《物性论》第5卷501-600行

atque leuissimus aerias super influit auras,
nec liquidum corpus turbantibus aeris auris
commiscet. sinit haec uiolentis omnia uerti
turbinibus, sinit incertis turbare procellis.
505 ipse suos ignis certo fert impete labens.
nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
unum labendi conseruans usque tenorem.
motibus astrorum nunc quae sit causa, canamus.
510 principio magnus caeli si uortitur orbis,
ex utraque polum parti premere aera nobis
dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
inde alium supra fluere atque intendere eodem,
quo uoluenda micant aeterni sidera mundi;
515 aut alium supter, contra qui subuehat orbem,
ut fluuios uersare rotas atque austra uidemus.
est etiam quoque uti possit caelum omne manere
in statione, tamen cum lucida signa ferantur—
siue quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
520 quaerentesque uiam circum uersantur et ignes
passim per caeli uoluunt summania templa;
siue aliunde fluens alicunde extrinsecus aer
uersat agens ignis; siue ipsi serpere possunt,
quo cuiusque cibus uocat atque inuitat euntis,
525 flammea per caelum pascentis corpora passim.
nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
difficilest. sed quid possit fiatque per omne
in uariis mundis uaria ratione creatis,
id doceo plurisque secor disponere causas,
530 motibus astrorum quae possint esse per omne.
e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
quae uegeat motum signis; sed quae sit earum
praecipere, haut quaquamst pedetemptim progredientis.
terraque ut in media mundi regione quiescat,
535 euanescere paulatim et decrescere pondus
conuenit atque aliam naturam supter habere,
ex ineunte aeuo coniunctam atque uniter aptam
partibus aeriis mundi, quibus insita uiuit.
propterea non est oneri neque deprimit auras,
540 ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra,
nec caput est oneri collo, nec denique totum
corporis in pedibus pondus sentimus inesse.
at quaecumque foris ueniunt inpostaque nobis
pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
545 usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
sic igitur tellus non est aliena repente
allata atque auris aliunde obiecta alienis,
sed pariter prima concepta ab origine mundi
certaque pars eius, quasi nobis membra uidentur.
550 praeterea grandi tonitru concussa repente
terra, supra quae se sunt, concutit omnia motu—
quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
partibus aeriis mundi caeloque reuincta.
nam communibus inter se radicibus haerent
555 ex ineunte aeuo coniuncta atque uniter apta.
nonne uides etiam quam magno pondere nobis
sustineat corpus tenuissima uis animai,
propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
denique iam saltu pernici tollere corpus
560 quid potis est nisi uis animae, quae membra gubernat?
iamne uides quantum tenuis natura ualere
possit, ubi est coniuncta graui cum corpore, ut aer
coniunctus terris et nobis est animi uis?
563a [DE SOLIS MAGNITVDINE]
NEC NIMIO SOLIS maior rota nec minor ardor
565 esse potest, nostris quam sensibus esse uidetur.
nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
adiicere et calidum membris adflare uaporem,
nihil illa his interuallis de corpore libant
569 flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
573 proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
570 perueniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
forma quoque hinc solis debet filumque uideri,
572 nihil adeo ut possis plus aut minus addere, uere.
574 [perueniunt nostros ad sensus et loca fulgent]
574a [DE LVNA]
575 lunaque, siue notho fertur loca lumine lustrans
siue suam proprio iactat de corpore lucem—
quidquid id est—nihilo fertur maiore figura
quam, nostris oculis qua cernimus, esse uidetur.
nam prius omnia, quae longe semota tuemur
580 aera per multum, specie confusa uidentur
quam minui filum. quapropter luna necesse est,
quandoquidem claram speciem certamque figuram
praebet, ut est oris extremis cumque notata
quantaque, tanta quoque hinc nobis uideatur in alto.
585 postremo quoscumque uides hinc aetheris ignes,
594 scire licet perquam pauxillo posse minores
595 esse uel exigua maioris parte breuique.
586 quandoquidem quoscumque in terris cernimus ignis,
dum tremor est clarus, dum cernitur ardor eorum,
perparuom quiddam interdum mutare uidentur
alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
589a [DE CALORE SOLIS]
590 illud item non est mirandum, qua ratione
tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
quod maria ac terras omnis caelumque rigando
593 compleat et calido perfundat cuncta uapore.
596 [quanta quoquest tanta hinc nobis uideatur in alto]
nam licet hinc mundi patefactum totius unum
largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
ex omni mundo quia sic elementa uapore
600 undique conueniunt et sic coniectus eorum

