atque leuissimus aerias super influit auras,
nec liquidum corpus turbantibus aeris auris
commiscet. sinit haec uiolentis omnia uerti
turbinibus, sinit incertis turbare procellis.
505 ipse suos ignis certo fert impete labens.
nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
unum labendi conseruans usque tenorem.
motibus astrorum nunc quae sit causa, canamus.
510 principio magnus caeli si uortitur orbis,
ex utraque polum parti premere aera nobis
dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
inde alium supra fluere atque intendere eodem,
quo uoluenda micant aeterni sidera mundi;
515 aut alium supter, contra qui subuehat orbem,
ut fluuios uersare rotas atque austra uidemus.
est etiam quoque uti possit caelum omne manere
in statione, tamen cum lucida signa ferantur—
siue quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
520 quaerentesque uiam circum uersantur et ignes
passim per caeli uoluunt summania templa;
siue aliunde fluens alicunde extrinsecus aer
uersat agens ignis; siue ipsi serpere possunt,
quo cuiusque cibus uocat atque inuitat euntis,
525 flammea per caelum pascentis corpora passim.
nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
difficilest. sed quid possit fiatque per omne
in uariis mundis uaria ratione creatis,
id doceo plurisque secor disponere causas,
530 motibus astrorum quae possint esse per omne.
e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
quae uegeat motum signis; sed quae sit earum
praecipere, haut quaquamst pedetemptim progredientis.
terraque ut in media mundi regione quiescat,
535 euanescere paulatim et decrescere pondus
conuenit atque aliam naturam supter habere,
ex ineunte aeuo coniunctam atque uniter aptam
partibus aeriis mundi, quibus insita uiuit.
propterea non est oneri neque deprimit auras,
540 ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra,
nec caput est oneri collo, nec denique totum
corporis in pedibus pondus sentimus inesse.
at quaecumque foris ueniunt inpostaque nobis
pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
545 usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
sic igitur tellus non est aliena repente
allata atque auris aliunde obiecta alienis,
sed pariter prima concepta ab origine mundi
certaque pars eius, quasi nobis membra uidentur.
550 praeterea grandi tonitru concussa repente
terra, supra quae se sunt, concutit omnia motu—
quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
partibus aeriis mundi caeloque reuincta.
nam communibus inter se radicibus haerent
555 ex ineunte aeuo coniuncta atque uniter apta.
nonne uides etiam quam magno pondere nobis
sustineat corpus tenuissima uis animai,
propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
denique iam saltu pernici tollere corpus
560 quid potis est nisi uis animae, quae membra gubernat?
iamne uides quantum tenuis natura ualere
possit, ubi est coniuncta graui cum corpore, ut aer
coniunctus terris et nobis est animi uis?
563a [DE SOLIS MAGNITVDINE]
NEC NIMIO SOLIS maior rota nec minor ardor
565 esse potest, nostris quam sensibus esse uidetur.
nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
adiicere et calidum membris adflare uaporem,
nihil illa his interuallis de corpore libant
569 flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
573 proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
570 perueniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
forma quoque hinc solis debet filumque uideri,
572 nihil adeo ut possis plus aut minus addere, uere.
574 [perueniunt nostros ad sensus et loca fulgent]
574a [DE LVNA]
575 lunaque, siue notho fertur loca lumine lustrans
siue suam proprio iactat de corpore lucem—
quidquid id est—nihilo fertur maiore figura
quam, nostris oculis qua cernimus, esse uidetur.
nam prius omnia, quae longe semota tuemur
580 aera per multum, specie confusa uidentur
quam minui filum. quapropter luna necesse est,
quandoquidem claram speciem certamque figuram
praebet, ut est oris extremis cumque notata
quantaque, tanta quoque hinc nobis uideatur in alto.
585 postremo quoscumque uides hinc aetheris ignes,
594 scire licet perquam pauxillo posse minores
595 esse uel exigua maioris parte breuique.
586 quandoquidem quoscumque in terris cernimus ignis,
dum tremor est clarus, dum cernitur ardor eorum,
perparuom quiddam interdum mutare uidentur
alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
589a [DE CALORE SOLIS]
590 illud item non est mirandum, qua ratione
tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
quod maria ac terras omnis caelumque rigando
593 compleat et calido perfundat cuncta uapore.
