《物性论》第5卷201-300行

inde auidam partem montes siluaeque ferarum[1]
possedere, tenent rupes uastaeque paludes
et mare, quod late terrarum distinet oras.
inde duas porro prope partis feruidus ardor
205 adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
quod superest arui, tamen id Natura sua ui
sentibus obducat, ni uis humana resistat ,
uitai causa ualido consueta bidenti
ingemere et terram pressis proscindere aratris.
210 si non, fecundas uertentes uomere glebas[2]
terraique solum subigentes, cimus ad ortus,
sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
et tamen interdum magno quaesita labore,
cum iam per terras frondent atque omnia florent,
215 aut nimiis torret feruoribus aetherius sol
aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
flabraque uentorum uiolento turbine uexant.
praeterea genus horriferum Natura ferarum
humanae genti infestum terraque marique
220 cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
adportant? quare Mors inmatura uagatur?
tum porro puer, ut saeuis proiectus ab undis
nauita, nudus humi iacet, infans, indigus omni
uitali auxilio, cum primum in luminis oras
225 nixibus ex aluo matris Natura profudit,
uagituque locum lugubri complet, ut aecumst
cui tantum in uita restet transire malorum.
at uariae crescunt pecudes armenta feraeque;
nec crepitacillis opus est, nec cuiquam adhibendast
230 almae nutricis blanda atque infracta loquella;
nec uarias quaerunt uestes pro tempore caeli;
denique non armis opus est, non moenibus altis,
qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
tellus ipsa parit Naturaque daedala rerum.
235 PRINCIPIO QVONIAM terrai corpus et umor
aurarumque leues animae calidique uapores,
e quibus haec rerum consistere summa uidetur,
omnia natiuo ac mortali corpore constant,
debet eodem omnis mundi natura putari.
239a [QVOI PARS NATIVA SIT TOTVM
NATIVVM ESSE]
240 quippe etenim, quorum partis et membra uidemus
corpore natiuo mortalibus esse figuris,
haec eadem ferme mortalia cernimus esse
et natiua simul. quapropter maxima mundi
cum uideam membra ac partis consumpta regigni,
245 scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
principiale aliquod tempus clademque futuram.
illud in his rebus ne corripuisse rearis
me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
esse, neque umorem dubitaui aurasque perire,
250 atque eadem gigni rursusque augescere dixi,
250a [DE TERRA]
principio pars terrai non nulla, perusta
solibus adsiduis, multa pulsata pedum ui,
pulueris exhalat nebulam nubesque uolantis,
quas ualidi toto dispergunt aere uenti.
255 pars etiam glebarum ad diluuiem reuocatur
imbribus, et ripas radentia flumina rodunt.
praeterea pro parte sua, quodcumque alit auget,
redditur. et quoniam dubio procul esse uidetur
omniparens, eadem rerum commune sepulcrum,
260 ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
260a [DE AQVA]
quod superest, umore nouo mare flumina fontes
semper abundare et latices manare perennis
nil opus est uerbis: magnus decursus aquarum
undique declarat. sed primum quicquid aquai
265 tollitur, in summaque fit ut nihil umor abundet,
partim quod ualidi uerrentes aequora uenti
deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
partim quod supter per terras diditur omnis.
percolatur enim uirus, retroque remanat
270 materies umoris et ad caput amnibus omnis
conuenit; inde super terras fluit agmine dulci,
qua uia [semel] secta semel liquido pede detulit undas.
272a [DE AERE SIVE ANIMA]
aera nunc igitur dicam, qui corpore toto
innumerabiliter priuas mutatur in horas.
275 semper enim, quodcumque fluit de rebus, id omne
aeris in magnum fertur mare. qui nisi contra
corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
omnia iam resoluta forent et in aera uersa.
haut igitur cessat gigni de rebus et in res
280 reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
280a [DE IGNI ET SOLE]
largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
inrigat adsidue caelum candore recenti
suppeditatque nouo confestim lumine lumen.
nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
285 quocumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
quod, simul ac primum nubes succedere soli
coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
extemplo inferior pars horum disperit omnis,
terraque inumbratur, qua nimbi cumque feruntur—
290 ut noscas splendore nouo res semper egere,
et primum iactum fulgoris quemque perire,
nec ratione alia res posse in sole uideri,
perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
293a [DE LAMPADE ET LVCERNA]
quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt
295 lumina—pendentes lychni claraeque coruscis
fulguribus pingues multa caligine taedae—
consimili properant ratione, ardore ministro,
suppeditare nouom lumen, tremere ignibus instant—
instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
300 usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei

[1] auidam=amplam (Housman)
[2] lacuna of one line postulated before 210 (La Penna)

大半被山岭和野兽出没的森林占据,
或被巉岩、荒芜的沼泽还有将各片
陆地远远分开的辽阔海洋所瓜分,
酷热和终年的冰雪又从人类手中
205 夺走了接近三分之二的剩余区域。[1]
甚至留下的可耕种土地,也被自然
覆满了荆棘,除非人类竭力抵抗,
为了生计,习惯于手持锄头呻吟
喘息,按下沉重的犁头,划开土壤。[2]
210 若不翻起富饶的土块,让田地屈从
我们的意志,唤醒种子的活力,植物
便不能自发生长,伸入清澈的空气中。
然而,当我们辛辛苦苦培育的庄稼
用绿叶遮住大地,全都开出了花朵,
215 却常被天上炽烈的太阳烤炙至死,
或被骤然降临的暴雨和寒霜屠杀,
或被呼啸而至的旋风无情催迫。
还有,自然为何要在陆上和海里[3]
滋养繁育各种威胁着人类生命的
220 可怕野兽?为何一年的各个季节
都带来疾病?为何“夭亡”四处游荡?
当自然用阵痛将婴儿逼出母亲的子宫,[4]
抛入光的疆域,他就像被凶残波浪
卷上岸的水手,赤裸地躺在地上,不能
225 说话,没有任何生存的保障,唯有
用悲惨的哭声填满周遭——理所应当,
想想他前面的一生还有多少罪要受!
可是各种牲畜和野兽却容易成长:
它们不需要拨浪鼓,也不必让慈爱的保姆
230 在一旁伺候,用呢喃的童语温和安抚;
它们不会索要随节气变化的衣服,
更不需要武器和高高的城墙来保护
自己的家族,大地和技艺绝伦的自然
为万物准备的一切已经绰绰有余。
235 首先,既然土、水、空气的轻盈[5]
呼吸和滚烫的热都是由既需要诞生,
也终会死亡的实体构成,而且它们
本身似乎又构成了整个宇宙空间,
那么自然的本质也应当有生有灭。

240 因为某物的部分和肢体如果由需要[6]
诞生的实体组成,形状也终会消失,
那么我们可推知,它本身也必有终结
和一个开始。既然我已经看见世界的
主要部分和肢体不断毁灭又再造,[7]
245 我就可以知晓,天地也遵循此理,
在过去某时诞生,也会在将来解体。
为了你不致误认为我的结论过于
草率,因为我断定土和火是必死之物,
也毫不怀疑水和风终将灭亡,并且
250 声称,它们都会重新诞生、成长,

请听我证明。首先,部分土壤被太阳[8]
持续烘烤,被无数往来的脚踩踏,
会扬起尘埃,如云如雾,回旋飘荡,
强风将它们卷到空气的各个角落。
255 还有部分泥土被暴雨冲走,冲入
洪流中,河水也会磨损侵蚀堤坝。
而且,土壤滋育抚养的一切也都将
回馈于它。因为大地无疑是生物的
共母,同样也是所有生命的坟墓,
260 所以你看,土既会亏耗,也会再生。

水也如此,海洋、江河、山泉永远[9]
充盈着新的汇流,终年不停地涌动,
我无需赘言,四面八方奔腾的水
已经显明。然而水的表层也总会
265 耗损,这样它的总量从没有过剩。
部分水消失,是因为强风刮过海面,
或者被天上太阳的灼热光线蒸发,
或者因为流散到各处的地表之下。
盐将被过滤,清澈的液体重新流回,
270 再次全部汇集在江河的发源之处,
然后鲜美的淡水又将流遍大地,
沿原来切出的河道踏上欢快的旅途。[10]

