exitium celeri celeratur origine flammae.
sic igitur solem lunam stellasque putandum
ex alio atque alio lucem iactare subortu
et primum quicquid flammarum perdere semper—
305 inuiolabilia haec ne credas forte uigere.
305a [DE AEDIFICIIS QVEM AD MODVM
INTEREANT]
denique non lapides quoque uinci cernis ab aeuo,
non altas turris ruere et putrescere saxa,
non delubra deum simulacraque fessa fatisci,
nec sanctum numen Fati protollere finis
310 posse neque aduersus Naturae foedera niti?
denique non monimenta uirum dilapsa uidemus,
quaerere proporro sibi cumque senescere credas,[1]
non ruere auolsos silices a montibus altis
nec ualidas aeui uires perferre patique
315 finiti? neque enim caderent auolsa repente,
ex infinito quae tempore pertolerassent
omnia tormenta aetatis, priuata fragore.
denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
continet amplexu terram. si procreat ex se
320 omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
totum natiuum ac mortali corpore constat.
nam quodcumque alias ex se res auget alitque,[2]
deminui debet, recreari, cum recipit res.
323a [QVARE NATIVA OMNIA DICAT]
praeterea si nulla fuit genitalis origo
325 terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
non alias alii quoque res cecinere poetae?
quo tot facta uirum totiens cecidere neque usquam
aeternis Famae monimentis insita florent?
330 uerum, ut opinor, habet nouitatem summa, recensque
naturast mundi neque pridem exordia cepit.
quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
nunc etiam augescunt: nunc addita nauigiis sunt
multa; modo organici melicos peperere sonores;
335 denique natura haec rerum ratioque repertast
nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
nunc ego sum, in patrias qui possim uertere uoces.
quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
sed periise hominum torrenti saecla uapore,
340 aut cecidisse urbis magno uexamine mundi,
aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
per terras amnes atque oppida cooperuisse.
tanto quique magis uictus fateare necessest
exitium quoque terrarum caelique futurum.
345 nam cum res tantis morbis tantisque periclis
temptarentur, ibi si tristior incubuisset
causa, darent late cladem magnasque ruinas.
nec ratione alia mortales esse uidemur,
inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
350 atque illi quos a uita Natura remouit.
350a [QVARE AETERNITAS ESSE POSSIT]
praeterea quaecumque manent aeterna necessust
aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
nec penetrare pati sibi quicquam quod quead artas
dissociare intus partis (ut materiai
355 corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante):
aut ideo durare aetatem posse per omnem,
plagarum quia sunt expertia (sicut inane est,
quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum),
aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
360 quo quasi res possint discedere dissoluique
(sicut summarum summa est aeterna), neque extra
qui locus est quo dissiliant, neque corpora sunt quae
possint incidere et ualida dissoluere plaga.
at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
365 naturast, quoniam admixtumst in rebus inane;
nec tamen est ut inane; neque autem corpora desunt,
ex infinito quae possint forte coorta
corruere hanc rerum uiolento turbine summam
aut aliam quamuis cladem inportare pericli;
370 nec porro natura loci spatiumque profundi
deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
aut alia quauis possunt ui pulsa perire.
haut igitur Leti praeclusa est ianua caelo
nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
375 sed patet immani et uasto respectat hiatu.
375a [ET NATIVA ESSE CVM SINT MORTALIA]
quare etiam natiua necessumst confiteare
haec eadem. neque enim, mortali corpore quae sunt,
ex infinito iam tempore adhuc potuissent
inmensi ualidas aeui contemnere uires.
380 denique tantopere inter se cum maxima mundi
pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
nonne uides aliquam longi certaminis ollis
posse dari finem? uel cum sol et uapor omnis
omnibus epotis umoribus exsuperarint—
385 quod facere intendunt neque adhuc conata patrantur.
tantum suppeditant amnes ultraque minantur
omnia diluuiare ex alto gurgite ponti—
nequiquam, quoniam uerrentes aequora uenti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
390 et siccare prius confidunt omnia posse
quam liquor incepti possit contingere finem.
tantum spirantes aequo certamine bellum
magnis inter se de rebus cernere certant,
cum semel interea fuerit superantior ignis,
395 et semel, ut fama est, umor regnarit in aruis.
