inde auidam partem montes siluaeque ferarum[1]
possedere, tenent rupes uastaeque paludes
et mare, quod late terrarum distinet oras.
inde duas porro prope partis feruidus ardor
205 adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
quod superest arui, tamen id Natura sua ui
sentibus obducat, ni uis humana resistat ,
uitai causa ualido consueta bidenti
ingemere et terram pressis proscindere aratris.
210 si non, fecundas uertentes uomere glebas[2]
terraique solum subigentes, cimus ad ortus,
sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
et tamen interdum magno quaesita labore,
cum iam per terras frondent atque omnia florent,
215 aut nimiis torret feruoribus aetherius sol
aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
flabraque uentorum uiolento turbine uexant.
praeterea genus horriferum Natura ferarum
humanae genti infestum terraque marique
220 cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
adportant? quare Mors inmatura uagatur?
tum porro puer, ut saeuis proiectus ab undis
nauita, nudus humi iacet, infans, indigus omni
uitali auxilio, cum primum in luminis oras
225 nixibus ex aluo matris Natura profudit,
uagituque locum lugubri complet, ut aecumst
cui tantum in uita restet transire malorum.
at uariae crescunt pecudes armenta feraeque;
nec crepitacillis opus est, nec cuiquam adhibendast
230 almae nutricis blanda atque infracta loquella;
nec uarias quaerunt uestes pro tempore caeli;
denique non armis opus est, non moenibus altis,
qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
tellus ipsa parit Naturaque daedala rerum.
235 PRINCIPIO QVONIAM terrai corpus et umor
aurarumque leues animae calidique uapores,
e quibus haec rerum consistere summa uidetur,
omnia natiuo ac mortali corpore constant,
debet eodem omnis mundi natura putari.
239a [QVOI PARS NATIVA SIT TOTVM
NATIVVM ESSE]
240 quippe etenim, quorum partis et membra uidemus
corpore natiuo mortalibus esse figuris,
haec eadem ferme mortalia cernimus esse
et natiua simul. quapropter maxima mundi
cum uideam membra ac partis consumpta regigni,
245 scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
principiale aliquod tempus clademque futuram.
illud in his rebus ne corripuisse rearis
me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
esse, neque umorem dubitaui aurasque perire,
250 atque eadem gigni rursusque augescere dixi,
250a [DE TERRA]
principio pars terrai non nulla, perusta
solibus adsiduis, multa pulsata pedum ui,
pulueris exhalat nebulam nubesque uolantis,
quas ualidi toto dispergunt aere uenti.
255 pars etiam glebarum ad diluuiem reuocatur
imbribus, et ripas radentia flumina rodunt.
praeterea pro parte sua, quodcumque alit auget,
redditur. et quoniam dubio procul esse uidetur
omniparens, eadem rerum commune sepulcrum,
260 ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
260a [DE AQVA]
quod superest, umore nouo mare flumina fontes
semper abundare et latices manare perennis
nil opus est uerbis: magnus decursus aquarum
undique declarat. sed primum quicquid aquai
265 tollitur, in summaque fit ut nihil umor abundet,
partim quod ualidi uerrentes aequora uenti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
partim quod supter per terras diditur omnis.
percolatur enim uirus, retroque remanat
270 materies umoris et ad caput amnibus omnis
conuenit; inde super terras fluit agmine dulci,
qua uia [semel] secta semel liquido pede detulit undas.
272a [DE AERE SIVE ANIMA]
aera nunc igitur dicam, qui corpore toto
innumerabiliter priuas mutatur in horas.
