contorquet et aufert
luciferam partem glomeraminis atque pilai,
ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
astrologorum artem contra conuincere tendit—
proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque,
730 aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis!
denique cur nequeat semper noua luna creari
ordine formarum certo certisque figuris,
inque dies priuos aborisci quaeque creata
atque alia illius reparari in parte locoque,
735 difficilest ratione docere et uincere uerbis,
ordine cum possint tam certo multa creari.
736a [DE ANNI TEMPORIBVS]
it Ver et Venus et Veneris Praenuntius ante
pennatus graditur, Zephyri uestigia propter
Flora quibus mater praespargens ante uiai
740 cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.
inde loci sequitur Calor aridus et comes una
puluerulenta Ceres et etesia flabra Aquilonum.
inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
inde aliae tempestates uentique secuntur,
745 altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.
tandem Bruma niues adfert pigrumque rigorem
reddit Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus Algu.[1]
quo minus est mirum, si certo tempore luna
gignitur et certo deletur tempore rusus,
750 cum fieri possint tam certo tempore multa.
750a [DE ECLIPSI]
solis item quoque defectus lunaeque latebras
pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
nam cur luna queat terram secludere solis
lumine et a terris altum caput obstruere ei,
755 obiciens caecum radiis ardentibus orbem,
tempore eodem aliut facere id non posse putetur
corpus, quod cassum labatur lumine semper?
solque suos etiam dimittere languidus ignis
tempore cur certo nequeat, recreareque lumen,
760 cum loca praeteriit flammis infesta per auras,
quae faciunt ignis interstingui atque perire?
et cur terra queat lunam spoliare uicissim
lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
765 tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae
corpus uel supra solis perlabier orbem,
quod radios inter rumpat lumenque profusum?
et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
cur nequeat certa mundi languescere parte,
770 dum loca luminibus propriis inimica per exit?
771 [menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras]
QVOD SVPEREST, quoniam magni per caerula mundi
qua fieri quicquid posset ratione resolui,
773a [DE SOLIS ET LVNAE OFFECTIONE]
solis uti uarios cursus lunaeque meatus
775 noscere possemus quae uis et causa cieret,
quoue modo possent offecto lumine obire
et neque opinantis tenebris obducere terras,
cum quasi coniuent et aperto lumine rursum
omnia conuisunt clara loca candida luce,
779a [DE NOVITATE RERVM MVNDI ET
DISPOSITIONE QVAE IN EO SVNT]
780 nunc redeo ad mundi nouitatem et mollia terrae
arua, nouo fetu quid primum in luminis oras
tollere et incertis crerint committere uentis.
principio genus herbarum uiridemque nitorem
terra dedit circum collis, camposque per omnis
785 florida fulserunt uiridanti prata colore,
arboribusque datumst uariis exinde per auras
crescendi magnum inmissis certamen habenis.
ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
quadripedum membris et corpore pennipotentum,
790 sic noua tum tellus herbas uirgultaque primum
sustulit, inde loci mortalia saecla creauit
multa modis multis uaria ratione coorta.
nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
nec terrestria de salsis exisse lacunis.
795 linquitur ut merito maternum nomen adepta
terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
multaque nunc etiam existunt animalia terris,
imbribus et calido solis concreta uapore.
quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
800 et maiora, noua tellure atque aethere adulta.

[1] reddit Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus Algu=inde it Hiemps, sequitur crepitans hanc dentibus Caurus (Howard)=rodit Hiems sequitur crepitans hanc dentibus algi (Orth)

也或者因为在一年如此交替之时,[1]
火元素惯于以更慢或更快的速度聚集,
使得太阳能在特定的方向升起,
(因此某些人所言似乎并不虚妄,)
[他们认为每天都升起新的太阳。][2]

