《物性论》第5卷1-100行

[PLVS HOMINIBVS PROFVISSE QVI SAPIENTIAM
INVENERIT QVAM CEREREM LIBERVM
HERCVLEM]
QVIS POTIS EST dignum pollenti pectore carmen
condere pro rerum maiestate hisque repertis?
quisue ualet uerbis tantum, qui fingere laudes
pro meritis eius possit, qui talia nobis
5 pectore parta suo quaesitaque praemia liquit?
nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.
nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,
dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,
qui princeps uitae rationem inuenit eam quae
10 nunc appellatur ‘sapientia,’ quique per artem
fluctibus et tantis uitam tantisque tenebris
in tam tranquillo et tam clara luce locauit.
confer enim diuina aliorum antiqua reperta!
namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris
15 uitigeni laticem mortalibus instituisse—
cum tamen his posset sine rebus uita manere,
ut fama est aliquas etiam nunc uiuere gentis.
at bene non poterat sine puro pectore uiui.
quo magis hic merito nobis deus esse uidetur,
20 ex quo nunc etiam per magnas didita gentis
dulcia permulcent animos solacia uitae.
Herculis antistare autem si facta putabis,
longius a uera multo ratione ferere.
quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus
25 ille leonis obesset et horrens Arcadius sus?
denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis
hydra uenenatis posset uallata colubris?
quidue tripectora tergemini uis Geryonai . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
30 tanto opere officerent nobis Stymphala colentes
29 et Diomedis equi spirantes naribus ignem
31 Thracis Bistoniasque plagas atque Ismara propter?
aureaque Hesperidum seruans fulgentia mala,
asper, acerba tuens, inmani corpore serpens
arboris amplexus stirpem quid denique obesset
35 propter Atlanteum litus pelagique seuera,
quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?
cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,
si non uicta forent, quid tandem uiua nocerent?
nihil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum
40 nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est
per nemora ac montes magnos siluasque profundas,
quae loca uitandi plerumque est nostra potestas.
at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis
atque pericula tumst ingratis insinuandum!
45 quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres
sollicitum curae, quantique perinde timores!
quidue superbia spurcitia ac petulantia! quantas
efficiunt clades! quid luxus desidiaeque!
haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque
50 expulerit dictis, non armis, nonne decebit
hunc hominem numero diuom dignarier esse?—
cum bene praesertim multa ac diuinitus ipsis
inmortalibus de diuis dare dicta suerit
atque omnem rerum naturam pandere dictis.
55 cuius ego ingressus uestigia dum rationes
persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata
foedere sint, in eo quam sit durare necessum
nec ualidas ualeant aeui rescindere leges
58a [ANIMAM NATIVAM ESSE]
(quo genere in primis animi natura reperta est
60 natiuo primum consistere corpore creta
nec posse incolumem magnum durare per aeuom,
sed simulacra solere in somnis fallere mentem,
cernere cum uideamur eum quem uita reliquit),
63a [MVNDVM ET NATAM ET MORTALEM ESSE]
quod superest, nunc huc rationis detulit ordo,
65 ut mihi mortali consistere corpore mundum
natiuomque simul ratio reddunda sit esse;
et quibus ille modis congressus materiai
fundarit terram caelum mare sidera solem
lunaique globum; tum quae tellure animantes
70 extiterint, et quae nullo sint tempore natae;
quoue modo genus humanum uariante loquella
coeperit inter se uesci per nomina rerum;
et quibus ille modis diuom metus insinuarit
pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur
75 fana lacus lucos aras simulacraque diuom.
75a [DE SOLIS ET LVNAE CURSV]
praeterea solis cursus lunaeque meatus
expediam qua ui flectat Natura gubernans—
ne forte haec inter caelum terramque reamur
libera sponte sua cursus lustrare perennis,
80 morigera ad fruges augendas atque animantis,
neue aliqua diuom uolui ratione putemus.
nam bene qui didicere deos securum agere aeuom,
si tamen interea mirantur qua ratione
quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
85 quae supera capud aetheriis cernuntur in oris,
rursus in antiquas referuntur religiones
et dominos acris adsciscunt, omnia posse
quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
quid nequeat, finita potestas denique cuique
90 quanam sit ratione atque alte terminus haerens.
90a [MARE CAELVM TERRAM INTERITVRA]
quod superest, ne te in promissis plura moremur,
principio maria ac terras caelumque tuere!
quorum naturam triplicem—tria corpora, Memmi,
tris species tam dissimilis, tria talia texta—
95 una dies dabit exitio, multosque per annos
sustentata ruet moles et machina mundi.
nec me animi fallit quam res noua miraque menti
accidat exitium caeli terraeque futurum,
et quam difficile id mihi sit peruincere dictis—
100 ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante,




