sic in amore Venus simulacris ludit amantis,
nec satiare queunt spectando corpora coram,
nec manibus quicquam teneris abradere membris
possunt errantes incerti corpore toto.
1105 denique cum membris conlatis flore fruuntur
aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus
atque in eost Venus ut muliebria conserat arua,
adfigunt auide corpus iunguntque saliuas
oris et inspirant pressantes dentibus ora,
1110 nequiquam, quoniam nihil inde abradere possunt
nec penetrare et abire in corpus corpore toto.
nam facere interdum uelle et certare uidentur:
usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,
membra uoluptatis dum ui labefacta liquescunt.
1115 tandem ubi se erupit neruis coniecta cupido,
parua fit ardoris uiolenti pausa parumper.
inde redit rabies eadem et furor ille reuisit,
cum sibi quod cupiant ipsi contingere quaerunt,
nec reperire malum id possunt quae machina uincat:
1120 usque adeo incerti tabescunt uolnere caeco.
adde quod absumunt uiris pereuntque labore,
adde quod alterius sub nutu degitur aetas,
1124 languent officia atque aegrotat fama uacillans;
1123 labitur interea res et Babylonia fiunt
1125 unguenta, et pulchra in pedibus Sicyonia rident,[1]
scilicet: et grandes uiridi cum luce zmaragdi
auro includuntur, teriturque thalassina uestis
adsidue et Veneris sudorem exercita potat.
et bene parta patrum fiunt anademata mitrae;
1130 interdum in pallam atque Alidensia Ciaque uertunt.
eximia ueste et uictu conuiuia ludi
pocula crebra unguenta coronae serta parantur—
nequiquam, quoniam medio de fonte leporum
surgit amari aliquit, quod in ipsis floribus angat,
1135 aut cum conscius ipse animus se forte remordet
desidiose agere aetatem lustrisque perire,
aut quod in ambiguo uerbum iaculata reliquid,
quod cupido adfixum cordi uiuescit ut ignis,
aut nimium iactare oculos aliumue tueri
1140 quod putat, in uoltuque uidet uestigia risus.
atque in amore mala haec proprio summeque secundo
inueniuntur; in aduerso uero atque inopi sunt,
prendere quae possis oculorum lumine operto,
innumerabilia, ut melius uigilare sit ante—
1145 qua docui ratione—cauereque ne inliciaris.
nam uitare, plagas in amoris ne iaciamur,
non ita difficile est quam captum retibus ipsis
exire et ualidos Veneris perrumpere nodos.
et tamen implicitus quoque possis inque peditus
1150 effugere infestum, nisi tute tibi obuius obstes
et praetermittas animi uitia omnia primum
aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac uis.
nam faciunt homines plerumque cupidine caeci
et tribuunt ea quae non sunt his commoda uere.
1155 multimodis igitur prauas turpisque uidemus
esse in deliciis summoque in honore uigere.
atque alios alii inrident, Veneremque suadent
ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,
nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.
1160 nigra ‘melichrus’ est; inmunda et foetida ‘acosmos’;
caesia ‘Palladium’; neruosa et lignea ‘dorcas’;
paruula pumilio ‘Chariton mia,’ ‘tota merum sal’;
magna atque inmanis ‘cataplexis plenaque honoris’;
balba loqui non quit—‘traulizi’; muta ‘pudens’ est;
1165 at flagrans, odiosa loquacula ‘Lampadium’ fit;
‘ischnon eromenion’ tum fit, cum uiuere non quit
prae macie; ‘rhadine’ uerost iam mortua tussi;
at tumida et mammosa ‘Ceres’ est ‘ipsa ab Iaccho’;[2]
simula ‘Silena ac Saturast’; labeosa ‘philema.’
1170 cetera de genere hoc longum est si dicere coner.
sed tamen esto iam quantouis oris honore,
cui Veneris membris uis omnibus exoriatur:
nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine uiximus ante;
nempe eadem facit—et scimus facere—omnia turpi,
1175 et miseram taetris se suffit odoribus ipsa,
quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.
at lacrimans exclusus amator limina saepe
floribus et sertis operit, postisque superbos
unguit amaracino et foribus miser oscula figit.
1180 quem si, iam ammissum, uenientem offenderit aura
una modo, causas abeundi quaerat honestas,
et meditata diu cadat alte sumpta querella,
stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi
plus uideat quam mortali concedere par est.
