exitium celeri celeratur origine flammae.
sic igitur solem lunam stellasque putandum
ex alio atque alio lucem iactare subortu
et primum quicquid flammarum perdere semper—
305 inuiolabilia haec ne credas forte uigere.
305a [DE AEDIFICIIS QVEM AD MODVM
INTEREANT]
denique non lapides quoque uinci cernis ab aeuo,
non altas turris ruere et putrescere saxa,
non delubra deum simulacraque fessa fatisci,
nec sanctum numen Fati protollere finis
310 posse neque aduersus Naturae foedera niti?
denique non monimenta uirum dilapsa uidemus,
quaerere proporro sibi cumque senescere credas,[1]
non ruere auolsos silices a montibus altis
nec ualidas aeui uires perferre patique
315 finiti? neque enim caderent auolsa repente,
ex infinito quae tempore pertolerassent
omnia tormenta aetatis, priuata fragore.
denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
continet amplexu terram. si procreat ex se
320 omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
totum natiuum ac mortali corpore constat.
nam quodcumque alias ex se res auget alitque,[2]
deminui debet, recreari, cum recipit res.
323a [QVARE NATIVA OMNIA DICAT]
praeterea si nulla fuit genitalis origo
325 terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
non alias alii quoque res cecinere poetae?
quo tot facta uirum totiens cecidere neque usquam
aeternis Famae monimentis insita florent?
330 uerum, ut opinor, habet nouitatem summa, recensque
naturast mundi neque pridem exordia cepit.
quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
nunc etiam augescunt: nunc addita nauigiis sunt
multa; modo organici melicos peperere sonores;
335 denique natura haec rerum ratioque repertast
nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
nunc ego sum, in patrias qui possim uertere uoces.
quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
sed periise hominum torrenti saecla uapore,
340 aut cecidisse urbis magno uexamine mundi,
aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
per terras amnes atque oppida cooperuisse.
tanto quique magis uictus fateare necessest
exitium quoque terrarum caelique futurum.
345 nam cum res tantis morbis tantisque periclis
temptarentur, ibi si tristior incubuisset
causa, darent late cladem magnasque ruinas.
nec ratione alia mortales esse uidemur,
inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
350 atque illi quos a uita Natura remouit.
350a [QVARE AETERNITAS ESSE POSSIT]
praeterea quaecumque manent aeterna necessust
aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
nec penetrare pati sibi quicquam quod quead artas
dissociare intus partis (ut materiai
355 corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante):
aut ideo durare aetatem posse per omnem,
plagarum quia sunt expertia (sicut inane est,
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum),
aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
360 quo quasi res possint discedere dissoluique
(sicut summarum summa est aeterna), neque extra
qui locus est quo dissiliant, neque corpora sunt quae
possint incidere et ualida dissoluere plaga.
at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
365 naturast, quoniam admixtumst in rebus inane;
nec tamen est ut inane; neque autem corpora desunt,
ex infinito quae possint forte coorta
corruere hanc rerum uiolento turbine summam
aut aliam quamuis cladem inportare pericli;
370 nec porro natura loci spatiumque profundi
deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
aut alia quauis possunt ui pulsa perire.
haut igitur Leti praeclusa est ianua caelo
nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
375 sed patet immani et uasto respectat hiatu.
375a [ET NATIVA ESSE CVM SINT MORTALIA]
quare etiam natiua necessumst confiteare
haec eadem. neque enim, mortali corpore quae sunt,
ex infinito iam tempore adhuc potuissent
inmensi ualidas aeui contemnere uires.
380 denique tantopere inter se cum maxima mundi
pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
nonne uides aliquam longi certaminis ollis
posse dari finem? uel cum sol et uapor omnis
omnibus epotis umoribus exsuperarint—
385 quod facere intendunt neque adhuc conata patrantur.
tantum suppeditant amnes ultraque minantur
omnia diluuiare ex alto gurgite ponti—
nequiquam, quoniam uerrentes aequora uenti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
390 et siccare prius confidunt omnia posse
quam liquor incepti possit contingere finem.
tantum spirantes aequo certamine bellum
magnis inter se de rebus cernere certant,
cum semel interea fuerit superantior ignis,
395 et semel, ut fama est, umor regnarit in aruis.
