sic in amore Venus simulacris ludit amantis,
nec satiare queunt spectando corpora coram,
nec manibus quicquam teneris abradere membris
possunt errantes incerti corpore toto.
1105 denique cum membris conlatis flore fruuntur
aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus
atque in eost Venus ut muliebria conserat arua,
adfigunt auide corpus iunguntque saliuas
oris et inspirant pressantes dentibus ora,
1110 nequiquam, quoniam nihil inde abradere possunt
nec penetrare et abire in corpus corpore toto.
nam facere interdum uelle et certare uidentur:
usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,
membra uoluptatis dum ui labefacta liquescunt.
1115 tandem ubi se erupit neruis coniecta cupido,
parua fit ardoris uiolenti pausa parumper.
inde redit rabies eadem et furor ille reuisit,
cum sibi quod cupiant ipsi contingere quaerunt,
nec reperire malum id possunt quae machina uincat:
1120 usque adeo incerti tabescunt uolnere caeco.
adde quod absumunt uiris pereuntque labore,
adde quod alterius sub nutu degitur aetas,
1124 languent officia atque aegrotat fama uacillans;
1123 labitur interea res et Babylonia fiunt
1125 unguenta, et pulchra in pedibus Sicyonia rident,[1]
scilicet: et grandes uiridi cum luce zmaragdi
auro includuntur, teriturque thalassina uestis
adsidue et Veneris sudorem exercita potat.
et bene parta patrum fiunt anademata mitrae;
1130 interdum in pallam atque Alidensia Ciaque uertunt.
eximia ueste et uictu conuiuia ludi
pocula crebra unguenta coronae serta parantur—
nequiquam, quoniam medio de fonte leporum
surgit amari aliquit, quod in ipsis floribus angat,
1135 aut cum conscius ipse animus se forte remordet
desidiose agere aetatem lustrisque perire,
aut quod in ambiguo uerbum iaculata reliquid,
quod cupido adfixum cordi uiuescit ut ignis,
aut nimium iactare oculos aliumue tueri
1140 quod putat, in uoltuque uidet uestigia risus.
atque in amore mala haec proprio summeque secundo
inueniuntur; in aduerso uero atque inopi sunt,
prendere quae possis oculorum lumine operto,
innumerabilia, ut melius uigilare sit ante—
1145 qua docui ratione—cauereque ne inliciaris.
nam uitare, plagas in amoris ne iaciamur,
non ita difficile est quam captum retibus ipsis
exire et ualidos Veneris perrumpere nodos.
et tamen implicitus quoque possis inque peditus
1150 effugere infestum, nisi tute tibi obuius obstes
et praetermittas animi uitia omnia primum
aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac uis.
nam faciunt homines plerumque cupidine caeci
et tribuunt ea quae non sunt his commoda uere.
1155 multimodis igitur prauas turpisque uidemus
esse in deliciis summoque in honore uigere.
atque alios alii inrident, Veneremque suadent
ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,
nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.
1160 nigra ‘melichrus’ est; inmunda et foetida ‘acosmos’;
caesia ‘Palladium’; neruosa et lignea ‘dorcas’;
paruula pumilio ‘Chariton mia,’ ‘tota merum sal’;
magna atque inmanis ‘cataplexis plenaque honoris’;
balba loqui non quit—‘traulizi’; muta ‘pudens’ est;
1165 at flagrans, odiosa loquacula ‘Lampadium’ fit;
‘ischnon eromenion’ tum fit, cum uiuere non quit
prae macie; ‘rhadine’ uerost iam mortua tussi;
at tumida et mammosa ‘Ceres’ est ‘ipsa ab Iaccho’;[2]
simula ‘Silena ac Saturast’; labeosa ‘philema.’
1170 cetera de genere hoc longum est si dicere coner.
sed tamen esto iam quantouis oris honore,
cui Veneris membris uis omnibus exoriatur:
nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine uiximus ante;
nempe eadem facit—et scimus facere—omnia turpi,
1175 et miseram taetris se suffit odoribus ipsa,
quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.
at lacrimans exclusus amator limina saepe
floribus et sertis operit, postisque superbos
unguit amaracino et foribus miser oscula figit.
1180 quem si, iam ammissum, uenientem offenderit aura
una modo, causas abeundi quaerat honestas,
et meditata diu cadat alte sumpta querella,
stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi
plus uideat quam mortali concedere par est.
