《物性论》第5卷401-500行

deturbauit equis in terram, Solque cadenti
obuius aeternam succepit lampada mundi,
disiectosque redegit equos iunxitque trementis;
inde suum per iter recreauit cuncta gubernans,
405 scilicet ut ueteres Graium cecinere poetae.
quod procul a uera nimis est ratione repulsum.
ignis enim superare potest ubi materiai
ex infinito sunt corpora plura coorta.
inde cadunt uires aliqua ratione reuictae
410 aut pereunt res exustae torrentibus auris.
umor item quondam coepit superare coortus,
ut fama est, hominum multas quando obruit urbis.[1]
inde ubi uis aliqua ratione auersa recessit,
ex infinito fuerat quaecumque coorta,
415 constiterunt imbres et flumina uim minuerunt.
SED QVIBVS ILLE modis coniectus materiai
fundarit terram et caelum pontique profunda,
solis lunai cursus, ex ordine ponam.
418a [ORIGO MVNDI ET OMNIVM]
nam certe neque consilio primordia rerum
420 ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
nec quos quaeque darent motus pepigere profecto.
sed quia multa modis multis primordia rerum
ex infinito iam tempore percita plagis
ponderibusque suis consuerunt concita ferri
425 omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
quaecumque inter se possent congressa creare,
propterea fit uti, magnum uolgata per aeuom,
omne genus coetus et motus experiundo,
tandem conueniant ea quae coniecta repente
430 magnarum rerum fiunt exordia saepe,
terrai maris et caeli generisque animantum.
hic neque tum solis rota cerni lumine largo
altiuolans poterat nec magni sidera mundi
nec mare nec caelum nec denique terra neque aer
435 nec similis nostris rebus res ulla uideri,
436 sed noua tempestas quaedam molesque coorta
440 omne genus de principiis, Discordia quorum
441 interualla uias conexus pondera plagas
concursus motus turbabat proelia miscens,
propter dissimilis formas uariasque figuras
quod non omnia sic poterant coniuncta manere
445 nec motus inter sese dare conuenientis.
437 diffugere inde loci partes coepere, paresque
cum paribus iungi res et discludere mundum
439 membraque diuidere et magnas disponere partes,
446 hoc est, a terris altum secernere caelum,
et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
seorsus item puri secretique aetheris ignes.
quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
450 propterea quod erant grauia et perplexa, coibant
in medio atque imas capiebant omnia sedes.
quae quanto magis inter se perplexa coibant,
tam magis expressere ea quae mare sidera solem
lunamque efficerent et magni moenia mundi.
455 omnia enim magis haec e leuibus atque rutundis
seminibus multoque minoribus sunt elementis
quam tellus. Ideo, per rara foramina, terrae
partibus erumpens primus se sustulit aether
ignifer et multos secum leuis abstulit ignis,
460 non alia longe ratione ac saepe uidemus,
aurea cum primum gemmantis rore per herbas
matutina rubent radiati lumina solis
exalantque lacus nebulam fluuiique perennes
ipsaque, ut interdum, tellus fumare uidetur;
465 omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
corpore concreto subtexunt nubila caelum.
sic igitur tum se leuis ac diffusilis aether
corpore concreto circumdatus undique flexit
et late diffusus in omnis undique partis
470 omnia sic auido complexu cetera saepsit.
470a [DE SOLIS ET LVNAE MAGNITVDINE
ET MOTV EORVM ET QVEM AD
MODVM NASCVNTVR]
hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
interutrasque globi quorum uertuntur in auris.
quae neque terra sibi adsciuit nec maximus aether,
quod neque tam fuerunt grauia ut depressa sederent,
475 nec leuia ut possent per summas labier oras,
et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora uiua[2]
uersent et partes ut mundi totius extent,
quod genus in nobis quaedam licet in statione
membra manere, tamen cum sint ea quae moueantur.
480 his igitur rebus retractis terra repente,
maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
succidit et salso suffudit gurgite fossas.
inque dies quanto circum magis aetheris aestus
et radii solis cogebant undique terram
485 uerberibus crebris extrema ad limina fartam[3]
in medio ut propulsa suo condensa coiret,
tam magis expressus salsus de corpore sudor
augebat mare manando camposque natantis,
et tanto magis illa foras elapsa uolabant
490 corpora multa uaporis et aeris, altaque caeli
densabant procul a terris fulgentia templa.
sidebant campi, crescebant montibus altis
ascensus. neque enim poterant subsidere saxa
nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
495 sic igitur terrae concreto corpore pondus
constitit, atque omnis mundi quasi limus in imum
confluxit grauis et subsedit funditus ut faex.
inde mare, inde aer, inde aether ignifer ipse
corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
500 et leuiora aliis alia, et liquidissimus aether

