《物性論》第4卷901-1000行

quippe etenim uentus subtili corpore tenuis
trudit agens magnam magno molimine nauem,
et manus una regit quanto uis impete euntem
atque gubernaclum contorquet quolibet unum;
905 multaque, per trocleas et tympana, pondere magno
commouet atque leui sustollit machina nisu.
906a [DE SOMNO QVEM AD MODVM FIAT]
nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
inriget atque animi curas e pectore soluat,
suauidicis potius quom multis uersibus edam—
910 paruus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
ne fieri negites quae dicam posse, retroque
uera repulsanti discedas pectore dicta,
915 tutemet in culpa cum sis neque cernere possis.
principio somnus fit, ubi est distracta per artus
uis animae partimque foras eiecta recessit
et partim contrusa magis concessit in altum.
dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
920 nam dubium non est, animai quin opera sit
sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
tum nobis animam perturbatam esse putandumst
eiectamque foras—non omnem, namque iaceret
aeterno corpus perfusum frigore Leti.
925 quippe ubi nulla latens animai pars remaneret
in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
unde reconflari sensus per membra repente
possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?
sed quibus haec rebus nouitas confiat, et unde
930 perturbari anima et corpus languescere possit,
Expediam. tu fac ne uentis uerba profundam.
principio externa corpus de parte necessum est,
aeriis quoniam uicinum tangitur auris,
tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
935 (proptereaque fere res omnes aut corio sunt
aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.)
interiorem etiam partem spirantibus aer
uerberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
quare utrimque secus cum corpus uapulet, et cum
940 perueniant plagae per parua foramina nobis
corporis ad primas partis elementaque prima,
fit quasi paulatim nobis per membra ruina.
conturbantur enim positurae principiorum
corporis atque animi. fit uti pars inde animai
945 eliciatur, et introrsum pars abdita cedat,
pars etiam distracta per artus non queat esse
coniuncta inter se neque motu mutua fungi.
inter enim saepit coetus Natura uiasque.
ergo sensus abit mutatis motibus alte.
950 et quoniam non est quasi quod suffulciat artus,
debile fit corpus, languescuntque omnia membra,
bracchia palpebraeque cadunt, poplitesque cubanti
saepe tamen summittuntur uirisque resoluunt.
deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer,
955 haec eadem cibus, in uenas dum diditur omnis,
efficit. et multo sopor ille grauissimus exstat,
quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se
corpora conturbant magno contusa labore.
fit ratione eadem coniectus parte animai
960 altior atque foras eiectus largior eius,
et diuisior inter se ac distractior intus.[1]
961a [DE SOMNIIS XXVII]
et quo quisque fere studio deuinctus adhaeret,
aut quibus in rebus multum sumus ante morati
atque in ea ratione fuit contenta magis mens,
965 in somnis eadem plerumque uidemur obire:
causidici causas agere et componere leges,
induperatores pugnare ac proelia obire,
nautae contractum cum uentis degere duellum,
nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum
970 semper et inuentam patriis exponere chartis.
cetera sic studia atque artes plerumque uidentur
in somnis animos hominum frustrata tenere.
et quicumque dies multos ex ordine ludis
adsiduas dederunt operas, plerumque uidemus,
975 cum iam destiterunt ea sensibus usurpare,
relicuas tamen esse uias in mente patentis,
qua possint eadem rerum simulacra uenire.
per multos itaque illa dies eadem obuersantur
ante oculos, etiam uigilantes ut uideantur
980 cernere saltantis et mollia membra mouentis,
et citharae liquidum carmen chordasque loquentis
auribus accipere, et consessum cernere eundem
scenaique simul uarios splendere decores.
usque adeo magni refert studium atque uoluntas,
985 et quibus in rebus consuerint esse operati
non homines solum sed uero animalia cuncta.
quippe uidebis equos fortis, cum membra iacebunt,
in somnis sudare tamen spirareque semper
et quasi de palma summas contendere uiris
990 aut quasi carceribus patefactis uelle uolare;[2]
999 uenantumque canes in molli saepe quiete
991 iactant crura tamen subito uocisque repente
mittunt et crebro redducunt naribus auras,
ut uestigia si teneant inuenta ferarum,
expergefactique secuntur inania saepe
995 ceruorum simulacra, fugae quasi dedita cernant,
donec discussis redeant erroribus ad se.
ad consueta domi catulorum blanda propago
discutere et corpus de terra corripere instant
1000 [iactant crura tamen subito uocisque repente

[1] intus=intust (Bailey)
[2] patefactis uelle uolare=patefactis saepe quiete (MSS)=patefactis frendere dentes (Meurig-Davies)

因為風的原子雖極其細小精微,
卻能驅策和推動體沉形巨的樓船,
無論它速度多快,一隻手就可以指揮
航向,一隻舵就能迫使它去任何地方。
905 藉助滑輪和卷盤,用微不足道的力量,
絞車就可以挪動並舉起許多巨物。