谁能以雄健的天才写出与如此庄严的[1]
主题和如此伟大的发现相称的诗篇?
谁如此精于辞令,能恰如其分地赞美
这位巨人的成就——他用自己的智慧
5 为我们赢得并传下高贵的奖赏和遗产?
我相信,这超出了凡人所能企及的边界。
世人公认这些发现太宏伟,尊贵的
孟米乌斯,我们只能宣布他是神——[2]
他最先洞察了生命的真理(今天我们
10 将其命名为“哲学”),他用思想的技艺
从可怖的巨浪和黑暗之中拯救了生命,
让它在如此平静、明亮的港口停泊。
你试着比较古代那些神圣的发现![3]
传说刻瑞斯教会了凡人种植谷物,[4]
15 利柏耳告诉他们如何榨取葡萄汁——
但离了这些,生命依然能够延续,
如今我们仍听说有些民族没它们。
但没有纯净的胸怀,人却无幸福可言。[5]
所以,我们更应当将这位奉为神灵,
20 直到现在他那些甜蜜的生命哲思
仍在诸多大国间流传,抚慰人心。
如果你认为,海格力斯的功业更胜[6]
一筹,这种看法就远离了正确的理性。
涅墨亚狮子的血盆大口如今岂能[7]
25 伤害我们,还有阿卡迪亚的野猪?[8]
克里特的那头公牛,全身环绕毒蛇、[9]
肆虐勒尔纳的那只怪物又能做什么?[10]
革律翁三具躯体的三重力量能如何?[11]
[还有长着如箭的青铜翅膀、居于][12]
30 斯廷法罗湖的大鸟难道能妨碍我们?[13]
29 或者色雷斯的狄俄墨得斯在伊斯玛拉
31 和比斯托尼亚饲养的鼻孔喷火的马?[14]
看守四姊妹闪亮金苹果的那条大蛇,[15]
眼露凶光,性情暴烈,巨大的身躯
缠绕着树干,又能构成怎样的威胁,
35 既然它远在大西洋之滨,以荒海为邻,[16]
无论罗马人还是蛮族都不敢靠近?
诸如此类的其他怪物都已经被剿灭,
即使它们还活着,能造成多大祸害?
我相信不能:直到今天整个世界
40 还充斥着各种野兽,令人不寒而栗,
无论在巍峨的高山还是幽深的密林,
而我们通常都能够避开这些险地。
但如果心灵藏污纳垢,什么样的争斗
和危险不会强行闯入我们的胸怀!
45 欲望引发的忧虑将多么尖锐地撕扯
坐立不安的人,那恐惧多么难熬!
还有傲慢、龌龊和放纵!又会制造
多么可怕的灾难!还有奢侈和怠惰!
所以,借助语言而非武器就能够
50 将所有这些从灵魂驱逐的人,难道
不应当之无愧地被我们看作一位神?——
尤其考虑到他还经常用许多天启的
妙句谈论那些不朽的神灵,并且
在我们面前呈现整个宇宙的奥秘。
55 我循着他的足迹,追随他的逻辑,[17]
用诗行讲授,万事万物是遵循何种
法则而创生,为何必须谨守此法则,
永不能废除不可抗拒的时间律令

(关于万物中居首的灵魂,我们已发现[18]
60 它归根结底由需要创生的实体构成,
因此不能无损地捱过漫长的时间。[19]
当我们以为看见死去的某人,其实
只是膜像又一次欺骗梦中的灵魂)。

现在,按照论证的顺序,我已该向你[20]
65 阐明,这个世界乃是由必死之体
构成,并且一定有自己的诞生和起源;[21]
还要揭示物质的联合以何种方式[22]
创造大地、天空、海洋、星辰、太阳
和月球;究竟哪些动物最终在地上[23]
70 出现,哪些动物历史上从未诞生;
人类如何开始为万物命名,如何
在彼此之间使用丰富多彩的语言;
对神祇的恐惧以何种方式渗入人类的
心灵,并将全世界的神庙、湖泊、丛林、
75 祭坛和神像据为己有,不容侵犯。[24]

此外,我还将解释,领航的自然借助[25]
何种力量控制太阳和月亮的运行——
以免有人想象,它们凭自由的意志
在天地之间开辟出这些永恒的轨道,
80 殷勤体贴地培育蔬果,抚养动物;
或出于神灵的某种安排才如此运转。[26]
有人原本接受了诸神逍遥度日的
正确信念,却因为不能理解万事
为何如此发生,尤其是无法知晓
85 头顶穹宇中诸般天象背后的缘故,
又重新拾起旧日的那些宗教信条,
重新接受严酷的主子,卑贱地相信
这些神无所不能,全然不知什么
能发生,什么不能,因为怎样的法则
90 万物各自有力量的阈值和深嵌的界石。

言归正题,我不再耽搁,兑现承诺,[27]
首先,请你看看海洋、大地、天空!
孟米乌斯,它们这三重本质、三种实体,
三种迥异的形貌,三种奇妙的质地,
95 一天就可以毁灭,已经维系多年的
世界的楼宇和支架全都会轰然塌陷。
我并非不能预见,这天崩地裂的图景
在人类的灵魂看来多么新奇怪诞,
我用言辞彻证这一点又是多么难——
100 就像将某种陌生的东西带到耳边,