705 月亮能闪耀,是因为被太阳的光击中,[3]
日复一日将那光反射给我们,越远离
太阳的球体,它的亮度越增强,直至
它正对后者,变成分外皎洁的满月,
并在升上高空时望见太阳的沉落。
710 然后,在逐渐回退的途中,它也理当
慢慢藏起身后的光,当它从黄道的[4]
另一边滑向太阳之火,越来越近——
至少某些人如此认为,他们相信
月亮呈球形,在太阳的轨道之下运行。
715 它也有可能带着自己发出的光芒[5]
旋转,并且展示亮度各异的月相,
因为可能存在另一个天体,在前面
与它相伴滑行,以各种方式遮挡,
却由于没有光,自身无法被我们看见。
720 还有一种可能:它像球一样旋转,[6]
但是只有一半浸没在皎洁的光中,
它转动圆球,呈现各种不同的形状,
直到被星光照亮的那个半球完全
袒露给我们大睁的眼睛,任凭观赏。
725 然后它渐渐往回旋转,一步步挪走
被光照亮的一半球面,正如迦勒底的
巴比伦占星术士试图证明的那样[7]
(他们竭力反驳希腊的天文学说)——
似乎争辩的双方都未必掌握了真相,
730 或者无论如何取舍,都缺乏理由!
再者,为何不能每天都造一轮新月,[8]
按特定顺序呈现特定的形状和样态,
每天升起的月亮都会在当天殒没,
另一轮月亮又会造出,将前者取代——
735 很难用逻辑讲清,或者用语言证明,
因为许多物体都这样次第诞生。

春天和维纳斯降临,前面飞着爱神[9]
带翅的传令官,紧跟西风的足印,母亲[10]
芙洛拉在他们前方的所有道路已预先[11]
740 铺满绚丽迷人、香气馥郁的花朵。
接着登场的是干燥暑热,满面尘土的
谷神刻瑞斯和北风的气流与它相伴。[12]
然后秋天到来,酒神巴克斯也随行。
再往后是一段天气和风向多变的日子,
745 有咆哮怒吼的东风和贮满闪电的南风。[13]
最后,冬至带来雪,送回麻木和僵硬,
随之而来的严寒让人们牙齿打战。
因此,如果月亮在特定的时间诞生,
在特定的时间毁灭,就不算特别离奇,
750 既然许多事都有如此确定的日程。

太阳的亏蚀、月亮的隐身也与此类似,[14]
可以为它们的发生找到多种解释。
你想想,月亮为何能遮蔽射向大地的[15]
日光,为何取代它,朝我们高昂头颅,
755 用自己黑暗的圆盘挡住燃烧的光芒,
而与此同时,我们却不能想象另一个[16]
不发光的天体永远滑行,将月亮隐藏?
疲惫的太阳为何不能在特定的时刻[17]
失去它的火焰,等待以后再重造:
760 当它穿过空气时,某些区域或许
不利于燃烧,它的火焰只能灭掉?
还有,为何大地能剥夺月亮的光,[18]
独自将太阳压制拘禁在自己身体下,
当月亮每月从锥形的阴影区域穿过,
765 而与此同时,另一天体却不能在月亮[19]
之下或者太阳的轨道之上运行,
从而截断它源源涌来的灿烂光华?
再者,如果月亮的皎洁是依靠自己,[20]
它为何不会在世界的某处变得困顿,
770 如果经过的地方与它的光芒为敌?
771 [本行显然是七百六十四行的错误重复。][21]
既然我已经向你解释在浩瀚世界的[22]
蔚蓝苍穹,各种天象是如何发生,

我们如何知晓是什么力量和原因[23]
775 形成了太阳变动的路径和月亮的旅途,
它们如何被截住光亮,从视野消失,
将大地笼罩在突如其来的黑暗之中,
仿佛闭紧了眼睛,然后又再度开启,
闪耀着灿烂的光芒,扫视天下各处——


780 现在我就该回到世界之初和大地[24]
幼年的土壤:什么新生命最初被送入
光的领域,什么被托付给多变的风。
最开始,大地献出各种草卉,给山岭[25]
处处披上亮丽的绿衣,所有的原野
785 都点缀着满目的繁花,闪烁青草的翠色,
然后,它赋予各种树木热烈的渴望,
似脱缰之马,争先恐后朝天空生长。
正如羽毛、汗毛和鬃毛会先出现在
四足野兽的四肢和善飞禽鸟的身体上,
790 新生的大地也首先长出草卉和灌木,
接着才以各种方式创造出众多
千姿百态的拥有必死之身的动物。
因为没有动物能够从天界降临,[26]
陆生动物也不可能从咸池爬出来。[27]
795 所以,大地获得母亲的尊名理所
应当,既然一切生命皆它所孕育。
今天仍然有许多动物从大地诞生,
并且借助雨水和太阳的温热成形。
因此,如果那时有更大更多的动物
800 在天地的初年成熟,并不值得惊讶。