395a [DE PHAETHONTE SOLI FILIO]
ignis enim superauit et ambiens multa perussit,
auia cum Phaethonta rapax uis solis equorum
aethere raptauit toto terrasque per omnis.
at pater omnipotens, ira tum percitus acri,
400 magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
[1] quaerere proporro sibi cumque senescere credas=quae semperporro sibi cumque senescere credas (Büchner)=quaerere proporro sibi sene senescere cernas (Housman)=quae sibi proporro secumque senescere credas (Kinsey)=quae fere pro portis ubicumque senescere cernas (MacKay)=quae crepero poro minimumque senescere credas (Orth)=quaerere proporro sibi cumque senescere crustas (Paratore)=cedere proporro sola, conque senescere creta (Schelling)=quaerere proporro sibi numque senescere credas (Verdière)=quod fore in aeternum nec posse senescere credas (West); Nicoll supposes a lacuna of one line after 312
[2] quodcumque=quomcumque (Housman)
旧光的毁灭很快被接替的新光遮掩。
所以我们应相信,太阳、月亮和星辰
也如此,不停射出最新生成的光线,
永远在失去它们此前释放的热火——
305 以免你碰巧相信这些都坚不可摧。
还有,你难道不曾看见石头被时间[1]
征服,高塔终于倾颓,巉岩也朽损,
神庙和神像磨蚀已久,残破不堪,
即使神灵的意志也不能推延命运的
310 终点,无法与自然的铁律对峙抗衡?
我们也见过沦为废墟的王公纪念碑
仿佛在追问,你是否相信他们也会老?
还有从高山上一路滚落的玄武巨石,
它们就连有限时间的力量都不能
315 承受?显然它们不应该突然剥落,
倘若在过去的无穷世代里,它们已经
顶住了时间的所有摧残,从未崩裂。
你再扫视我们周围和头顶拥抱[2]
整个大地的天空,如果它真如人们
320 所言,自己孕育了一切,待它们殒灭,
又全部收回,那么它必定有生有死。
因为任何以自身滋育他物的东西
都必定耗损,并在吸收养分后再生。
而且,如果天地不曾有一个起点,[3]
325 亘古以来就一直存在于此,为什么
从未有其他诗人吟咏过比忒拜战争[4]
和特洛伊劫难更早的任何其他事件?[5]
人们这许许多多过往都坠入了何方,
为何从未在声名永恒的记录中传扬?
330 我猜真相是,这一切其实很新,世界
很年轻,它的发端离现在并不太远。
所以到如今某些技艺仍然不完善,
甚至还未臻成熟:造船术最近还添了[6]
发明,乐师才刚刚掌握音律的和谐,
335 这套揭示宇宙本质的哲学不久前[7]
才被发现,我则是第一位将它译成
母语的人,而且唯有我可以胜任。[8]
但如果你碰巧相信,万事从前也一样,
只不过人类的世代已在赤旱中灭亡,
340 无数城市在世界的劫难中化为灰烬,
或者因不绝的暴雨,贪婪的河水冲出
堤岸,席卷大陆,埋葬了所有村镇,
你就更应该被我说服,更应该承认,
天地将来也难逃彻底毁灭的厄运。
345 因为某物若已经遭受如此众多的
打击和折磨,只需一场更惨的灾祸,
就可以让它全面崩溃,变作废墟。
要证明我们必死似乎别无他途:
自然曾经夺走许多人的生命,而我们
350 终究都会患上与他们相同的疾病。
再者,宇宙中只有三类永恒的存在:[9]
或者因为有无比坚实的质地,能击退
攻击,不允许任何东西穿透,拆开
它紧密编织的内部结构(物质的原子
355 便属于此类,我们已经揭示其性质);
或者,它之所以能捱过无限的时间,
是因为不卷入任何撞击(例如虚空,
它不会遭受丝毫攻击,不可被触碰);
或者因为它周围没有任何空间
360 可以容纳从它解体和飞散的物质
(正如我们永恒的宇宙本身),既然
它之外没有原子可以游荡的场所,
原子便无法坠落,猛烈撞击,摧毁它。
然而,如我所证明,世界的本质并非由[10]
365 致密的实体构成,因万物与虚空相混合;
它也与虚空不同;无垠的空间里头