1185 nec Veneres nostras hoc fallit. quo magis ipsae
omnia summo opere hos uitae poscaenia celant,
quos retinere uolunt adstrictosque esse in amore—
nequiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis
protrahere in lucem atque omnis inquirere risus,
1190 et, si bello animost et non odiosa, uicissim
praetermittere et humanis concedere rebus.
nec mulier semper ficto suspirat amore,
quae conplexa uiri corpus cum corpore iungit
et tenet adsuctis umectans oscula labris.
1195 nam facit ex animo saepe et, communia quaerens
gaudia, sollicitat spatium decurrere amoris.
nec ratione alia uolucres armenta feraeque
et pecudes et equae maribus subsidere possent,
si non ipsa quod illarum subat ardet abundans
1200 natura et Venerem salientum laeta retractat.
[1] unguenta=unguento (Colin)=aurata (Meurig-Davies)=argento (Verdière); rident=ningunt (Waltz)
[2] at tumida=at iamina (MSS)=Iamina (Colin)=et iam iam (Verdière)
维纳斯也是如此戏弄恋爱中的人,
无论如何凝视对方,也不能满足,
他们犹疑地在全身漫游,永远不能
用手从柔嫩的身躯取走任何纪念物。
1105 当肢体交缠,他们开始采撷年岁的
花朵,当肉身预示即将来临的快乐,
维纳斯已允许男人在女人的原野播种,
两人便急切地勾连躯体,混合唾液,
喘着气,紧贴对方,牙齿咬着嘴唇——
1110 全是枉然:他们不可能磨掉一丁点
东西,也不能全身与恋人的全身交融。
有时他们的确愿意,也试图这样做:
两人如此贪婪地黏合在维纳斯的锁链里,
四肢在愉悦的潮水中已经彻底瘫软。
1115 最后,当阴部汇聚的欲望终于喷发,
狂乱的激情也只能获得片刻的休息。
很快,原来的痴狂与疯癫便再次返回,
他们又会去追逐自己渴盼的东西,
找不到任何能够根治此病的办法,
1120 直到隐藏的伤口让他们在犹疑中枯萎。
而且,他们也在恋爱中损耗了体力,[1]
岁月白白蹉跎,被别人团团驱使,
1124 职责废弛,美好的名声摇摇欲坠,[2]
1123 殷实的家产化作巴比伦的香水,无声[3]
1125 流逝。但你敢打赌,他的情妇却脚踏
精美的西库昂靴子,绿光闪烁的大翡翠[4]
嵌在黄金里,海蓝色的床单因为反复
翻滚,饮尽交欢的汗水,已经磨损。
祖辈光荣的遗产变成了奢华的头饰,
1130 时不时也化身产自阿琳达和科斯的外衣。[5]
他举办盛宴:上等的布料、美食、歌舞、
难以计数的杯盏、香膏、叶冠和花环——
却无济于事,因为在快乐源泉的中心
涌出了某种苦物,让他在鲜花间窒息:
1135 或者因为灵魂受良知谴责,悔恨
自己虚掷了光阴,青春皆毁于妓院:
或者因为情妇抛下了暧昧的一个词,
扎进痴恋的心里,像火一般疯燃;
或者他觉得,她过于随意地流转秋波,
1140 或正在凝望某人,并想象她暗露笑意。
但这些不幸还只是存在于顺遂的恋爱[6]
关系中,若遇到那些走投无路的境况,
你闭眼也能想象那些数不清的灾厄。
所以,你最好还是提前警惕、戒备——
1145 如我此前所建议——不要陷入情网。
因为避免掉进爱情的网罗,与被俘
之后再竭力逃脱、挣断维纳斯坚固的
绳结相比,其难度当然会降低很多。
即使你已经被缠住,难以动弹,仍能
1150 避免灾难,除非你刻意挡自己的路,
一开始就完全忽略对方灵魂和身体的
所有缺陷,无论你追求、渴望的是谁。