596 [quanta quoquest tanta hinc nobis uideatur in alto]
nam licet hinc mundi patefactum totius unum
largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
ex omni mundo quia sic elementa uapore
600 undique conueniunt et sic coniectus eorum
也最輕盈,在空氣的流風之上飄飛,
透明的身體從不與擾動難寧的空氣[1]
混合。它允許狂野的旋風傾覆其餘的
諸物,允許無常的風暴攪亂它們,
505 自己則攜着星火平穩安靜地滑翔。
因為以太可以溫和均勻地運動,
如黑海那樣,後者的水流永遠缺乏
明顯的動蕩,永遠保持一個方向。[2]
現在讓我們吟唱星辰運行的肇因。[3]
510 第一種可能:如果巨大的天球在旋轉,[4]
那麼我們必須說,它的兩極都經受
空氣的擠壓,兩端都從外面固定,
另一股空氣則在上方流動,吹着它
與永恆世界閃爍的星辰同向而行;
515 或許這股空氣其實在下方,托着球
反旋,正如河水轉動輪子或舀子。
也有可能,整個天穹都保持靜止,[5]
只不過璀璨的星辰自身巡行不息——
或者因為以太湍急的熱浪被囚禁,
520 旋轉着尋找突圍的出口,驅使星火
從各個方向滾過雷霆轟鳴的夜空;[6]
或者因為來自世界之外的空氣[7]
驅趕、轉動着星火;或者它們自己
能滑行,奔往食物呼喚和引誘的地方,
525 在穹宇各處放牧它們火焰的身體。
很難確知究竟哪個原因適用於
這個世界,但我會論及整個宇宙中
以不同方式創造的世界裡,什麼是可能,
什麼是現實,並進而列出多種猜想,
530 來解釋宇宙中的星辰為何會運動,
但其中必有一種在我們這個世界裡
激起了星辰的運動,然而一步步謹慎
推理之人不可以貿然拋出答案。
為讓大地停留於世界的中心之所,[8]
535 它應當逐漸耗損,逐漸減輕重量,
還應有另一種物質在其下方鋪展。
從形成之初,大地就與它所嵌入的
世界之空氣領域相結合,聯為一體。
因此,它不是負擔,不會壓迫空氣,
540 正如人並不認為自己的肢體是累贅,
頭部也不是頸部的包袱,我們也不會
感覺全身的重量沉沉地壓在腳上。
然而來自外界的負擔,雖然經常
輕得多,卻讓我們覺得是一種折磨。
545 每樣東西能做成什麼,最為關鍵。
所以大地不是從某處突然扔來、
強加於陌生空氣的某種陌生的外物,
而是從世界的發端就與它一起孕育,
是世界的固有部分,如四肢之於我們。
550 而且,當大地被突如其來的巨雷震撼,
地面之上的一切同樣會隨之搖晃——
它不能有此威力,除非此前已經與
世界的空氣領域和天空緊密結合。
事實上,大地和它們依靠共同的根系,
555 從誕生之初就彼此黏合,成為整體。
難道你不曾看見,我們的身體雖很沉,[9]
極其精微的靈魂卻有承受的力量,
因為二者能緊密結合,不分彼此?
還有,什麼能讓身體敏捷地跳躍,
560 除了引領和掌管我們肢體的靈魂?
現在你總該明白,精微的物質若與
沉重的物體相結合,力量多麼驚人,
正如我們的靈魂和連接大地的空氣?