[1] 701-704行是第三种解释:太阳构成物质的聚集速度导致了昼夜长短的变化。
[2] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。“某些人”和“他们”可能指赫拉克利特和色诺芬尼的追随者。
[3] 705-750行提供了月相成因的多种解释。705-714行是第一种解释,也是唯一正确的解释:月亮反射太阳光的角度造成了各种月相。恩培多克勒(fr. 43, 47)和毕达哥拉斯学派持此看法。Bakker(2013)指出,和西方古代的一些学者不同,伊壁鸠鲁和卢克莱修明确区分了月相变化和月食。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE LVNAE LVMINE(论月光)。这个小标题在抄本中标为704a行。
[4] “黄道”在这里的表述方式是signorum orbem(主格orbis),意为“(十二)星座的轨道”。
[5] 715-719行是第二种解释。另一个天体遮挡月亮,造成月相变化的说法出自阿那克西美尼,参考Burnet《早期希腊哲学》(Early Greek Philosophy 76-78),后来的阿那克萨戈拉(Early Greek Philosophy 271)重新阐发了这个观点,也可参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.94)。
[6] 720-730行是第三种解释。据说这种解释出自迦勒底天文学家贝罗苏斯(Berosus),参考古罗马建筑学家维特鲁威(M. Vitruvius Pollio)著作《建筑十书》(De Architectura 9.2.1)。
[7] 更确切地说,迦勒底人(Chaldaei)属于亚述,并非巴比伦,他们中涌现过众多天文学家和占星家,所以在拉丁语中几乎是这两个行业(当时难以区分,几乎是一个行业)的代名词。这里的学说主要来自贝罗苏斯。
[8] 731-750行是第四种解释:每天的月亮都是新造。这个观点似乎不见于伊壁鸠鲁,而出自赫拉克利特。
[9] 737-747行对季节更替的描写为波提切利的名画《春》提供了部分灵感(另一部分灵感来自奥维德《岁时记》对花神芙洛拉的描写)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE ANNI TEMPORIBVS(关于一年的四季)。这个小标题在抄本中标为736a行。
[10] “带翅的传令官”指小爱神丘比特。
[11] 花神芙洛拉(Flora)的庆典在古罗马很重要,“母亲”只是尊称。参考奥维德《岁时记》(Fasti 5.183-378)。
[12] 意大利主要是地中海式气候,夏季炎热干燥,常刮东北风。
[13] 意大利秋冬之际多风暴和降水。
[14] 751-771行分析了日食和月食的成因,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.96)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE ECLIPSI(论日月食)。这个小标题在抄本中标为750a行。
[15] 753-755行是第一种解释,也是唯一正确的解释。这种说法可以追溯到阿那克萨戈拉和恩培多克勒(fr. 42)。
[16] 756-757行是第二种解释,据说阿那克西美尼和阿那克萨戈拉都曾提出这样的设想。
[17] 758-761行是第三种解释,据说出自色诺芬尼。
[18] 762-771行解释月食,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.96)。其中762-764行是第一种解释,也是唯一正确的解释。这种说法可以追溯到阿那克萨戈拉。
[19] 765-757行是第二种解释,参考756-757行的注释。
[20] 768-770行是第三种解释,参考758-761行的注释。
[21] 抄本中的这一行应当忽略。
[22] 772-1010行是本卷第五部分,卢克莱修概述了世界早期的状况和原始人类的生活。其中772-782行是简短的过渡。
[23] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOLIS ET LVNAE OFFECTIONE(关于太阳和月亮受到的阻碍)。这个小标题在抄本中标为773a行。
[24] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE NOVITATE RERVM MVNDI ET DISPOSITIONE QVAE IN EO SVNT(关于世界初期及当时的状况)。这个小标题在抄本中标为779a行。
[25] 在783-924行,卢克莱修描述了动植物的起源。对于这些问题,西方古代的思想家有不少讨论。阿那克西曼德曾提出,人发源于其他动物,参考Burnet《早期希腊哲学》(Early Greek Philosophy 70-71);恩培多克勒认为适者生存(242-244);阿那克萨戈拉设想,所有的动植物都出自同一种“普遍种子”(272-273)。
[26] 参考第二卷1153-1154行。
[27] 阿那克西曼德认为,最初的动物有一层带刺的厚皮,生活在水中,长大了才爬上岸,皮蜕掉之后,只能生存一小段时间。