inde statu, prior hic gestum mutasse uidetur.
et quia tenuia sunt, nisi quae contendit, acute
cernere non potis est animus. proinde omnia quae sunt
praeterea pereunt, nisi quei [ex] sese ipse parauit.
805 ipse parat sese porro speratque futurum
ut uideat quod consequitur rem quamque: fit ergo.
nonne uides oculos etiam, cum tenuia quae sunt
[praeterea pereunt nisi quae ex se ipse parauit]
cernere coeperunt, contendere se atque parare,
810 nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?
et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,
si non aduertas animum, proinde esse quasi omni
tempore semotum fuerit longeque remotum.
cur igitur mirumst, animus si cetera perdit
815 praeter quam quibus est in rebus deditus ipse?
deinde adopinamur de signis maxima paruis,
ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.
fit quoque ut interdum non suppeditetur imago
eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,
820 in manibus uir uti factus uideatur adesse,
aut alia ex alia facies aetasque sequatur.
826 quod ne miremur sopor atque obliuia curant.
822 ILLVD IN HIS REBVS uitium uehementer inesse . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
effugere errorem uitareque praemetuenter,
lumina ne facias oculorum clara creata,
825 prospicere ut possimus, et ut proferre queamus
827 proceros passus, ideo fastigia posse
surarum ac feminum pedibus fundata plicari,
bracchia tum porro ualidis ex apta lacertis
830 esse, manusque datas utraque ex parte ministras,
ut facere ad uitam possemus quae foret usus.
cetera de genere hoc inter quaecumque pretantur,
omnia peruersa praepostera sunt ratione,
nihil ideo quoniam natumst in corpore, ut uti
835 possemus, sed quod natumst id procreat usum.
835a [PRIVS OCVLOS LINGVAM AVRES ESSE
NATA QVAM EORVM VSVM XXIIII]
nec fuit ante uidere oculorum lumina nata,
nec dictis orare prius quam lingua creatast,
sed potius longe linguae praecessit origo
sermonem, multoque creatae sunt prius aures
840 quam sonus est auditus, et omnia denique membra
ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus.
haud igitur potuere utendi crescere causa.
at contra conferre manu certamina pugnae
et lacerare artus foedareque membra cruore
845 ante fuit multo quam lucida tela uolarent,
et uolnus uitare prius Natura coegit
quam daret obiectum parmai laeua per artem.
scilicet: et fessum corpus mandare quieti
multo antiquius est quam lecti mollia strata,
850 et sedare sitim prius est quam pocula natum.
haec igitur possunt utendi cognita causa
credier, ex usu quae sunt uitaque reperta.
illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa
nata dedere suae post notitiam utilitatis.
855 quo genere in primis sensus et membra uidemus.
quare etiam atque etiam procul est ut credere possis
utilitatis ob officium potuisse creari.
illud item non est mirandum, corporis ipsa
quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.
860 quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus
multa modis multis docui, sed plurima debent
ex animalibus. quae quia sunt exercita motu,
864 multa per os exhalantur, cum languida anhelant,
863 multaque per sudorem ex alto pressa feruntur.
865 his igitur rebus rarescit corpus et omnis
subruitur natura, dolor quam consequitur rem.
propterea capitur cibus, ut suffulciat artus
et recreet uires interdatus, atque patentem
per membra ac uenas ut amorem opturet edendi.
870 umor item discedit in omnia quae loca cumque
poscunt umorem; glomerataque multa uaporis
corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,
dissupat adueniens liquor ac restinguit ut ignem,
urere ne possit calor amplius aridus artus.
875 sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro
abluitur, sic expletur ieiuna cupido.
876a [DE MOTV MEMBRORVM HOC EST DE
AMBVLANDO]
nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
cum uolumus, quareque datum sit membra mouere,
et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
880 corporis insuerit, dicam. tu percipe dicta.
dico animo nostro primum simulacra meandi
accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
inde uoluntas fit. neque enim facere incipit ullam
rem quisquam, quam mens prouidit quid uelit ante.
