quippe etenim uentus subtili corpore tenuis
trudit agens magnam magno molimine nauem,
et manus una regit quanto uis impete euntem
atque gubernaclum contorquet quolibet unum;
905 multaque, per trocleas et tympana, pondere magno
commouet atque leui sustollit machina nisu.
906a [DE SOMNO QVEM AD MODVM FIAT]
nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
inriget atque animi curas e pectore soluat,
suauidicis potius quom multis uersibus edam—
910 paruus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
ne fieri negites quae dicam posse, retroque
uera repulsanti discedas pectore dicta,
915 tutemet in culpa cum sis neque cernere possis.
principio somnus fit, ubi est distracta per artus
uis animae partimque foras eiecta recessit
et partim contrusa magis concessit in altum.
dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
920 nam dubium non est, animai quin opera sit
sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
tum nobis animam perturbatam esse putandumst
eiectamque foras—non omnem, namque iaceret
aeterno corpus perfusum frigore Leti.
925 quippe ubi nulla latens animai pars remaneret
in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
unde reconflari sensus per membra repente
possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?
sed quibus haec rebus nouitas confiat, et unde
930 perturbari anima et corpus languescere possit,
Expediam. tu fac ne uentis uerba profundam.
principio externa corpus de parte necessum est,
aeriis quoniam uicinum tangitur auris,
tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
935 (proptereaque fere res omnes aut corio sunt
aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.)
interiorem etiam partem spirantibus aer
uerberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
quare utrimque secus cum corpus uapulet, et cum
940 perueniant plagae per parua foramina nobis
corporis ad primas partis elementaque prima,
fit quasi paulatim nobis per membra ruina.
conturbantur enim positurae principiorum
corporis atque animi. fit uti pars inde animai
945 eliciatur, et introrsum pars abdita cedat,
pars etiam distracta per artus non queat esse
coniuncta inter se neque motu mutua fungi.
inter enim saepit coetus Natura uiasque.
ergo sensus abit mutatis motibus alte.
950 et quoniam non est quasi quod suffulciat artus,
debile fit corpus, languescuntque omnia membra,
bracchia palpebraeque cadunt, poplitesque cubanti
saepe tamen summittuntur uirisque resoluunt.
deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit aer,
955 haec eadem cibus, in uenas dum diditur omnis,
efficit. et multo sopor ille grauissimus exstat,
quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se
corpora conturbant magno contusa labore.
fit ratione eadem coniectus parte animai
960 altior atque foras eiectus largior eius,
et diuisior inter se ac distractior intus.[1]
961a [DE SOMNIIS XXVII]
et quo quisque fere studio deuinctus adhaeret,
aut quibus in rebus multum sumus ante morati
atque in ea ratione fuit contenta magis mens,
965 in somnis eadem plerumque uidemur obire:
causidici causas agere et componere leges,
induperatores pugnare ac proelia obire,
nautae contractum cum uentis degere duellum,
nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum
970 semper et inuentam patriis exponere chartis.
cetera sic studia atque artes plerumque uidentur
in somnis animos hominum frustrata tenere.
et quicumque dies multos ex ordine ludis
adsiduas dederunt operas, plerumque uidemus,
975 cum iam destiterunt ea sensibus usurpare,
relicuas tamen esse uias in mente patentis,
qua possint eadem rerum simulacra uenire.
per multos itaque illa dies eadem obuersantur
ante oculos, etiam uigilantes ut uideantur
980 cernere saltantis et mollia membra mouentis,
et citharae liquidum carmen chordasque loquentis
auribus accipere, et consessum cernere eundem
scenaique simul uarios splendere decores.
usque adeo magni refert studium atque uoluntas,
985 et quibus in rebus consuerint esse operati
non homines solum sed uero animalia cuncta.
quippe uidebis equos fortis, cum membra iacebunt,
in somnis sudare tamen spirareque semper
et quasi de palma summas contendere uiris
990 aut quasi carceribus patefactis uelle uolare;[2]
999 uenantumque canes in molli saepe quiete
991 iactant crura tamen subito uocisque repente
mittunt et crebro redducunt naribus auras,
ut uestigia si teneant inuenta ferarum,
expergefactique secuntur inania saepe
995 ceruorum simulacra, fugae quasi dedita cernant,
donec discussis redeant erroribus ad se.
ad consueta domi catulorum blanda propago
discutere et corpus de terra corripere instant
1000 [iactant crura tamen subito uocisque repente
[1] intus=intust (Bailey)
[2] patefactis uelle uolare=patefactis saepe quiete (MSS)=patefactis frendere dentes (Meurig-Davies)
因为风的原子虽极其细小精微,
却能驱策和推动体沉形巨的楼船,
无论它速度多快,一只手就可以指挥
航向,一只舵就能迫使它去任何地方。
905 借助滑轮和卷盘,用微不足道的力量,
绞车就可以挪动并举起许多巨物。
下面,睡眠以何种方式让安宁流遍[1]
肢体,如何从胸中驱走灵魂的忧烦,
我将用简洁而甜美的诗句向你讲解,
910 因为南方云天里那些零散的鹤鸣
怎能与天鹅优美的歌声相提并论?