也最轻盈,在空气的流风之上飘飞,
透明的身体从不与扰动难宁的空气[1]
混合。它允许狂野的旋风倾覆其余的
诸物,允许无常的风暴搅乱它们,
505 自己则携着星火平稳安静地滑翔。
因为以太可以温和均匀地运动,
如黑海那样,后者的水流永远缺乏
明显的动荡,永远保持一个方向。[2]
现在让我们吟唱星辰运行的肇因。[3]
510 第一种可能:如果巨大的天球在旋转,[4]
那么我们必须说,它的两极都经受
空气的挤压,两端都从外面固定,
另一股空气则在上方流动,吹着它
与永恒世界闪烁的星辰同向而行;
515 或许这股空气其实在下方,托着球
反旋,正如河水转动轮子或舀子。
也有可能,整个天穹都保持静止,[5]
只不过璀璨的星辰自身巡行不息——
或者因为以太湍急的热浪被囚禁,
520 旋转着寻找突围的出口,驱使星火
从各个方向滚过雷霆轰鸣的夜空;[6]
或者因为来自世界之外的空气[7]
驱赶、转动着星火;或者它们自己
能滑行,奔往食物呼唤和引诱的地方,
525 在穹宇各处放牧它们火焰的身体。
很难确知究竟哪个原因适用于
这个世界,但我会论及整个宇宙中
以不同方式创造的世界里,什么是可能,
什么是现实,并进而列出多种猜想,
530 来解释宇宙中的星辰为何会运动,
但其中必有一种在我们这个世界里
激起了星辰的运动,然而一步步谨慎
推理之人不可以贸然抛出答案。
为让大地停留于世界的中心之所,[8]
535 它应当逐渐耗损,逐渐减轻重量,
还应有另一种物质在其下方铺展。
从形成之初,大地就与它所嵌入的
世界之空气领域相结合,联为一体。
因此,它不是负担,不会压迫空气,
540 正如人并不认为自己的肢体是累赘,
头部也不是颈部的包袱,我们也不会
感觉全身的重量沉沉地压在脚上。
然而来自外界的负担,虽然经常
轻得多,却让我们觉得是一种折磨。
545 每样东西能做成什么,最为关键。
所以大地不是从某处突然扔来、
强加于陌生空气的某种陌生的外物,
而是从世界的发端就与它一起孕育,
是世界的固有部分,如四肢之于我们。
550 而且,当大地被突如其来的巨雷震撼,
地面之上的一切同样会随之摇晃——
它不能有此威力,除非此前已经与
世界的空气领域和天空紧密结合。
事实上,大地和它们依靠共同的根系,
555 从诞生之初就彼此黏合,成为整体。
难道你不曾看见,我们的身体虽很沉,[9]
极其精微的灵魂却有承受的力量,
因为二者能紧密结合,不分彼此?
还有,什么能让身体敏捷地跳跃,
560 除了引领和掌管我们肢体的灵魂?
现在你总该明白,精微的物质若与
沉重的物体相结合,力量多么惊人,
正如我们的灵魂和连接大地的空气?

与我们感官的印象相比,太阳的圆轮[10]
565 不会更大多少,热量也不会小多少。
因为无论火能从多远的地方送来光,
朝着我们的身体吹来炽热的气息,
火焰的实体都不会因距离而有所损耗,
569 它们的尺寸也不会在我们眼中变小。
573 所以,既然太阳的热量和倾泻的光[11]
570 抵达了我们的感官,照亮众多的地方,
它所显现的形状和尺寸就应当与真实
572 相符,你无法再增加或多或少的东西。
574 [这一行显然重复了上面的五百七十行][12]