885 id quod prouidet, illius rei constat imago.
ergo animus cum sese ita commouet ut uelit ire
inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto,
per membra atque artus, animai dissita uis est.
et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
890 inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota
paulatim moles protruditur atque mouetur.
praeterea tum rarescit quoque corpus, et aer,
(scilicet, ut debet, qui semper mobilis extat)
per patefacta uenit penetratque foramina largus,
895 et dispargitur ad partis ita quasque minutas
corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
corpus ut, ac nauis uelis uentoque, feratur.[1]
nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
900 contorquere et onus totum conuertere nostrum.
[1] corpus ut ac=Corcyrea ut nauis (Herrmann)
新樣態出現,就彷彿前者變換了姿勢。
因為它們太精微,靈魂若不竭其力,
便無法清楚看見,於是除了它刻意
關注的那些,其餘的膜像全部丟失。[1]
805 而且,靈魂做好了準備,希望看見
每件事後面會發生什麼,結果便如此。
難道你沒意識到,眼睛在試圖分辨
808 [本行顯然是抄寫員重複了八百零四行][2]
細小之物時,也會做準備,集聚力量,
810 若沒有如此,我們便不能看得真切?
即使是昭然呈現於眼前的東西,你若
沒有凝神觀察,也彷彿覺得,任何
時候它都躲藏在某個遙遠的地方。
所以,如果靈魂錯過了其餘,只覺察
815 它全神貫注留意的東西,又何必驚訝?
於是,我們從有限的證據推出普遍的[3]
結論,讓自己深陷錯覺和欺騙的網羅。
有時接踵而來的並非同類的膜像,
片刻前還是一位女人,到了眼前
820 卻似乎已經變成了男人,或者後面
夢見的面容和年紀都已與前面不同,
826 但睡眠和遺忘抑制了我們的驚奇之感。[4]
822 關於下述問題,我相信人們有一種[5]
[極其嚴重的弱點,希望你能牢記,][6]
823 別犯這種錯,滿懷怵惕之心遠離它:
切勿以為,造出明亮的眼睛,是為了
825 讓我們看見前方;被雙足支撐的脛骨
827 和股骨關節能夠摺疊,其目的只能是
幫助我們輕鬆地邁出開闊的步伐;
下臂與健碩的上臂相連,身體兩邊
830 分別配備了一隻手,如同我們的忠僕,
是為了我們履行生命的各種職責。[7]
人們提出的種種諸如此類的論點[8]
全都扭曲了推理的邏輯,倒果為因:
不是身體的所有器官為我們能用
835 而創生,是創生的一切變出各自的功能。
在眼睛誕生之前,根本不曾有觀看,[9]
舌頭若未出現,誰又能使用語言?