1185 nec Veneres nostras hoc fallit. quo magis ipsae
omnia summo opere hos uitae poscaenia celant,
quos retinere uolunt adstrictosque esse in amore—
nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis
protrahere in lucem atque omnis inquirere risus,
1190 et, si bello animost et non odiosa, uicissim
praetermittere et humanis concedere rebus.
nec mulier semper ficto suspirat amore,
quae conplexa uiri corpus cum corpore iungit
et tenet adsuctis umectans oscula labris.
1195 nam facit ex animo saepe et, communia quaerens
gaudia, sollicitat spatium decurrere amoris.
nec ratione alia uolucres armenta feraeque
et pecudes et equae maribus subsidere possent,
si non ipsa quod illarum subat ardet abundans
1200 natura et Venerem salientum laeta retractat.
[1] unguenta=unguento (Colin)=aurata (Meurig-Davies)=argento (Verdière); rident=ningunt (Waltz)
[2] at tumida=at iamina (MSS)=Iamina (Colin)=et iam iam (Verdière)
維納斯也是如此戲弄戀愛中的人,
無論如何凝視對方,也不能滿足,
他們猶疑地在全身漫遊,永遠不能
用手從柔嫩的身軀取走任何紀念物。
1105 當肢體交纏,他們開始採擷年歲的
花朵,當肉身預示即將來臨的快樂,
維納斯已允許男人在女人的原野播種,
兩人便急切地勾連軀體,混合唾液,
喘着氣,緊貼對方,牙齒咬着嘴唇——
1110 全是枉然:他們不可能磨掉一丁點
東西,也不能全身與戀人的全身交融。
有時他們的確願意,也試圖這樣做:
兩人如此貪婪地黏合在維納斯的鎖鏈里,
四肢在愉悅的潮水中已經徹底癱軟。
1115 最後,當陰部匯聚的慾望終於噴發,
狂亂的激情也只能獲得片刻的休息。
很快,原來的痴狂與瘋癲便再次返回,
他們又會去追逐自己渴盼的東西,
找不到任何能夠根治此病的辦法,
1120 直到隱藏的傷口讓他們在猶疑中枯萎。
而且,他們也在戀愛中損耗了體力,[1]
歲月白白蹉跎,被別人團團驅使,
1124 職責廢弛,美好的名聲搖搖欲墜,[2]
1123 殷實的家產化作巴比倫的香水,無聲[3]
1125 流逝。但你敢打賭,他的情婦卻腳踏
精美的西庫昂靴子,綠光閃爍的大翡翠[4]
嵌在黃金里,海藍色的床單因為反覆
翻滾,飲盡交歡的汗水,已經磨損。
祖輩光榮的遺產變成了奢華的頭飾,
1130 時不時也化身產自阿琳達和科斯的外衣。[5]
他舉辦盛宴:上等的布料、美食、歌舞、
難以計數的杯盞、香膏、葉冠和花環——
卻無濟於事,因為在快樂源泉的中心
湧出了某種苦物,讓他在鮮花間窒息:
1135 或者因為靈魂受良知譴責,悔恨
自己虛擲了光陰,青春皆毀於妓院:
或者因為情婦拋下了曖昧的一個詞,
扎進痴戀的心裡,像火一般瘋燃;
或者他覺得,她過於隨意地流轉秋波,
1140 或正在凝望某人,並想象她暗露笑意。
但這些不幸還只是存在於順遂的戀愛[6]
關係中,若遇到那些走投無路的境況,
你閉眼也能想象那些數不清的災厄。
所以,你最好還是提前警惕、戒備——
1145 如我此前所建議——不要陷入情網。
因為避免掉進愛情的網羅,與被俘
之後再竭力逃脫、掙斷維納斯堅固的
繩結相比,其難度當然會降低很多。
即使你已經被纏住,難以動彈,仍能
1150 避免災難,除非你刻意擋自己的路,
一開始就完全忽略對方靈魂和身體的
所有缺陷,無論你追求、渴望的是誰。