395a [DE PHAETHONTE SOLI FILIO]
ignis enim superauit et ambiens multa perussit,
auia cum Phaethonta rapax uis solis equorum
aethere raptauit toto terrasque per omnis.
at pater omnipotens, ira tum percitus acri,
400 magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
[1] quaerere proporro sibi cumque senescere credas=quae semperporro sibi cumque senescere credas (Büchner)=quaerere proporro sibi sene senescere cernas (Housman)=quae sibi proporro secumque senescere credas (Kinsey)=quae fere pro portis ubicumque senescere cernas (MacKay)=quae crepero poro minimumque senescere credas (Orth)=quaerere proporro sibi cumque senescere crustas (Paratore)=cedere proporro sola, conque senescere creta (Schelling)=quaerere proporro sibi numque senescere credas (Verdière)=quod fore in aeternum nec posse senescere credas (West); Nicoll supposes a lacuna of one line after 312
[2] quodcumque=quomcumque (Housman)
舊光的毀滅很快被接替的新光遮掩。
所以我們應相信,太陽、月亮和星辰
也如此,不停射出最新生成的光線,
永遠在失去它們此前釋放的熱火——
305 以免你碰巧相信這些都堅不可摧。
還有,你難道不曾看見石頭被時間[1]
征服,高塔終於傾頹,巉岩也朽損,
神廟和神像磨蝕已久,殘破不堪,
即使神靈的意志也不能推延命運的
310 終點,無法與自然的鐵律對峙抗衡?
我們也見過淪為廢墟的王公紀念碑
彷彿在追問,你是否相信他們也會老?
還有從高山上一路滾落的玄武巨石,
它們就連有限時間的力量都不能
315 承受?顯然它們不應該突然剝落,
倘若在過去的無窮世代里,它們已經
頂住了時間的所有摧殘,從未崩裂。
你再掃視我們周圍和頭頂擁抱[2]
整個大地的天空,如果它真如人們
320 所言,自己孕育了一切,待它們殞滅,
又全部收回,那麼它必定有生有死。
因為任何以自身滋育他物的東西
都必定耗損,並在吸收養分後再生。
而且,如果天地不曾有一個起點,[3]
325 亘古以來就一直存在於此,為什麼
從未有其他詩人吟詠過比忒拜戰爭[4]
和特洛伊劫難更早的任何其他事件?[5]
人們這許許多多過往都墜入了何方,
為何從未在聲名永恆的記錄中傳揚?
330 我猜真相是,這一切其實很新,世界
很年輕,它的發端離現在並不太遠。
所以到如今某些技藝仍然不完善,
甚至還未臻成熟:造船術最近還添了[6]
發明,樂師才剛剛掌握音律的和諧,
335 這套揭示宇宙本質的哲學不久前[7]
才被發現,我則是第一位將它譯成
母語的人,而且唯有我可以勝任。[8]
但如果你碰巧相信,萬事從前也一樣,
只不過人類的世代已在赤旱中滅亡,
340 無數城市在世界的劫難中化為灰燼,
或者因不絕的暴雨,貪婪的河水衝出
堤岸,席捲大陸,埋葬了所有村鎮,
你就更應該被我說服,更應該承認,
天地將來也難逃徹底毀滅的厄運。
345 因為某物若已經遭受如此眾多的
打擊和折磨,只需一場更慘的災禍,
就可以讓它全面崩潰,變作廢墟。
要證明我們必死似乎別無他途:
自然曾經奪走許多人的生命,而我們
350 終究都會患上與他們相同的疾病。
再者,宇宙中只有三類永恆的存在:[9]
或者因為有無比堅實的質地,能擊退
攻擊,不允許任何東西穿透,拆開
它緊密編織的內部結構(物質的原子
355 便屬於此類,我們已經揭示其性質);
或者,它之所以能捱過無限的時間,
是因為不捲入任何撞擊(例如虛空,
它不會遭受絲毫攻擊,不可被觸碰);
或者因為它周圍沒有任何空間
360 可以容納從它解體和飛散的物質
(正如我們永恆的宇宙本身),既然
它之外沒有原子可以遊盪的場所,
原子便無法墜落,猛烈撞擊,摧毀它。
然而,如我所證明,世界的本質並非由[10]
365 緻密的實體構成,因萬物與虛空相混合;
它也與虛空不同;無垠的空間裡頭