[1] 1-234行是序诗,是本卷的第一大部分。其中1-54行是伊壁鸠鲁颂歌,参考第一卷62-79行、第三卷1-30行和第四卷1-34行。Packman(1976)仔细分析了颂歌部分,发现在卢克莱修的表述中,刻瑞斯和利柏耳(古罗马植物神,后来与酒神巴克斯混同)提供了对人类身体有益的东西,海格力斯除去了威胁人类身体的各种怪兽,伊壁鸠鲁的功绩则同时对应了这两方面:他既留下了对人类心灵有益的哲学,也让人摆脱了威胁心灵的各种焦虑和恐惧。但一直主张神灵不干预世界的卢克莱修为何在这里将对人类的善意视为神的一个特征?Packman认为,海格力斯在这段诗里代表了斯多葛派的立场,神对人的善意同样也是斯多葛派的信条。斯多葛派攻击伊壁鸠鲁派通常的理由是,他们远离公共生活,对人类社会无益。卢克莱修却向论敌表明,伊壁鸠鲁对人类的贡献甚至超过了他们心目中的神,这是典型的以子之矛攻子之盾。不仅如此,海格力斯征服的怪物分别代表了伊壁鸠鲁哲学所否定的灵魂的敌人:焦虑(curae)、恐惧(timores)、superbia(傲慢)、spurcitia(污秽)、petulantia(放纵)、luxus(奢靡)和 desidia(怠惰)。卢克莱修通过称赞自己的宗师,揭示了伊壁鸠鲁哲学的公共价值:追求个人道德的完善就是造福人类。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,PLVS HOMINIBVS PROFVISSE QVI SAPIENTIAM INVENERIT QVAM CEREREM LIBERVM HERCVLEM(对人类而言,智慧的发现者比刻瑞斯、利柏耳和海格力斯的贡献更大)。
[2] Castner(1987)认为,卢克莱修将伊壁鸠鲁比作神,表明伊壁鸠鲁哲学可以取代传统宗教的位置。
[3] Harrison(1990)指出,在这段比较中,卢克莱修颠覆了西方古典诗歌中称颂刻瑞斯和巴克斯的传统。这两位神祇因为分别为人类带来了面包和葡萄酒而受到普遍的敬仰,卡利马科斯和奥维德都曾赞美刻瑞斯,称颂酒神的诗作更不胜枚举。卢克莱修的词句似乎受到了欧里庇得斯悲剧《酒神狂女》(Bacchae 274-80)的影响,在那部剧里,先知忒瑞西阿斯也赞美了这两位神。但在卢克莱修看来,他们的贡献只对人的身体有益,而且并非必不可少,所以远不能与伊壁鸠鲁的成就相比。Paratore(1960)称第五卷是《物性论》全诗最富于诗歌想象力的部分。
[4] 参考奥维德《变形记》(Metamorphoses 5.341-3)。
[5] 参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 3.132)。
[6] 海格力斯不仅完成了十二项艰巨的任务,在意大利早期神话中也扮演着重要角色。
[7] 杀死涅墨亚的狮子、夺得狮皮是海格力斯完成的第一项任务。
[8] 活捉阿卡迪亚的野猪是海格力斯完成的第四项任务。
[9] 活捉克里特公牛是海格力斯完成的第七项任务。
[10] 杀死勒尔纳沼泽的九头蛇是海格力斯完成的第二项任务。
[11] 消灭了三身怪物革律翁(Geryon)、劫走他的牲畜是海格力斯完成的第十项任务。
[12] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。
[13] 抄本中的30行和29行位置颠倒了,这里做了调整。驱走斯廷法罗湖的大鸟是海格力斯完成的第六项任务。
[14] 将狄俄墨得斯(Diomedes)的马带回迈锡尼是海格力斯完成的第八项任务。狄俄墨得斯是色雷斯国王,养有四匹吃人肉的母马。伊斯玛拉和比斯托尼亚都是色雷斯的地名。
[15] “四姊妹”指晚星神(Hesperus)的女儿,她们负责看护金苹果。夺走她们的金苹果是海格力斯完成的第十一项任务。
[16] 金苹果园在大西洋入口的直布罗陀附近。
[17] 55-109行介绍了本卷的主题。
[18] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,ANIMAM NATIVAM ESSE(灵魂乃诞生之物)。这个小标题在抄本中标为58a行。
[19] 参考第三卷417-829行的论述。
[20] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,MVNDVM ET NATAM ET MORTALEM ESSE(世界有生有灭)。这个小标题在抄本中标为63a行。
[21] 参考本卷235-260行。
[22] “物质”是原子的集体称谓。
[23] 参考本卷416-494行。
[24] 参考本卷1161-1240行。
[25] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOLIS ET LVNAE CURSV(论日月的运行)。关于这个话题,参考本卷509-533行。这个小标题在抄本中标为75a行。
[26] 相关讨论参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.76-77)。
[27] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,MARE CAELVM TERRAM INTERITVRA(海洋、天空、大地都将毁灭)。这个小标题在抄本中标为90a行。