[1] multas=multos (Howard)
[2] uiua=priua (Rebac)
[3] fartam=partem (MSS)=opertam (Orth)

劈下马车,甩向大地。太阳神在半空
从坠落的孩子手里接过世界的长明灯,
重新套好散落的马匹(身体仍颤动),
引它们回到轨道,恢复万物的生机。
405 至少古代的希腊诗人是如此吟唱,[1]
但这显然与正确的解释相去太远。
只有当太多火的原子从无穷的空间
涌到这里,火才能取得支配地位,
然后它将因某种缘故失去劲力,
410 或者燃料会被炽热的空气焚尽。
同样,传说水也曾经聚集,主宰
世界,那时它毁灭了人类的众多城市。
然后,当从无穷空间聚集的力量
因为某种缘故而转向、撤退,大雨
415 就停止倾泻,河流也终于复归平静。
但物质的联合以何种方式创造了大地、[2]
天空、无底的海洋还有太阳、月亮的
轨道,我将在下面详述。显而易见,

原子井然有序,各居其位,并非[3]
420 出于刻意的设计或机巧的智慧,也定然
不是由谈判决定其如何运动,而是
由于万物的众多原子在宇宙中以众多
方式变化,在过去的无穷时间里因为
外部的撞击和自身的重量保持运动,
425 以各式各样的方式聚合,尝试过彼此
每一种联姻可能导致的结果。这样,
经过无数世代的迁徙扩散,尝试过
每种组合、每种运动,它们才最终
到达现在这样的形态,合适的原子
430 突然相遇,常成为伟大之物的根基,
演化出大地、海洋、天空和各种生灵。
在那个阶段,无法看见灿烂的日轮[4]
在天顶飞翔,也没有宏伟苍穹的星辰,
没有海洋、天空、大地、空气和任何
435 与我们今日所见之物相似的东西,
436 只有各种原子聚集而成的一团
440 混沌涌动的风暴,不和状态激起了[5]
441 彼此的战斗,完全搅乱它们的空隙、
通道、连接、重量、冲击、碰撞和运动。
由于它们的形式和形状各自不同,
不可能一直聚集,结合成某种整体,
445 也无法协调彼此的运动,配合无间。
437 于是混沌的各部分开始飞散,各自[6]
与相似之物结合,标出世界的边境,
439 区分其肢体,安置好它的主要构件,
446 也即是说,将高邈的昊天与大地分开,
让汇聚的水体分离成海,自由铺展,
也让穹苍的星火保持独立和纯粹。
请听我细说。首先,土的所有原子[7]
450 因为其重量和纠缠的结构,在中间聚合,
并且全部占据了最低的位置。它们
纠缠越深,结合越紧,就越会挤出
后来形成大海、星辰、太阳、月亮
和筑成辽阔世界之城堞的那些物质。
455 构成所有这些物体的原子都圆润、
光滑,其元素也比土的元素小许多。
正因如此,蕴含火的以太第一个[8]
通过稀疏的孔洞挣脱土阵的禁锢,
轻盈地携带许多火原子随自己飞升——
460 这就像我们经常目睹的一个场景:
当清晨缀满露珠的草叶上方,太阳的
万道金光刚开始透出某种赤红,
湖泊和流动不止的江河就呼出一层
雾气,有时甚至大地都像在蒸腾;
465 当所有这些物质在空中聚合,就凝成
高处云朵的身体,从下方遮住天宇。
所以,轻巧、善于弥散的以太当初
也如此聚合成形,在世界周边各处
拱起帐幕,向四面八方无尽延伸,
470 就这样以贪婪的拥抱将万物揽在怀中。