也不會沒有物體因偶然的機緣誕生,
用可怕的旋風摧毀我們的這個世界,
或者帶來其他的可怕災難和屠殺。
370 而且,宇宙也不缺空間和無底的深淵,
無論世界的城堞因為受何種力量
衝擊而崩塌、散落,它都可以容納。
因此,死神的大門並未朝着天空、
太陽、大地和海洋幽暗的波浪關閉,
375 而是敞開浩瀚的巨顎,守候在一旁。
所以,你應當承認,它們也都必然[11]
有誕生的時間。因為必死之體構成的
東西,如果從渺遠的過去捱到現在,
斷不能抵擋無窮時間的強力攻擊。
380 再者,世界的主要肢體總是激烈地[12]
相互爭鬥,深陷於殘酷無情的內戰,
你難道不覺得這場漫長的搏鬥總會
有某個終點?或者太陽和所有的熱
會飲干所有的水,贏得最後的勝利——
它們一直在為此努力,但仍未實現。
江河提供了不竭的水源,反過來威脅
用來自深海的水淹沒整個世界——
也是徒勞,因為風始終在捲走海水,
天上太陽的灼熱光線也讓它解體,
390 它們深信,水還來不及實現它的
企圖,世間一切就會因自己而乾涸。
這些肢體戰意正酣,為了高昂的
賭注,在勢均力敵的大戰中寸步不讓,
雖然傳說火曾經一度佔據過上風,
395 水也曾經在某個時候統治大地。[13]
火曾經得勝,蔓延之處,一片焦土,[14]
那時為太陽駕車的駿馬衝出了正途,
拽着帕厄同在天上地下肆意狂奔。
可是大能的神王,不由得怒火萬丈,
400 驟然降下雷霆,將心比天高的帕厄同
[1] 在306-317行,盧克萊修提醒讀者,自然界最堅固的物體也會被時間征服。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE AEDIFICIIS QVEM AD MODVM INTEREANT(論建築物如何毀滅)。這個小標題在抄本中標為305a行。Berns(1976)指出,在這段文字里,時間主要被描繪為一種力。
[2] 318-323行指出,容納一切的天空如果既孕育又收回萬物,它自己就必定有生有死。
[3] 324-350行告訴我們,既然我們從未有過無限長的歷史記錄,這就證明世界的壽數有限。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,QVARE NATIVA OMNIA DICAT(為何說萬物皆是誕生之物)。這個小標題在抄本中標為323a行。
[4] “忒拜戰爭”指波呂尼刻斯(Polyneices)和厄忒俄克勒斯(Eteocles)兄弟引發的戰爭。他們是俄狄浦斯的兒子,父親死後決定輪流執掌忒拜城,但後來厄忒俄克勒斯拒絕分權,波呂尼刻斯出走後組織一支軍隊,由七位大將率領,進攻忒拜。厄忒俄克勒斯派出包括自己在內的七位將領守衛七座城門,他正好與波呂尼刻斯對陣,在戰鬥中殺死了他,應驗了父親臨終的詛咒。參考埃斯庫羅斯的悲劇《七將攻忒拜》(Seven against Thebes)和索福克勒斯的悲劇《安提戈涅》(Antigone)。
[5] “特洛伊劫難”指長達十年的特洛伊戰爭。
[6] 可能指愷撒在進攻不列顛時新發明的一種戰船,參考《高盧戰記》(Bellum Gallicum 5.1.2)。
[7] 指伊壁鳩魯哲學,伊壁鳩魯生於公元前342年。
[8] 盧克萊修有所誇張,除非局限在詩歌之內,他才有可能是第一位介紹伊壁鳩魯的羅馬作家。
[9] 在351-379行,盧克萊修指出,我們所處的世界不符合永恆所需的條件。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,QVARE AETERNITAS ESSE POSSIT(永恆如何可能)。這個小標題在抄本中標為350a行。
[10] 參考第一卷329-369行。
[11] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,ET NATIVA ESSE CVM SINT MORTALIA(必死之物也必有生)。這個小標題在抄本中標為375a行。
[12] 在380-415行,盧克萊修認為,水與火持續不斷的戰爭意味着它們終會摧毀世界。“主要肢體”指恩培多克勒所說的四大元素,但這裡只聚焦水和火。參考恩培多克勒(fr. 17,16-29行)。
[13] 指古代世界的大洪水,尤其是庇拉時代的洪水,參考奧維德《變形記》(Metamorphoses 1.253-415)。
[14] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE PHAETHONTE SOLI FILIO(關於太陽神之子帕厄同)。這個小標題在抄本中標為395a行。帕厄同(Phaethon)是老太陽神赫利俄斯(Helios)的兒子,因為他駕駛父親的太陽車失控被燒,為避免造成大禍,朱庇特用閃電擊中了他,他燃燒着從天空墜入埃利達努斯河中。關於他的故事,參考奧維德《變形記》(Metamorphoses 1.748-2.400)。