《物性论》第5卷101-200行

nec tamen hanc possis oculorum subdere uisu
nec iacere indu manus, uia qua munita fidei
proxima fert humanum in pectus templaque mentis—
sed tamen effabor: dictis dabit ipsa fidem res
105 forsitan, et grauiter terrarum motibus ortis
omnia conquassari in paruo tempore cernes.
quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,
et ratio potius quam res persuadeat ipsa
succidere horrisono posse omnia uicta fragore!
110 qua prius adgrediar quam de re fundere fata
sanctius et multo certa ratione magis quam
Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,
multa tibi expediam doctis solacia dictis,
relligione refrenatus ne forte rearis
115 terras et solem et caelum, mare sidera lunam,
corpore diuino debere aeterna manere,
proptereaque putes ritu par esse Gigantum
pendere eos poenas inmani pro scelere omnis,
qui ratione sua disturbent moenia mundi
120 praeclarumque uelint caeli restinguere solem,
inmortalia mortali sermone notantes—
quae procul usque adeo diuino a numine distent,
inque deum numero quae sint indigna uideri,
notitiam potius praebere ut posse putentur
125 quid sit uitali motu sensuque remotum.
quippe etenim non est, cum quouis corpore ut esse
posse animi natura putetur consiliumque,
sicut in aethere non arbor, non aequore salso
nubes esse queunt, neque pisces uiuere in aruis,
130 nec cruor in lignis, neque saxis sucus inesse.
certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit.[1]
131a [ANIMVM ET ANIMAM NON POSSE
SINE CORPORE ESSE]
sic animi natura nequit sine corpore oriri
sola neque a neruis et sanguine longius esse.
quod si posset enim, multo prius ipsa animi uis
135 in capite aut umeris aut imis calcibus esse
posset et innasci quauis in parte soleret,
tandem in eodem homine atque in eodem uase manere.
quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
dispositumque uidetur ubi esse et crescere possit
140 seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
totum posse extra corpus formamque animalem
putribus in glebis terrarum aut solis in igni
aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
haud igitur constant diuino praedita sensu,
145 quandoquidem nequeunt uitaliter esse animata.
145a [MVNDVM NON ESSE AB DIS
CONSTITVTVM]
illud item non est ut possis credere: sedes
esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
tenuis enim natura deum longeque remota
sensibus ab nostris animi uix mente uidetur.
150 quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,
tactile nihil nobis quod sit contingere debet.
tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
dissimiles debent, tenues de corpore eorum—
155 quae tibi posterius largo sermone probabo.
dicere porro hominum causa uoluisse parare
praeclaram mundi naturam, proptereaque
adlaudabile opus diuom laudare decere
aeternumque putare atque inmortale futurum,
160 nec fas esse, deum quod sit ratione uetusta
gentibus humanis fundatum perpetuo aeuo,
sollicitare suis ulla ui ex sedibus umquam
nec uerbis uexare et ab imo euertere summam—
cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
165 desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis
gratia nostra queat largirier emolumenti,
ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
quidue noui potuit tanto post ante quietos
inlicere, ut cuperent uitam mutare priorem?
170 nam gaudere nouis rebus debere uidetur,
cui ueteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
tempore in ante acto, cum pulchre degeret aeuom,
quid potuit nouitatis amorem accendere tali?
175 an, credo, in tenebris uita ac maerore iacebat,
176 donec diluxit rerum genitalis origo?
174 quidue mali fuerat nobis non esse creatis?
177 natus enim debet quicumque est uelle manere
in uita, donec retinebit blanda uoluptas.
qui numquam uero uitae gustauit amorem
180 nec fuit in numero, quid obest non esse creatum?
exemplum porro gignundis rebus et ipsa
notities hominum diuis unde insita primum est,
quid uellent facere ut scirent animoque uiderent?
quoue modost umquam uis cognita principiorum,
185 quidque inter sese permutato ordine possent,
si non ipsa dedit speciem Natura creandi?
namque ita multa modis multis primordia rerum
ex infinito iam tempore percita plagis
ponderibusque suis consuerunt concita ferri
190 omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
quaecumque inter se possint congressa creare,
ut non sit mirum, si in talis disposituras
deciderunt quoque et in talis uenere meatus,
qualibus haec rerum geritur nunc summa nouando.
195 quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,
hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
nequaquam nobis diuinitus esse paratam
naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
199a [DIVISIO TERRAE VEL VITIVM]
200 principio quantum caeli tegit impetus ingens,