575 还有月亮,无论它是用借来的清辉[13]
流照各处,还是挥洒自己的光亮——[14]
无论是哪种情形——它的形状都不会
比我们肉眼看见的样子大出半分。
因为透过浓密空气所看见的一切
580 远物,在尺寸缩小之前,外形就已经
变得模糊不清。所以,既然月亮
呈现出明亮的面容和清晰可辨的形状,
它就必定具备与此相同的轮廓,
其大小也与我们从地上远眺的相仿。
585 至于你从这里看见的天界星辰,
594 我们可推知,它们的实际尺寸即使[15]
595 略有出入,也极其细小,不值一提。
586 因为我们在地上看见的火源,只要
它们在清晰地颤动,只要我们能感到
它们的热量,其尺寸都只会根据距离
朝或大或小的方向发生轻微的改变。

590 你不必觉得奇怪,太阳个头如此小,[16]
却能释放出如此明亮丰盛的光线,
足以灌溉海洋、所有大陆和天空,
593 用它炽烈的热气淹没世间万物。
596 [这行显然与上文五百八十四行重复]
因为整个世界的唯一源泉有可能
就在此开口,光从这里喷涌爆发,
这是由于热元素从整个世界的四面
600 八方汇聚在这里,堆栈的物质急剧

[1] 如果用现代的术语来类比,以太就像地球大气的平流层,状态很稳定。
[2] 这是古代西方人的普遍想法,他们认为黑海的水只有一个方向,就是朝着赫勒斯庞特(即博斯普鲁斯海峡)和普罗庞提斯(即马尔马拉海)流动。
[3] 在509-533行,卢克莱修解释了星辰的运动,其思想源头可能是阿那克萨戈拉,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.88-89, 93)。伊壁鸠鲁学派并不关心他们对自然现象的解释是否正确,只要这些解释能够让心灵摆脱恐惧和迷信,就达到目的了。所以他们经常列出多种解释,而不仔细甄别、评判。
[4] 510-516行是第一种解释:天球两极的气流制造了天穹的运动。
[5] 517-525行是第二种解释:由于各种可能的原因,星辰自己在运动,天穹不运动。
[6] “雷霆轰鸣的夜空”对应的原文是caeli summania templa,形容词summania来自Summanus(苏马努斯),古罗马人相信白天的雷霆是朱庇特降下的,夜晚的雷霆是苏马努斯降下的。关于这位神的身份,通常的观点认为他是普鲁托,因为Summanus是Summus manium变来的,意为“亡灵神之首”。
[7] 526-533行阐述了伊壁鸠鲁派对多重解释的态度。
[8] 534-563行解释了大地为何居于宇宙中心。伊壁鸠鲁派不相信地球是球体,Robin(1925)认为,他们可能将地球想象成圆柱体或桌形。
[9] 参考第四卷877-906行。
[10] 564-771行是本卷第四大部分,卢克莱修考察了各种天文现象,其中564-613行主要讨论了太阳的大小和热量。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.91)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOLIS MAGNITVDINE(论太阳的大小)。这个小标题在抄本中标为563a行。
[11] 抄本的这一行位置有误,挪到此处,573行成为实际的570行,570-572行依次成为实际的571-573行。
[12] 抄本的这一行应当忽略。
[13] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE LVNA(论月亮)。这个小标题在抄本中标为574a行。“借来的”对应的原文是notho,字面意思是“私生子”。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.94)。在西方,阿那克萨戈拉(fr. 18)很可能是最先提出月光是反射阳光的人。
[14] 持这种观点的哲学家包括赫拉克利特和阿那克西曼德等人。
[15] 抄本中的594和595行位置有误,挪到此处,成为实际的586和587行,586-593行依次成为实际的588-595行。
[16] 在590(实际的592)-609行,卢克莱修将太阳视为光和热的一个出口,这个观点可能发源于阿那克西曼德,他认为,光不是从恒星和星星直接产生的,而是从星体周围空气的缝隙渗出的。正因如此,卢克莱修(和伊壁鸠鲁)才提出太阳和我们所见一样大的惊人观点。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE CALORE SOLIS(论太阳的热)。这个小标题在抄本中标为589a行(实际的591a行)。