也不会没有物体因偶然的机缘诞生,
用可怕的旋风摧毁我们的这个世界,
或者带来其他的可怕灾难和屠杀。
370 而且,宇宙也不缺空间和无底的深渊,
无论世界的城堞因为受何种力量
冲击而崩塌、散落,它都可以容纳。
因此,死神的大门并未朝着天空、
太阳、大地和海洋幽暗的波浪关闭,
375 而是敞开浩瀚的巨颚,守候在一旁。
所以,你应当承认,它们也都必然[11]
有诞生的时间。因为必死之体构成的
东西,如果从渺远的过去捱到现在,
断不能抵挡无穷时间的强力攻击。
380 再者,世界的主要肢体总是激烈地[12]
相互争斗,深陷于残酷无情的内战,
你难道不觉得这场漫长的搏斗总会
有某个终点?或者太阳和所有的热
会饮干所有的水,赢得最后的胜利——
它们一直在为此努力,但仍未实现。
江河提供了不竭的水源,反过来威胁
用来自深海的水淹没整个世界——
也是徒劳,因为风始终在卷走海水,
天上太阳的灼热光线也让它解体,
390 它们深信,水还来不及实现它的
企图,世间一切就会因自己而干涸。
这些肢体战意正酣,为了高昂的
赌注,在势均力敌的大战中寸步不让,
虽然传说火曾经一度占据过上风,
395 水也曾经在某个时候统治大地。[13]
火曾经得胜,蔓延之处,一片焦土,[14]
那时为太阳驾车的骏马冲出了正途,
拽着帕厄同在天上地下肆意狂奔。
可是大能的神王,不由得怒火万丈,
400 骤然降下雷霆,将心比天高的帕厄同
[1] 在306-317行,卢克莱修提醒读者,自然界最坚固的物体也会被时间征服。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE AEDIFICIIS QVEM AD MODVM INTEREANT(论建筑物如何毁灭)。这个小标题在抄本中标为305a行。Berns(1976)指出,在这段文字里,时间主要被描绘为一种力。
[2] 318-323行指出,容纳一切的天空如果既孕育又收回万物,它自己就必定有生有死。
[3] 324-350行告诉我们,既然我们从未有过无限长的历史记录,这就证明世界的寿数有限。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVARE NATIVA OMNIA DICAT(为何说万物皆是诞生之物)。这个小标题在抄本中标为323a行。
[4] “忒拜战争”指波吕尼刻斯(Polyneices)和厄忒俄克勒斯(Eteocles)兄弟引发的战争。他们是俄狄浦斯的儿子,父亲死后决定轮流执掌忒拜城,但后来厄忒俄克勒斯拒绝分权,波吕尼刻斯出走后组织一支军队,由七位大将率领,进攻忒拜。厄忒俄克勒斯派出包括自己在内的七位将领守卫七座城门,他正好与波吕尼刻斯对阵,在战斗中杀死了他,应验了父亲临终的诅咒。参考埃斯库罗斯的悲剧《七将攻忒拜》(Seven against Thebes)和索福克勒斯的悲剧《安提戈涅》(Antigone)。
[5] “特洛伊劫难”指长达十年的特洛伊战争。
[6] 可能指恺撒在进攻不列颠时新发明的一种战船,参考《高卢战记》(Bellum Gallicum 5.1.2)。
[7] 指伊壁鸠鲁哲学,伊壁鸠鲁生于公元前342年。
[8] 卢克莱修有所夸张,除非局限在诗歌之内,他才有可能是第一位介绍伊壁鸠鲁的罗马作家。
[9] 在351-379行,卢克莱修指出,我们所处的世界不符合永恒所需的条件。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVARE AETERNITAS ESSE POSSIT(永恒如何可能)。这个小标题在抄本中标为350a行。
[10] 参考第一卷329-369行。
[11] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,ET NATIVA ESSE CVM SINT MORTALIA(必死之物也必有生)。这个小标题在抄本中标为375a行。
[12] 在380-415行,卢克莱修认为,水与火持续不断的战争意味着它们终会摧毁世界。“主要肢体”指恩培多克勒所说的四大元素,但这里只聚焦水和火。参考恩培多克勒(fr. 17,16-29行)。
[13] 指古代世界的大洪水,尤其是庇拉时代的洪水,参考奥维德《变形记》(Metamorphoses 1.253-415)。
[14] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE PHAETHONTE SOLI FILIO(关于太阳神之子帕厄同)。这个小标题在抄本中标为395a行。帕厄同(Phaethon)是老太阳神赫利俄斯(Helios)的儿子,因为他驾驶父亲的太阳车失控被烧,为避免造成大祸,朱庇特用闪电击中了他,他燃烧着从天空坠入埃利达努斯河中。关于他的故事,参考奥维德《变形记》(Metamorphoses 1.748-2.400)。