275 semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne
aeris in magnum fertur mare. qui nisi contra
corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
omnia iam resoluta forent et in aera uersa.
haut igitur cessat gigni de rebus et in res
280 reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
280a [DE IGNI ET SOLE]
largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
inrigat adsidue caelum candore recenti
suppeditatque nouo confestim lumine lumen.
nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
285 quocumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
quod, simul ac primum nubes succedere soli
coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
extemplo inferior pars horum disperit omnis,
terraque inumbratur, qua nimbi cumque feruntur—
290 ut noscas splendore nouo res semper egere,
et primum iactum fulgoris quemque perire,
nec ratione alia res posse in sole uideri,
perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
293a [DE LAMPADE ET LVCERNA]
quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt
295 lumina—pendentes lychni claraeque coruscis
fulguribus pingues multa caligine taedae—
consimili properant ratione, ardore ministro,
suppeditare nouom lumen, tremere ignibus instant—
instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
300 usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
[1] auidam=amplam (Housman)
[2] lacuna of one line postulated before 210 (La Penna)
大半被山嶺和野獸出沒的森林佔據,
或被巉岩、荒蕪的沼澤還有將各片
陸地遠遠分開的遼闊海洋所瓜分,
酷熱和終年的冰雪又從人類手中
205 奪走了接近三分之二的剩餘區域。[1]
甚至留下的可耕種土地,也被自然
覆滿了荊棘,除非人類竭力抵抗,
為了生計,習慣於手持鋤頭呻吟
喘息,按下沉重的犁頭,劃開土壤。[2]
210 若不翻起富饒的土塊,讓田地屈從
我們的意志,喚醒種子的活力,植物
便不能自發生長,伸入清澈的空氣中。
然而,當我們辛辛苦苦培育的莊稼
用綠葉遮住大地,全都開出了花朵,
215 卻常被天上熾烈的太陽烤炙至死,
或被驟然降臨的暴雨和寒霜屠殺,
或被呼嘯而至的旋風無情催迫。
還有,自然為何要在陸上和海里[3]
滋養繁育各種威脅着人類生命的
220 可怕野獸?為何一年的各個季節
都帶來疾病?為何“夭亡”四處遊盪?
當自然用陣痛將嬰兒逼出母親的子宮,[4]
拋入光的疆域,他就像被兇殘波浪
卷上岸的水手,赤裸地躺在地上,不能
225 說話,沒有任何生存的保障,唯有
用悲慘的哭聲填滿周遭——理所應當,
想想他前面的一生還有多少罪要受!
可是各種牲畜和野獸卻容易成長:
它們不需要撥浪鼓,也不必讓慈愛的保姆
230 在一旁伺候,用呢喃的童語溫和安撫;
它們不會索要隨節氣變化的衣服,
更不需要武器和高高的城牆來保護
自己的家族,大地和技藝絕倫的自然
為萬物準備的一切已經綽綽有餘。
235 首先,既然土、水、空氣的輕盈[5]
呼吸和滾燙的熱都是由既需要誕生,
也終會死亡的實體構成,而且它們
本身似乎又構成了整個宇宙空間,
那麼自然的本質也應當有生有滅。
240 因為某物的部分和肢體如果由需要[6]
誕生的實體組成,形狀也終會消失,
那麼我們可推知,它本身也必有終結
和一個開始。既然我已經看見世界的
主要部分和肢體不斷毀滅又再造,[7]
245 我就可以知曉,天地也遵循此理,