毋寧說,舌頭遠遠早於語言誕生;
在聽見聲音之前很久,耳朵就已經
840 創造出來;我同樣相信,所有的肢體
都是先存在,然後才有了對應的用途。
因此,它們不可能為了使用才出現。
與此相反,炫目的投槍飛翔之前
很久,人們就已經知道赤手搏擊,
845 戕害彼此的四肢,讓身體染遍血污;
自然早已教人們如何避免受傷,
那時左手還沒有學會舉盾的技藝。
的確,休息疲倦的身體這種習慣
與柔軟床墊的發明相比遠更古老,
850 杯子未誕生,解渴的行為就已存在。
因此,我們可相信,這些東西都是
為滿足生活的用途和需要才發明出來,
而那些先誕生,然後才讓我們知曉
其功能的東西都與它們全然不同。
855 人的感官和身體是後者的突出代表。
所以我一再重申,你不能相信,它們
是為了履行其功能才被預先創造。
同理,你也不應驚訝,每種生物的[10]
身體按本性都必須尋求食物的支撐。
860 我已經證明,很多原子以很多方式[11]
從萬物流出、逸散,但無疑動物的耗損
最為嚴重,因為原子被運動驅趕,
864 許多在動物疲憊喘息時從口中呼出,
863 許多從身體深處擠出來,隨汗液流失,
865 因為這些原因,身體會損失物質,
整個結構遭侵蝕,並且有疼痛相伴。
所以,獲取食物是為了支持身軀,
通過分解和吸收來恢復體力,滿足
血脈和肢體各處對營養的極度期盼。
870 水分也同樣滲透到所有渴求滋潤的
地方,聚集在一起、像火一樣灼燒
我們腹部的熱原子因為水分的到來
而被驅散,並像火一樣逐漸熄滅,
這樣,乾燥的熱火再不能焚烤身體。
875 張口的焦渴便是如此從我們體內
驅走,難忍的飢餓便如此得到撫慰。
現在我將要解釋,我們如何做到[12]
想邁步就能邁步,又如何獲得挪移
四肢的能力,是什麼慣於驅動我們
880 這沉重累贅的身軀。請專心聽我宣講。
我認為首先,行走的膜像會呈現在魂[13]
面前,觸動我們的魂,如前文所言。
然後意願會生成。因為在魂設想好
它希望做什麼之前,無人能做任何事。
885 一旦它形成意念,對應的影像便出現。
因此,當魂讓自己興奮起來,希望
向前行進時,它立刻啟動散佈於全身
所有肢體和每個關節的魄的力量。
這容易做到,因為二者的結合很緊密。
890 接着,魄再擊打身體,這樣整個軀殼
都漸漸獲得前行的力量,開始運動。
在此過程中,身體變得稀薄,空氣
(你知道,空氣永遠靈巧,理當如此)
湧來,通過張開的毛孔大量滲入,
895 如此便擴散到身體每個細小的角落。
在兩邊同時受到這兩種因素的作用,
身體就像風和帆推動的航船往前行。
對於這樣的結果,你完全不必吃驚,
覺得如此渺小的微粒實在難操控
900 如此龐大的身軀,掉轉這樣的重物。
[1] 原文中的ex是多餘的詞。
[2] 這一行應當忽略。
[3] “推出”對應的原文是adopinamur,它對應的概念是“推斷”(希臘語doxa,拉丁語opinio),參考本卷第462行的注釋。
[4] 抄本的這一行位置有誤,本書挪到了此處,成為實際的822行,後面的822-825行成為實際的823-826行。
[5] 822(實際的823)-1057行是本卷的第四大部分,盧克萊修討論了身體和靈魂的各種功能。其中822-857行預先駁斥了對生命功能的目的論(teleology)解釋。伊壁鳩魯派持這樣的立場,是為了排除神以“先見之明”干預世界的可能性,尤其反對斯多葛派宣揚的神會照顧人類福祉的觀點。
[6] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[7] 這是斯多葛派的看法,參考西塞羅《論神性》(De Natura Deorum 2.60.150)。
[8] “人們”指斯多葛派。
[9] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,PRIVS OCVLOS LINGVAM AVRES ESSE NATA QVAM EORVM VSVM XXIIII(眼睛、舌頭、耳朵先於各自的用途誕生),其中序號XXIIII是多餘的。這個小標題在抄本中標記為835a行。
[10] 858-876行剖析了食物的消化過程,參考柏拉圖《斐萊布篇》(Philebus 34d-35e)。
[11] “已經證明”指第二卷的1128-1143行。
[12] 在877-906行,盧克萊修討論了行走和意志對身體的控制方式。關於這個話題,參考Bailey《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 432-434)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE MOTV MEMBRORVM HOC EST DE AMBVLANDO(論肢體的運動或曰論行走)。這個小標題在抄本中標記為876a行。
[13] 在這段文字中,“魂”(animus)和“魄”(anima)是在嚴格意義上使用的,都不指靈魂整體。關於魂與魄的區別,參考第三卷152-176行。