太阳和月亮的基元紧随其后,其球体[9]
在大地和穹宇之间的区域运转不息。
大地和浩瀚的天空都没有吸收它们,
因为它们既没有重到足以下沉,
475 也没有轻到能在最高的疆域滑行,
而只能居于二者之间,像活的身体
一样旋转,但仍是整个世界的部分,
正如我们的某些肢体可以休息,
而同时另外一些肢体却正在运动。
480 所以,当这些元素撤出,大地便突然
沉陷,如今蔚蓝无垠的大海铺展的
地方顿时成巨坑,被咸涩的洪流填满。
然后,周围以太的热气和四面太阳的
光线在大地边缘通过反复的撞击
485 日复一日挤压它,于是它的物质
越发密集,越发向自己的中心聚拢,
与此同时,体内咸液更迅速地挤出,
这种渗流壮大了海洋和翻涌的水泽。
逃跑的热和以太原子也越来越多,
490 它们远离大地,飞向苍穹高处,
在那里不断修筑金碧辉煌的天宫。
平原向下沉落,而高山向上生长,
因为堆聚的岩石无法再往下挤压,
各个部分也不能停在相同的高度。
495 所以,沉重的泥土就这样形成紧密的[10]
整体,世界的所有淤泥因为其重量
汇于至低处,(且如此形容)沉淀似酒渣。
于是大海、空气和蕴含火的以太
剔除了杂质,各自获得纯净的身体,
500 彼此轻重不同。其中以太最清澈,

[1] “古代的希腊诗人”可能指写过《赫利阿迪斯》(Heliades,字面意思是“赫利俄斯之子”)的埃斯库罗斯和写过《帕厄同》(Phaethon)的欧里庇得斯。两部悲剧都已失传。
[2] 416-563行是本卷的第三大部分,卢克莱修解释了宇宙的形成和天体的运动。以最简洁的方式概括,伊壁鸠鲁学派的宇宙论大体如下:宇宙间的原子通过随机的运动汇聚到一起,大而重的原子逐渐下沉,彼此结合,小、轻、光滑的原子被挤出,逐渐上升,当碰撞产生的升力无法让它们继续上升但也让它们不致下降的时候,它们就和接收自己的空间结合,形成天穹。后续被挤出并上升的原子形成星辰和空气,沉降的原子形成了大地,从大地中挤出的剩余原子形成了水体。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 2.89)。416-431行是第一部分,卢克莱修在这里宣称,我们的世界是原子随机碰撞的产物。
[3] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,ORIGO MVNDI ET OMNIVM(世界和万物的起源)。这个小标题在抄本中标为418a行。
[4] 432-448行描述世界各个部分脱离混沌原子团的过程。
[5] 抄本中的437-439行位置有误,这里挪到了445行的后面,于是440-445行成为实际的437-442行,437-439行成为实际的443-445行。“不和”(Discordia)似乎对应着恩培多克勒的“冲突”(Eris)概念。
[6] 这里的描述似乎呼应着恩培多克勒的“和谐”(Eros)概念,参考恩培多克勒(fr. 22)。
[7] 449-494行描述世界的形成过程。
[8] 在西方古典时代,“以太”(aether)指存在于远离地球的高空中的特殊空气,但aether在诗歌里也经常指天穹、天空或者神居住的上界。这里的aether显然指物质,所以翻成“以太”。
[9] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOLIS ET LVNAE MAGNITVDINE ET MOTV EORVM ET QVEM AD MODVM NASCVNTVR(论太阳和月亮的大小、运动以及它们如何诞生)。这个小标题在抄本中标为470a行。
[10] 在495-508行,卢克莱修解释了以太为何会飞到宇宙的其他元素之上。