下面,睡眠以何種方式讓安寧流遍[1]
肢體,如何從胸中驅走靈魂的憂煩,
我將用簡潔而甜美的詩句向你講解,
910 因為南方雲天里那些零散的鶴鳴
怎能與天鵝優美的歌聲相提並論?
請仔細傾聽,也別忘調動敏銳的心智,
以免你一再否認我所言為真,執拗地
摒棄真理的教誨,不屑地從身邊走開,
915 其實是自己犯了錯,自己卻不能明白。
首先,當靈魂的力量分散於全身,部分
被拋出,撤到我們的體外,部分受迫擠,[2]
退居肉身的深處,這時睡眠便降臨,
肢體徹底放鬆,彷彿變成了液體。
920 因為毫無疑問,是藉助靈魂的效力,
我們才有此意識,而睡眠阻礙了意識,
靈魂就必定受到了擾動,並且被趕至
我們的體外——但絕非全部,如果那樣,
身體就將淹沒在死神永恆的冰水裡。
925 的確,若沒有靈魂的任何部分隱藏
在體內,就像火種被灰燼深深掩埋,
全身各處的感覺靠什麼忽然被喚醒,
如同逃出視線的火又湧起焰苗?
可是這種新狀態如何達成,靈魂
930 受到何物的攪動,身體為什麼變疲憊,
我現在就解釋。別讓我對着風浪費口舌。
首先,身體最外面一層由於與流動的
空氣為鄰,並與它接觸,必定遭到
它的碰撞,被它反覆敲打、衝擊,
935 (正因如此,幾乎所有生物都覆蓋
一層毛皮、硬殼、硬皮或者樹皮。)
與此同時,空氣也在呼吸時進入
又離開身體,從而衝撞它的內部。
所以,既然身體兩面都遭受攻擊,
940 碰撞通過細小的孔隙抵達我們
身體裡面最根本的部分和核心要素,
這樣,我們的肢體似乎逐漸崩塌,
因為在此過程中,身體和靈魂的原子[3]
結構已經被攪亂。於是,靈魂的一部分
945 被拋出體外,一部分向內撤退藏匿,
一部分彌散到全身各處,再也無法
彼此結合,通過運動來相互作用。
因為自然阻斷了道路,攔截了交通,
所以感覺隨運動的改變躲進了深處。
950 既然肢體彷彿失去了原有的支柱,
身軀自然變虛弱,手腳感覺疲倦,
手臂和眼瞼下垂,甚至躺在床上時,
腿部都會一陣陣發軟,消融了力氣。
還有,飽餐後容易入睡,因為食物
955 擴散至所有血脈時,效果與空氣相似。
你酒足飯飽或筋疲力盡之時,睡意
最深沉,因為那時會有最多的原子
由於過度勞累而陷入混亂的狀態。
根據同樣的原理,靈魂的一部分會退入
960 更深的地方,更多的部分會拋出體外,
在體內的部分也更加分散,更加稀疏。

什麼最能激發熱情,讓我們痴迷,[4]
此前我們在什麼上面最耗費時間,
心智在什麼領域投入最多的精力,
965 我們在夢裡就最易從事什麼活動:
律師夢見為案件辯護,訂立合同;
將軍夢見奔赴前線,在沙場征戰;[5]
水手夢見遭遇暴風,苦苦爭鬥;
我們則仍在不停地思索自然的奧秘,
970 將自己的發現和領悟寫入母語的捲軸。
其他的追求與技藝也如此,常在夢裡
出現,佔據人們的靈魂,戲弄它們。
無論何人,如果其心思連續多日
都沉溺於節慶表演,我們就會發現,
975 即使他們已停止用感官觀看這些,
他們的靈魂中仍會留下敞開的通路,
相同事物的膜像可以由此飄進。
於是,同樣的膜像一連多日在眼前
呈現,人們即使醒着也彷彿看見[6]
980 舞者繼續扭動他們柔軟的肢體,
耳朵領受齊塔拉清越的曲調和動人的
弦音,眼睛仍然看見同樣的觀眾,
舞台的各種裝飾也仍然明亮絢麗。
熱情和意願,我們慣於追逐的一切,
985 對靈魂的影響就是如此深,不僅人類
這樣表現,各種動物也沒有例外。
你會看見強壯的馬匹,身體已躺倒,
卻在不停地流汗、喘氣,彷彿睡夢中
仍在用盡所有的力氣爭奪獎賞,
990 彷彿跑道的繩子已放下,它急欲飛奔;
999 在柔寧的休憩里,獵人的忠犬也會經常[7]
991 突然甩動它們的四肢,突然吠叫,
一遍遍用鼻子嗅着周圍的空氣,如同
發現了野獸的蹤跡,正在追趕獵物,
即使醒來後,它們時常仍會緊跟
995 鹿虛幻的膜像,彷彿看見後者竄逃,
直到它們從幻覺中驚醒,返回自身。
習慣了室內的溫順犬類若突然驚醒,
則會晃動身體,竭力從地面站起來,
1000 [一千行到一千零三行顯然應是訛誤,

[1] 在907-1036行,盧克萊修分析了睡眠和夢境。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE SOMNO QVEM AD MODVM FIAT(論睡眠如何產生)。這個小標題在抄本中標記為906a行。
[2] 伊壁鳩魯的學說從未解釋被逐出體外的靈魂原子是否會返回身體、如何返回身體。如果不能返回,那麼每次睡眠都會耗損靈魂的原子,都會讓人更靠近死亡。
[3] Cabisius(1985)指出,這段文字彷彿在描寫一個走向政治分裂的共同體。
[4] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE SOMNIIS XXVII(論夢),其中序號XXVII是多餘的。這個小標題在抄本中標記為961a行。
[5] induperatores=imperatores(將軍、統帥)。
[6] 在原文的978-981行,盧克萊修罕見地使用了尾韻(古希臘和古羅馬詩歌都不押尾韻)。
[7] 抄本中的這一行位置有誤,本書挪到了此處,成為實際的991行,後面的991-998行依次變成實際的992-999行。