[1] spurius (Rees); defended here (Parker)

却不能把它直接呈现于眼前,或者[1]
递到手里,确信的捷径正是通过
这两种感官抵达人类灵魂的居所——
但我仍然要尝试:或许事实本身
105 会支持我的论点,你很快便会看见
大地震动,残忍地将一切化为废墟。[2]
然而我宁愿引路的运气远离我们,
让论证而非事实来显明,世间万物
都会被征服,在可怕巨响中灰飞烟灭!
110 在倾泻关于世界终结的预言之前[3]
(它们的神圣性和理性依据远远超过
凭借阿波罗祭坛和月桂预言的皮提娅),
我先要用渊深的言辞送给你许多慰藉,
以免你在宗教的禁锢下,碰巧相信[4]
115 大地、太阳、天空、海洋、月亮、星辰
都是神圣的实体,必定永世长存,
所以便以为,如果谁用自己的理性摧垮
世界的城堞,试图掐灭苍穹灿烂的
太阳,以凡俗的言语妄谈不朽的存在,
120 就会像传说中的巨人族一样,因为
滔天的罪孽全部遭受严厉的惩罚——
事实上,这些物体恰恰最缺乏神性,
最不应当被我们纳入神灵之列,
反而最适合作为另一极的典型样例:
125 缺乏引发生命的运动,没有感觉。
我们绝不能认为,灵魂的本质和心智
可以与任意一种躯体和谐共存,
正如树不能长于空中,云不能飘在
咸涩的海水里,鱼群不能在田野上生活,
130 木头里不会淌血,汁液不会在石头里。
万物都有指定的生长和居住的空间。


灵魂也不能摆脱身体而独自诞生,[5]
它也不可以距离肌腱和血液太远。
但如果灵魂的力量能脱离身体,它就
135 更可能居住于头部、肩部或者脚跟,
或者诞生于身体的随便什么部分,
总之在相同的人身上、相同的容器里。
然而,即使在我们的身体里,魂魄能够
在何处存在,在何处生长,也早已确定,
140 不可更改,所以我们就更应该承认,
灵魂绝不能全然跳出肉身和生命的
形体,在腐烂的土块或者太阳的火焰
或者江河或者遥远的苍穹里长久生存。
所以,这些物体绝没有神圣的意识,
145 因为它们没有生命的气息来激活。