與我們感官的印象相比,太陽的圓輪[10]
565 不會更大多少,熱量也不會小多少。
因為無論火能從多遠的地方送來光,
朝着我們的身體吹來熾熱的氣息,
火焰的實體都不會因距離而有所損耗,
569 它們的尺寸也不會在我們眼中變小。
573 所以,既然太陽的熱量和傾瀉的光[11]
570 抵達了我們的感官,照亮眾多的地方,
它所顯現的形狀和尺寸就應當與真實
572 相符,你無法再增加或多或少的東西。
574 [這一行顯然重複了上面的五百七十行][12]
575 還有月亮,無論它是用借來的清輝[13]
流照各處,還是揮灑自己的光亮——[14]
無論是哪種情形——它的形狀都不會
比我們肉眼看見的樣子大出半分。
因為透過濃密空氣所看見的一切
580 遠物,在尺寸縮小之前,外形就已經
變得模糊不清。所以,既然月亮
呈現出明亮的面容和清晰可辨的形狀,
它就必定具備與此相同的輪廓,
其大小也與我們從地上遠眺的相仿。
585 至於你從這裡看見的天界星辰,
594 我們可推知,它們的實際尺寸即使[15]
595 略有出入,也極其細小,不值一提。
586 因為我們在地上看見的火源,只要
它們在清晰地顫動,只要我們能感到
它們的熱量,其尺寸都只會根據距離
朝或大或小的方向發生輕微的改變。
590 你不必覺得奇怪,太陽個頭如此小,[16]
卻能釋放出如此明亮豐盛的光線,
足以灌溉海洋、所有大陸和天空,
593 用它熾烈的熱氣淹沒世間萬物。
596 [這行顯然與上文五百八十四行重複]
因為整個世界的唯一源泉有可能
就在此開口,光從這裡噴涌爆發,
這是由於熱元素從整個世界的四面
600 八方匯聚在這裡,堆棧的物質急劇
[1] 如果用現代的術語來類比,以太就像地球大氣的平流層,狀態很穩定。
[2] 這是古代西方人的普遍想法,他們認為黑海的水只有一個方向,就是朝着赫勒斯龐特(即博斯普魯斯海峽)和普羅龐提斯(即馬爾馬拉海)流動。
[3] 在509-533行,盧克萊修解釋了星辰的運動,其思想源頭可能是阿那克薩戈拉,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.88-89, 93)。伊壁鳩魯學派並不關心他們對自然現象的解釋是否正確,只要這些解釋能夠讓心靈擺脫恐懼和迷信,就達到目的了。所以他們經常列出多種解釋,而不仔細甄別、評判。
[4] 510-516行是第一種解釋:天球兩極的氣流製造了天穹的運動。
[5] 517-525行是第二種解釋:由於各種可能的原因,星辰自己在運動,天穹不運動。
[6] “雷霆轟鳴的夜空”對應的原文是caeli summania templa,形容詞summania來自Summanus(蘇馬努斯),古羅馬人相信白天的雷霆是朱庇特降下的,夜晚的雷霆是蘇馬努斯降下的。關於這位神的身份,通常的觀點認為他是普魯托,因為Summanus是Summus manium變來的,意為“亡靈神之首”。
[7] 526-533行闡述了伊壁鳩魯派對多重解釋的態度。
[8] 534-563行解釋了大地為何居於宇宙中心。伊壁鳩魯派不相信地球是球體,Robin(1925)認為,他們可能將地球想象成圓柱體或桌形。
[9] 參考第四卷877-906行。
[10] 564-771行是本卷第四大部分,盧克萊修考察了各種天文現象,其中564-613行主要討論了太陽的大小和熱量。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.91)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE SOLIS MAGNITVDINE(論太陽的大小)。這個小標題在抄本中標為563a行。
[11] 抄本的這一行位置有誤,挪到此處,573行成為實際的570行,570-572行依次成為實際的571-573行。
[12] 抄本的這一行應當忽略。
[13] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE LVNA(論月亮)。這個小標題在抄本中標為574a行。“借來的”對應的原文是notho,字面意思是“私生子”。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 2.94)。在西方,阿那克薩戈拉(fr. 18)很可能是最先提出月光是反射陽光的人。
[14] 持這種觀點的哲學家包括赫拉克利特和阿那克西曼德等人。
[15] 抄本中的594和595行位置有誤,挪到此處,成為實際的586和587行,586-593行依次成為實際的588-595行。
[16] 在590(實際的592)-609行,盧克萊修將太陽視為光和熱的一個出口,這個觀點可能發源於阿那克西曼德,他認為,光不是從恆星和星星直接產生的,而是從星體周圍空氣的縫隙滲出的。正因如此,盧克萊修(和伊壁鳩魯)才提出太陽和我們所見一樣大的驚人觀點。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE CALORE SOLIS(論太陽的熱)。這個小標題在抄本中標為589a行(實際的591a行)。