现在我再谈空气,它在每个小时里[11]
都以数不清的方式变换整个身体。
275 因为从万物辐散的任何物质总是[12]
全部汇入空气的大海。若非它也向
万物回馈物质,补充流失的部分,
万物应当已全部解体,变成空气。
所以,它必定一刻不停从万物诞生,
280 又复归万物,既然万物始终在辐散。

明澈光芒的丰盛源泉——天上的太阳[13]
也同样无休地以新的亮光灌溉苍穹,
它照耀之处,旧光立刻由新光补充
因为前面的光线无论落在哪里,
285 很快就会消失。你可以轻易发现
这一点:每当云从太阳底下经过,
仿佛将所有光线拦腰截断,它们的
下面一段立刻就隐没不见,无论
云行经何处,大地都会被暗影遮蔽——
290 由此你知道,万物需要持续的光明,
所有先洒下的亮光都已经消失,无物
能够一直展露在阳光下,除非光的
这个源头不断地提供新的补给。

还有晚上我们在地上点燃的灯火——[14]
295 比如悬挂的灯笼和跳动着明亮焰苗、
浇满沥青、缭绕着浓重黑烟的火炬——
也以相似的方式让侍奉的火急切地
补充新的光亮,不断将颤动的火焰
往前推,光似乎不曾中断,毫无间隙:
300 火焰从所有的源头如此迅速地制造,

[1] 指热带和寒带。
[2] 参考第一卷1157-1174行和本卷1365-1378行。
[3] 218-221行是证明世界不完美的第二条理由:大地野兽众多,疾病肆虐。
[4] 222-234行是证明世界不完美的第三条理由:人类的婴儿比幼兽要柔弱得多,长时间暴露在风险中。
[5] 235-415行是本卷的第二大部分,卢克莱修试图证明,世界终将毁灭。Green(1942)对比了卢克莱修与伊壁鸠鲁的论述,认为他既有继承,也有增添。伊壁鸠鲁认为,我们的世界只是原子组成的众多世界中的一个,必将毁灭。但他不相信一个世界会扩展到与其他世界碰撞的程度。世界如同动植物,通过吸收外部的物质逐渐成长,保持一段时间的稳定,最终衰亡。每时每刻都有世界诞生和毁灭。但他并未解释世界如何毁灭,何时毁灭。卢克莱修提出了世界毁灭的几种可能,他的论述吸收了恩培多克勒的元素冲突论和传统神话的解释。此外,根据他的描述,我们的世界已经处于衰落期,所以第五卷给读者一种世界的灭亡即将发生的紧迫感。这些内容都是他自己的发明,但在其他方面,他大体重申了伊壁鸠鲁的主张。其中235-260行是第一部分,揭示了大地不断消耗和补充物质的过程。235行接续的是离题部分之前的109行。
[6] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVOI PARS NATIVA SIT TOTVM NATIVVM ESSE(部分有生灭、整体也有生灭)。这个小标题在抄本中标为239a行。
[7] “主要部分和肢体”指下文讨论的土、火、风、水四大元素。
[8] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE TERRA(论土)。这个小标题在抄本中标为250a行。
[9] 261-272行描绘了水循环的过程。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE AQVA(论水)。这个小标题在抄本中标为260a行。
[10] 原文的其中一个semel是多余的词。
[11] 273-280行讨论了空气的不停变化。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE AERE SIVE ANIMA(论空气或曰风)。这个小标题在抄本中标为272a行。
[12] 这是恩培多克勒的观点。
[13] 在281-305行,卢克莱修指出,热和光的供应在不停变化。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE IGNI ET SOLE(论火和太阳)。这个小标题在抄本中标为280a行。
[14] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE LAMPADE ET LVCERNA(论火炬和灯笼)。这个小标题在抄本中标为293a行。