quare etiam quod olet non tam facile esse uidebis
inuestigare in qua sit regione locatum.
refrigescit enim cunctando plaga per auras,
nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
705 errant saepe canes itaque et uestigia quaerunt.
nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
in generest, sed item species rerum atque colores
non ita conueniunt ad sensus omnibus omnes,
ut non sint aliis quaedam magis acria uisu.
710 quin etiam gallum, noctem explaudentibus alis
Auroram clara consuetum uoce uocare,
noenu queunt rabidi contra constare leones
inque tueri: ita continuo meminere fugai,
nimirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
715 semina quae, cum sunt oculis inmissa leonum,
pupillas interfodiunt acremque dolorem
praebent, ut nequeant contra durare feroces—
cum tamen haec nostras acies nihil laedere possint,
aut quia non penetrant, aut quod penetrantibus illis
720 exitus ex oculis liber datur, in remorando
laedere ne possint ex ulla lumina parte.
721a [DE ANIMI MOTV XXII]
nunc age, quae moueant animum res accipe, et unde
quae ueniunt ueniant in mentem percipe paucis.
principio hoc dico: rerum simulacra uagari
725 multa modis multis in cunctas undique partis
tenuia, quae facile inter se iunguntur in auris,
obuia cum ueniunt, ut aranea bratteaque auri.
quippe etenim multo magis haec sunt tenuia textu
quam quae percipiunt oculos uisumque lacessunt,
730 corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
tenuem animi naturam intus sensumque lacessunt.
Centauros itaque et Scyllarum membra uidemus
Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
quorum morte obita tellus amplectitur ossa,
735 omne genus quoniam passim simulacra feruntur,
partim sponte sua quae fiunt aere in ipso,
partim quae uariis ab rebus cumque recedunt
et quae confiunt ex horum facta figuris.
nam certe ex uiuo Centauri non fit imago,
740 nulla fuit quoniam talis natura animantis.
uerum ubi equi atque hominis casu conuenit imago,
haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
propter suptilem naturam et tenuia texta.
cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
745 quae cum mobiliter summa leuitate feruntur,
ut prius ostendi, facile uno commouet ictu
quae libet una animum nobis suptilis imago.
tenuis enim mens est et mire mobilis ipsa.
haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
750 quatinus hoc simile est illi, quod mente uidemus
atque oculis, simili fieri ratione necessest.
nunc igitur docui quoniam me forte leonum
cernere per simulacra, oculos quaecumque lacessunt,
scire licet mentem simili ratione moueri
755 per simulacra leonum et cetera quae uidet aeque
nec minus atque oculi, nisi quod mage tenuia cernit.
nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
mens animi uigilat, nisi quod simulacra lacessunt
haec eadem nostros animos, quae cum uigilamus,
760 usque adeo, certe ut uideamur cernere eum quem
rellicta uita iam mors et terra potitast.
hoc ideo fieri cogit Natura, quod omnes
corporis offecti sensus per membra quiescunt
nec possunt falsum ueris conuincere rebus.
765 praeterea meminisse iacet languetque sopore,
nec dissentit eum mortis letique potitum
iam pridem, quem mens uiuom se cernere credit.
quod superest, non est mirum simulacra moueri
bracchiaque in numerum iactare et cetera membra.
770 nam fit ut in somnis facere hoc uideatur imago.
quippe ubi prima perit alioque est altera nata
inde statu, prior hic gestum mutasse uidetur.
scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
tanta est mobilitas et rerum copia tanta,
775 tantaque sensibili quouis est tempore in uno
copia particularum, ut possit suppeditare.
multaque in his rebus quaeruntur, multaque nobis
clarandumst, plane si res exponere auemus.
778a [QVARE QVOD LIBVERIT STATIM
COGITEMVS]
quaeritur in primis quare, quod cuique libido
780 uenerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.
anne uoluntatem nostram simulacra tuentur
et simul ac uolumus nobis occurrit imago,
si mare, si terram cordist, si denique caelum?
conuentus hominum pompam conuiuia pugnas,
785 omnia sub uerbone creat Natura paratque,
cum praesertim aliis eadem in regione locoque
longe dissimilis animus res cogitet omnis?
quid porro, in numerum procedere cum simulacra
cernimus in somnis et mollia membra mouere,
790 mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt
et repetunt oculis gestum pede conuenienti?
scilicet arte madent simulacra et docta uagantur,
nocturno facere ut possint in tempore ludos!
an magis illud erit uerum? quia tempore in uno,
795 com sentimus (id est cum uox emittitur una),
tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
propterea fit uti quouis in tempore quaeque
praesto sint simulacra locis in quisque parata.
tantast mobilitas et rerum copia tanta.