人们普遍如此,因为欲望而目盲,
赋予恋人的许多优点其实不存在。
1155 所以,我们见到各式各样的丑女人
成了钟情的对象,享受至高的荣光。
一些人嘲笑另外一些人,劝他们巴结
维纳斯,因为他们受可鄙的爱折磨——
倒霉蛋经常没看到自己的遭遇更惨。
1160 黝黑被称为“蜜色”,邋遢叫作“天然”,[7]
灰蓝眼便是“小帕拉斯”,精瘦便是“瞪羚”;
小矮个名曰“美惠神”,“洋溢纯然的魅力”,
身材高大者可赞为“值得仰望的贵人”;
口吃是“欲言又止”,沉默自然是“淑静”,
1165 说话凶悍恶毒则“充满火炬的热情”;
若骨瘦如柴,难长寿,就是“窈窕的尤物”;
“体质娇弱者”其实因咳嗽已奄奄一息;
丰乳肥臀者是“刚刚喂养酒神的谷神”;
塌鼻是“女版的西勒诺斯”,厚唇则“邀吻”。
1170 逐一列举此类的自欺太冗长无趣。
即使她的面容拥有无限的姿色,[8]
浑身上下也散发维纳斯的勾魂诱惑,
但一花难掩众芳,没有她我们也活过,
而且她所行——我们知道——与丑人无异。
1175 可怜的女人也会用浓烈的香水掩饰
体味,仆人避之不及,在远处窃笑。
可是被关在屋外的情夫常泪水涟涟,
以花束和花环覆盖门槛,以马郁兰香膏
涂抹高傲的门柱,无助地亲吻门面。
1180 可一旦获准进门,只要飘来丝毫的
气息,他就会寻找体面离开的借口,
在心底长久酝酿的诗句轰然坠地,
责骂自己太愚蠢,终于明白赋予她
过于完美的形象,非任何凡人能承受。
1185 我们的恋人也深谙此点,所以才想尽
办法隐藏生活幕后的全部秘密,
瞒过她们竭力锁在爱情中的男人——
可是有何用?你仍然能从她的灵魂里
将这些拽到天光下,她的笑也可探察。
1190 如果她心地善良,不惹人憎厌,你便能
选择忽略,容忍人类固有的缺陷。[9]
女人喘息时,并非总是伪装激情——[10]
当她紧拥着男人,身体与身体交缠,
尽力吸吮他的嘴唇,深深地湿吻。
1195 她经常是发自内心如此,追求共同的
快乐,不断催促他完成欢爱的旅程。[11]
雌性的飞鸟、野兽、牛羊和马怎会[12]
忍受下位,负担雄性的重量,若非
自己满溢的欲望正在燃烧,欣然
1200 敞开身体,迎接闯入的阳刚之物?
[1] 1121-1140行描述了爱欲带来的损失。
[2] 抄本中的1124行和1123行的位置颠倒了,这里做了调整。许多评论者都指出,1124(实际的1123)-1140行融合了古罗马喜剧家普劳图斯和泰伦提乌斯的文本元素。Rosivach(1980)认为,更重要的一点是,这段文字在整体上模仿了古罗马喜剧的一类典型情节:男子为一位妓女败光了家产。文中密集出现的希腊词汇表明,卢克莱修吸收了古罗马的希腊式喜剧(comoedia palliata)的灵感。
[3] 参考普劳图斯喜剧《三块钱一天》(Trinummus 242-3)。“巴比伦”或许只是泛指东方。
[4] 西库昂(Sicyon)在科林斯以西11英里,当地人能制造精致奢华的靴子。
[5] 阿琳达(Alinda)和科斯(Cos)都出产衣料,其中科斯生产的透明衣服是古罗马高级妓女的职业装。pallam(主格palla)是女式长袍。
[6] 1141-1191行讨论了单相思对判断力的损害。
[7] 关于类似的美化性称谓,参考贺拉斯《闲谈集》(Sermones 1.3.43-54)。Betensky(1980)提醒我们,从伊壁鸠鲁哲学的角度看,不能冷静地看见真相是导致内心失衡的关键原因。
[8] 原文的honore在这里指美貌。
[9] Betensky(1980)认为,卢克莱修在这里指出了摆脱爱欲痛苦的第二条路(第一条是找妓女),也是更长久的路,就是看清现实,接受真实的对方,在类似友谊的持续相伴中获得满足(参考后面的1278-1288行)。正是基于这样的建议,他才在下文花费许多笔墨讨论有利于生育的性交姿势和遗传问题。
[10] 在1192-1207行(实际的1208行)指出,女人有真正的性愉悦。
[11] 这是大多数研究者对1195-1196行的理解,但Jacobson(1990)提出了异议,认为这种理解不符合上下文,“共同的快乐”意味着女人希望自己也能达到高潮,所以自然的反应是催促男人慢下来,而非尽快完成“欢爱的旅程”。基于他的理解,Allen(1991)认为1196行应当插入一个否定词haud,如果这样,“完成欢爱的旅程”就应翻成“延缓欢爱的旅程”。
[12] Betensky(1980)指出,用动物做比较,不是对女性的贬低,而是遵循了伊壁鸠鲁哲学的一个重要原则:人和动物都受同样的自然规律支配。