你也不能相信这一点:众神至圣的[6]
宅邸就位于已知世界的某个地点。
因为神的本质极其地精微,远离
我们的感觉,灵魂的理性都难以看见。
150 既然手无法摸到,触觉无法察知,
它就不应该触碰我们能触碰的一切:
自身无法被触及的东西也无法触及
他物。所以他们的宅邸必定不同于
我们的宅邸,如同其身体一样精微——
155 后面我会详细地向你解释这些。
而且,宣称诸神是为了人类的利益[7]
才决定创造这个世界的辉煌本质,
因此理当赞美神值得赞美的杰作,
相信它能够永远不朽,永远存在,
160 它在古昔就已经按照诸神的安排,
在可以绵延万世的基础上为人类建立,
任何时候以任何力量动摇其根底,
以言语攻击或彻底颠覆都是亵渎——
发明和添加此类的说辞,孟米乌斯,
165 都太过愚蠢。因为对幸福永生的神灵
来说,凡人的感激能带来什么好处,
竟让他们甘愿为我们的利益而忙碌?
什么新情况能诱使他们放弃长久的
闲暇,渴望改变从前的安逸生活?
170 因为只有厌倦旧环境的人才理应
拥抱新境遇,但若谁此前一直没有[8]
任何不如意的经历,日子舒畅惬意,
什么能点燃他对这种剧变的欲求?
175 难道我该相信,诸神都趴伏在凄凉[9]
176 黑暗的生活中,直到万物诞生的黎明?
174 我们若从未出生,又有什么损失?
177 只有已经出生且未被美好的欢愉
抛弃的人才会奢望一直活下去,
若从未尝过这种恋生之情、从未
180 在生者名单上出现,不出生又有何妨?
还有,最初诸神从何处获取设计
万物的图样,如何形成人的概念,
知道自己造什么,并在灵魂里看见?
他们如何能发现原子的力量,明了
185 变换原子的相互次序有怎样的影响,
若不是自然本身提供了创造的范本?
万物的无数原子在宇宙之中以无数种
方式变化,在过去的无穷时间里因为
外部的撞击和自身的重量保持运动,
190 四处穿梭,以各式各样的方式聚凑,
尝试过它们之中每一种可能的联姻。
所以,如果它们碰巧形成了今天的
宇宙赖以不断更新的这些结构、
这些运行轨道,就没有丝毫可奇怪。
195 即使我全然不知道原子究竟为何物,
根据天穹万象的运行,以及诸多
其他事实的暗示,我也敢下此断语:
自然宇宙绝不是诸神为我们人类
特意创造,因为它存在太多缺陷。

200 首先,天空巨大的帐幕覆盖之处,[10]

[1] Castner(1987)指出,在101-103行,卢克莱修几乎直译了恩培多克勒的文本片段(fr. 31 B 133 DK)。恩培多克勒的原文是想说明神性的概念对于人是如何抽象,如何难以把握,卢克莱修将它移植到这里,恰好可以体现伊壁鸠鲁哲学的抽象神秘,尤其是万物终将毁灭的概念,它既不可能被经验证实,也难于被人接受。借用恩培多克勒的诗句将这种观念擢升到神圣的层次,卢克莱修便可绕开用实证方式证明它的困境。
[2] 关于地震,参考第六卷535-607行。
[3] 110-234行暂时偏离主线,抨击了各种神创论,参考第二卷1090-1104行。卢克莱修主要的论敌可能是柏拉图、逍遥派和斯多葛派。不少评注者认为这部分令人尴尬,应当删除,但Solmsen(1951)相信,这段文字与第五卷的主题密切相关。Kenney(1972)特别指出,从人类历史进程中剔除斯多葛派设定的神意极其重要,它是后面的历史叙述的基本前提。
[4] 原文的relligione=religione(宗教)。
[5] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,ANIMVM ET ANIMAM NON POSSE SINE CORPORE ESSE(魂和魄不能离开身体而存在)。这个小标题在抄本中标为131a行。
[6] 146-155行的想法可以参考本卷1161-1182行。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,MVNDVM NON ESSE AB DIS CONSTITVTVM(世界并非众神所造)。这个小标题在抄本中标为145a行。
[7] 在156-234行,卢克莱修阐发了伊壁鸠鲁学派对待神灵的基本态度。
[8] “新境遇”(nouis rebus)或许有政治含义,因为其主格res nouae常表示“革命”之意。
[9] 抄本中174-176行的位置有误,这里做了调整。
[10] 200-217行是证明世界不完美的第一条理由:大地上只有很小的区域适合居住。这个观点与斯多葛派的看法针锋相对,参考西塞罗《论神性》(De Natura Deorum 2.14.38-39)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DIVISIO TERRAE VEL VITIVM(大地的切分或缺陷)。这个小标题在抄本中标为199a行。