请仔细倾听,也别忘调动敏锐的心智,
以免你一再否认我所言为真,执拗地
摒弃真理的教诲,不屑地从身边走开,
915 其实是自己犯了错,自己却不能明白。
首先,当灵魂的力量分散于全身,部分
被抛出,撤到我们的体外,部分受迫挤,[2]
退居肉身的深处,这时睡眠便降临,
肢体彻底放松,仿佛变成了液体。
920 因为毫无疑问,是借助灵魂的效力,
我们才有此意识,而睡眠阻碍了意识,
灵魂就必定受到了扰动,并且被赶至
我们的体外——但绝非全部,如果那样,
身体就将淹没在死神永恒的冰水里。
925 的确,若没有灵魂的任何部分隐藏
在体内,就像火种被灰烬深深掩埋,
全身各处的感觉靠什么忽然被唤醒,
如同逃出视线的火又涌起焰苗?
可是这种新状态如何达成,灵魂
930 受到何物的搅动,身体为什么变疲惫,
我现在就解释。别让我对着风浪费口舌。
首先,身体最外面一层由于与流动的
空气为邻,并与它接触,必定遭到
它的碰撞,被它反复敲打、冲击,
935 (正因如此,几乎所有生物都覆盖
一层毛皮、硬壳、硬皮或者树皮。)
与此同时,空气也在呼吸时进入
又离开身体,从而冲撞它的内部。
所以,既然身体两面都遭受攻击,
940 碰撞通过细小的孔隙抵达我们
身体里面最根本的部分和核心要素,
这样,我们的肢体似乎逐渐崩塌,
因为在此过程中,身体和灵魂的原子[3]
结构已经被搅乱。于是,灵魂的一部分
945 被抛出体外,一部分向内撤退藏匿,
一部分弥散到全身各处,再也无法
彼此结合,通过运动来相互作用。
因为自然阻断了道路,拦截了交通,
所以感觉随运动的改变躲进了深处。
950 既然肢体仿佛失去了原有的支柱,
身躯自然变虚弱,手脚感觉疲倦,
手臂和眼睑下垂,甚至躺在床上时,
腿部都会一阵阵发软,消融了力气。
还有,饱餐后容易入睡,因为食物
955 扩散至所有血脉时,效果与空气相似。
你酒足饭饱或筋疲力尽之时,睡意
最深沉,因为那时会有最多的原子
由于过度劳累而陷入混乱的状态。
根据同样的原理,灵魂的一部分会退入
960 更深的地方,更多的部分会抛出体外,
在体内的部分也更加分散,更加稀疏。
什么最能激发热情,让我们痴迷,[4]
此前我们在什么上面最耗费时间,
心智在什么领域投入最多的精力,
965 我们在梦里就最易从事什么活动:
律师梦见为案件辩护,订立合同;
将军梦见奔赴前线,在沙场征战;[5]
水手梦见遭遇暴风,苦苦争斗;
我们则仍在不停地思索自然的奥秘,
970 将自己的发现和领悟写入母语的卷轴。
其他的追求与技艺也如此,常在梦里
出现,占据人们的灵魂,戏弄它们。
无论何人,如果其心思连续多日
都沉溺于节庆表演,我们就会发现,
975 即使他们已停止用感官观看这些,
他们的灵魂中仍会留下敞开的通路,
相同事物的膜像可以由此飘进。
于是,同样的膜像一连多日在眼前
呈现,人们即使醒着也仿佛看见[6]
980 舞者继续扭动他们柔软的肢体,
耳朵领受齐塔拉清越的曲调和动人的
弦音,眼睛仍然看见同样的观众,
舞台的各种装饰也仍然明亮绚丽。
热情和意愿,我们惯于追逐的一切,
985 对灵魂的影响就是如此深,不仅人类
这样表现,各种动物也没有例外。
你会看见强壮的马匹,身体已躺倒,
却在不停地流汗、喘气,仿佛睡梦中
仍在用尽所有的力气争夺奖赏,
990 仿佛跑道的绳子已放下,它急欲飞奔;
999 在柔宁的休憩里,猎人的忠犬也会经常[7]
991 突然甩动它们的四肢,突然吠叫,
一遍遍用鼻子嗅着周围的空气,如同
发现了野兽的踪迹,正在追赶猎物,
即使醒来后,它们时常仍会紧跟
995 鹿虚幻的膜像,仿佛看见后者窜逃,
直到它们从幻觉中惊醒,返回自身。
习惯了室内的温顺犬类若突然惊醒,
则会晃动身体,竭力从地面站起来,
1000 [一千行到一千零三行显然应是讹误,
[1] 在907-1036行,卢克莱修分析了睡眠和梦境。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOMNO QVEM AD MODVM FIAT(论睡眠如何产生)。这个小标题在抄本中标记为906a行。
[2] 伊壁鸠鲁的学说从未解释被逐出体外的灵魂原子是否会返回身体、如何返回身体。如果不能返回,那么每次睡眠都会耗损灵魂的原子,都会让人更靠近死亡。
[3] Cabisius(1985)指出,这段文字仿佛在描写一个走向政治分裂的共同体。
[4] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SOMNIIS XXVII(论梦),其中序号XXVII是多余的。这个小标题在抄本中标记为961a行。
[5] induperatores=imperatores(将军、统帅)。
[6] 在原文的978-981行,卢克莱修罕见地使用了尾韵(古希腊和古罗马诗歌都不押尾韵)。
[7] 抄本中的这一行位置有误,本书挪到了此处,成为实际的991行,后面的991-998行依次变成实际的992-999行。