人們普遍如此,因為慾望而目盲,
賦予戀人的許多優點其實不存在。
1155 所以,我們見到各式各樣的醜女人
成了鍾情的對象,享受至高的榮光。
一些人嘲笑另外一些人,勸他們巴結
維納斯,因為他們受可鄙的愛折磨——
倒霉蛋經常沒看到自己的遭遇更慘。
1160 黝黑被稱為“蜜色”,邋遢叫作“天然”,[7]
灰藍眼便是“小帕拉斯”,精瘦便是“瞪羚”;
小矮個名曰“美惠神”,“洋溢純然的魅力”,
身材高大者可贊為“值得仰望的貴人”;
口吃是“欲言又止”,沉默自然是“淑靜”,
1165 說話兇悍惡毒則“充滿火炬的熱情”;
若骨瘦如柴,難長壽,就是“窈窕的尤物”;
“體質嬌弱者”其實因咳嗽已奄奄一息;
豐乳肥臀者是“剛剛餵養酒神的穀神”;
塌鼻是“女版的西勒諾斯”,厚唇則“邀吻”。
1170 逐一列舉此類的自欺太冗長無趣。
即使她的面容擁有無限的姿色,[8]
渾身上下也散發維納斯的勾魂誘惑,
但一花難掩眾芳,沒有她我們也活過,
而且她所行——我們知道——與醜人無異。
1175 可憐的女人也會用濃烈的香水掩飾
體味,僕人避之不及,在遠處竊笑。
可是被關在屋外的情夫常淚水漣漣,
以花束和花環覆蓋門檻,以馬郁蘭香膏
塗抹高傲的門柱,無助地親吻門面。
1180 可一旦獲准進門,只要飄來絲毫的
氣息,他就會尋找體面離開的借口,
在心底長久醞釀的詩句轟然墜地,
責罵自己太愚蠢,終於明白賦予她
過於完美的形象,非任何凡人能承受。
1185 我們的戀人也深諳此點,所以才想盡
辦法隱藏生活幕後的全部秘密,
瞞過她們竭力鎖在愛情中的男人——
可是有何用?你仍然能從她的靈魂里
將這些拽到天光下,她的笑也可探察。
1190 如果她心地善良,不惹人憎厭,你便能
選擇忽略,容忍人類固有的缺陷。[9]
女人喘息時,並非總是偽裝激情——[10]
當她緊擁着男人,身體與身體交纏,
儘力吸吮他的嘴唇,深深地濕吻。
1195 她經常是發自內心如此,追求共同的
快樂,不斷催促他完成歡愛的旅程。[11]
雌性的飛鳥、野獸、牛羊和馬怎會[12]
忍受下位,負擔雄性的重量,若非
自己滿溢的慾望正在燃燒,欣然
1200 敞開身體,迎接闖入的陽剛之物?
[1] 1121-1140行描述了愛欲帶來的損失。
[2] 抄本中的1124行和1123行的位置顛倒了,這裡做了調整。許多評論者都指出,1124(實際的1123)-1140行融合了古羅馬喜劇家普勞圖斯和泰倫提烏斯的文本元素。Rosivach(1980)認為,更重要的一點是,這段文字在整體上模仿了古羅馬喜劇的一類典型情節:男子為一位妓女敗光了家產。文中密集出現的希臘詞彙表明,盧克萊修吸收了古羅馬的希臘式喜劇(comoedia palliata)的靈感。
[3] 參考普勞圖斯喜劇《三塊錢一天》(Trinummus 242-3)。“巴比倫”或許只是泛指東方。
[4] 西庫昂(Sicyon)在科林斯以西11英里,當地人能製造精緻奢華的靴子。
[5] 阿琳達(Alinda)和科斯(Cos)都出產衣料,其中科斯生產的透明衣服是古羅馬高級妓女的職業裝。pallam(主格palla)是女式長袍。
[6] 1141-1191行討論了單相思對判斷力的損害。
[7] 關於類似的美化性稱謂,參考賀拉斯《閑談集》(Sermones 1.3.43-54)。Betensky(1980)提醒我們,從伊壁鳩魯哲學的角度看,不能冷靜地看見真相是導致內心失衡的關鍵原因。
[8] 原文的honore在這裡指美貌。
[9] Betensky(1980)認為,盧克萊修在這裡指出了擺脫愛欲痛苦的第二條路(第一條是找妓女),也是更長久的路,就是看清現實,接受真實的對方,在類似友誼的持續相伴中獲得滿足(參考後面的1278-1288行)。正是基於這樣的建議,他才在下文花費許多筆墨討論有利於生育的性交姿勢和遺傳問題。
[10] 在1192-1207行(實際的1208行)指出,女人有真正的性愉悅。
[11] 這是大多數研究者對1195-1196行的理解,但Jacobson(1990)提出了異議,認為這種理解不符合上下文,“共同的快樂”意味着女人希望自己也能達到高潮,所以自然的反應是催促男人慢下來,而非儘快完成“歡愛的旅程”。基於他的理解,Allen(1991)認為1196行應當插入一個否定詞haud,如果這樣,“完成歡愛的旅程”就應翻成“延緩歡愛的旅程”。
[12] Betensky(1980)指出,用動物做比較,不是對女性的貶低,而是遵循了伊壁鳩魯哲學的一個重要原則:人和動物都受同樣的自然規律支配。