在過去某時誕生,也會在將來解體。
為了你不致誤認為我的結論過於
草率,因為我斷定土和火是必死之物,
也毫不懷疑水和風終將滅亡,並且
250 聲稱,它們都會重新誕生、成長,
請聽我證明。首先,部分土壤被太陽[8]
持續烘烤,被無數往來的腳踩踏,
會揚起塵埃,如雲如霧,迴旋飄蕩,
強風將它們卷到空氣的各個角落。
255 還有部分泥土被暴雨沖走,沖入
洪流中,河水也會磨損侵蝕堤壩。
而且,土壤滋育撫養的一切也都將
回饋於它。因為大地無疑是生物的
共母,同樣也是所有生命的墳墓,
260 所以你看,土既會虧耗,也會再生。
水也如此,海洋、江河、山泉永遠[9]
充盈着新的匯流,終年不停地涌動,
我無需贅言,四面八方奔騰的水
已經顯明。然而水的表層也總會
265 耗損,這樣它的總量從沒有過剩。
部分水消失,是因為強風刮過海面,
或者被天上太陽的灼熱光線蒸發,
或者因為流散到各處的地表之下。
鹽將被過濾,清澈的液體重新流回,
270 再次全部彙集在江河的發源之處,
然後鮮美的淡水又將流遍大地,
沿原來切出的河道踏上歡快的旅途。[10]
現在我再談空氣,它在每個小時里[11]
都以數不清的方式變換整個身體。
275 因為從萬物輻散的任何物質總是[12]
全部匯入空氣的大海。若非它也向
萬物回饋物質,補充流失的部分,
萬物應當已全部解體,變成空氣。
所以,它必定一刻不停從萬物誕生,
280 又復歸萬物,既然萬物始終在輻散。
明澈光芒的豐盛源泉——天上的太陽[13]
也同樣無休地以新的亮光灌溉蒼穹,
它照耀之處,舊光立刻由新光補充
因為前面的光線無論落在哪裡,
285 很快就會消失。你可以輕易發現
這一點:每當雲從太陽底下經過,
彷彿將所有光線攔腰截斷,它們的
下面一段立刻就隱沒不見,無論
雲行經何處,大地都會被暗影遮蔽——
290 由此你知道,萬物需要持續的光明,
所有先灑下的亮光都已經消失,無物
能夠一直展露在陽光下,除非光的
這個源頭不斷地提供新的補給。
還有晚上我們在地上點燃的燈火——[14]
295 比如懸掛的燈籠和跳動着明亮焰苗、
澆滿瀝青、繚繞着濃重黑煙的火炬——
也以相似的方式讓侍奉的火急切地
補充新的光亮,不斷將顫動的火焰
往前推,光似乎不曾中斷,毫無間隙:
300 火焰從所有的源頭如此迅速地製造,
[1] 指熱帶和寒帶。
[2] 參考第一卷1157-1174行和本卷1365-1378行。
[3] 218-221行是證明世界不完美的第二條理由:大地野獸眾多,疾病肆虐。
[4] 222-234行是證明世界不完美的第三條理由:人類的嬰兒比幼獸要柔弱得多,長時間暴露在風險中。
[5] 235-415行是本卷的第二大部分,盧克萊修試圖證明,世界終將毀滅。Green(1942)對比了盧克萊修與伊壁鳩魯的論述,認為他既有繼承,也有增添。伊壁鳩魯認為,我們的世界只是原子組成的眾多世界中的一個,必將毀滅。但他不相信一個世界會擴展到與其他世界碰撞的程度。世界如同動植物,通過吸收外部的物質逐漸成長,保持一段時間的穩定,最終衰亡。每時每刻都有世界誕生和毀滅。但他並未解釋世界如何毀滅,何時毀滅。盧克萊修提出了世界毀滅的幾種可能,他的論述吸收了恩培多克勒的元素衝突論和傳統神話的解釋。此外,根據他的描述,我們的世界已經處於衰落期,所以第五卷給讀者一種世界的滅亡即將發生的緊迫感。這些內容都是他自己的發明,但在其他方面,他大體重申了伊壁鳩魯的主張。其中235-260行是第一部分,揭示了大地不斷消耗和補充物質的過程。235行接續的是離題部分之前的109行。
[6] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,QVOI PARS NATIVA SIT TOTVM NATIVVM ESSE(部分有生滅、整體也有生滅)。這個小標題在抄本中標為239a行。
[7] “主要部分和肢體”指下文討論的土、火、風、水四大元素。
[8] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE TERRA(論土)。這個小標題在抄本中標為250a行。
[9] 261-272行描繪了水循環的過程。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE AQVA(論水)。這個小標題在抄本中標為260a行。
[10] 原文的其中一個semel是多餘的詞。
[11] 273-280行討論了空氣的不停變化。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE AERE SIVE ANIMA(論空氣或曰風)。這個小標題在抄本中標為272a行。
[12] 這是恩培多克勒的觀點。
[13] 在281-305行,盧克萊修指出,熱和光的供應在不停變化。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE IGNI ET SOLE(論火和太陽)。這個小標題在抄本中標為280a行。
[14] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE LAMPADE ET LVCERNA(論火炬和燈籠)。這個小標題在抄本中標為293a行。