800 hoc ubi prima perit alioque est altera nata
也正因如此,你会发现,追踪某种
气味究竟发源于何处,绝非易事。
它的冲击力因在空气中迁延而变凉,
物体的气息抵达感官时已不再鲜热。
705 所以,就连狗也常犯错,丢失了信号。
但刚才探讨的现象不仅适用于气味[1]
和滋味,各种物体的形状和颜色也同样
不会全部适合所有动物的感官,
某些动物更厌恶见到某些外观。
710 例如公鸡,总是扑扇着翅膀驱开
黑夜,用其嘹亮的鸣声唤出黎明,
狂野的狮子却不能与之对峙,凝视[2]
其尊容,而会立刻想到溜之大吉。
这无疑是因为公鸡体内有某些原子,
715 当它们向外发射,进入狮子的眼睛,
就会扎进瞳仁,引起强烈的疼痛,
无论狮子多勇猛,都难以与之抗衡——
然而这些原子全然不伤害我们的
眼睛,或者因为无法进入,或者
720 进入时获得顺畅的通道,不会因耽搁
太久而伤害我们眼睛的任何部分。
现在请听我用简洁的诗句讲解,什么[3]
搅动灵魂,它们从何处进入灵魂。
首先我宣称,万物的许多精微膜像
725 以许多方式在各个方向飘飞游荡,
当这些东西在空中相遇,它们很容易
互相结合,就像蛛网或一片片金叶,
因为它们的质地远比那些占据
眼睛并且可唤醒视觉的东西精微,
730 既然它们能够穿透身体的孔隙,
刺激体内精微的灵魂,触发感觉。
于是我们看见半人马和斯库拉的身躯,[4]
还有冥府三头犬的脸和已经亡殆、
骨骸已经被黄土拥抱的人们的膜像。
735 因为各式各样的膜像在四处浪游,
其中一些全然自发在空气中诞生,
另一些则从不同的物体各自剥落,
并由来自它们的形状结合而成。
显然,半人马的膜像没有活物的源头,
740 因为这种性质的动物从未存在过,[5]
但是,当马和人的膜像偶然相碰,
它们立刻轻易地黏合,因为如前文
所述,它们本性纤巧,质地很精微。[6]
类似的东西都是以这种方式产生。
745 当这些至轻之物以极快的速度飞行,
如此前所示,它们聚合的纤巧膜像[7]
只需要轻轻一击便惊动我们的灵魂,
因为灵魂自己也精微,也出奇地敏捷。[8]
我所言皆是实情,你从下文可明白:[9]
750 既然我们的灵魂所见和眼睛所见
很相似,二者的发生方式也必定相仿。
所以,既然我已经证明,我碰巧发现
狮子,是因为它们的膜像将眼睛激活,
由此就可知,灵魂也是以相似的方式
755 被狮子或其他所见之物的膜像搅动,
和眼睛一样,而且能辨识更精微之物。
当睡眠摊开我们的肢体,灵魂的理性[10]
却依然警醒,唯一的解释是我们醒时
刺激灵魂的膜像仍然在刺激它们,
760 甚至强烈到我们似乎清楚地辨认出
已抛下生命、被死亡和黄土占据的某人。
自然迫使此现象发生,因为身体
遍布四肢的感觉都因休息而受阻,
无法用真实的事物反驳虚幻的事物。
765 不仅如此,记忆也疲惫,瘫软在睡眠里,
不能抗议说,灵魂相信自己看见的
那人很久以前就已经被死神夺去。
还有,如果膜像在挥舞手臂,或者[11]
规则地移动其他肢体,你不必奇怪。
770 有时在梦里,人的影像确实会如此。
一个画面刚消逝,另一个画面又以
新姿势出现,就像前一个改变了动作。
你必须想到,这一切发生的速度极快,
膜像如此地迅捷,万物如此地丰富,
775 在同一时刻又有如此众多的原子
作用于感觉,提供源源不断的储备。
但我们若想彻底解释此事,就必须[12]
探讨许多问题,并澄清许多疑点。
首先我们应回答,为何某人希望[13]
780 想到某物,它便立刻向灵魂呈现。
难道膜像竟会观察我们的意愿,
一旦我们有所思,对应的影像就奉上,
无论我们渴盼的是海,是地,还是天?
难道自然凭指令就可创造和呈现
集结的人群、游行、宴会、战斗和一切?
更令人称奇的是,同一个地方不同的
灵魂还各自想着全然相异的东西。
再者,我们如何解释,梦里的膜像
可以有节奏地前行,扭动柔软的肢体,
790 一边轮流伸出灵巧的手臂,一边
以相应的脚步配合,就在我们眼前?
看起来膜像技艺娴熟,训练有素,
竟能在夜里以如此的舞步献上表演!
抑或这才是真相:我们可感知的每个
795 瞬间(差不多是念出一个词语的长短)[14]
都暗中蕴含着很多理性能发现的瞬间,
因此在任意时刻,无论你身在何处,
都会有许多现成的膜像,随时可出现,[15]
毕竟它们如此快,万物如此丰富。
800 这样,当先前的膜像消失,新膜像带着
[1] 在706-721行,卢克莱修指出,对于相同的颜色和形状,不同的动物也会有不同的反应。
[2] 狮子畏惧公鸡的无稽之谈在古代西方广为流传,参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 10.21.48)。
[3] 在722-826行(实际的822行),卢克莱修讨论了人睡着和醒时看见的膜像。参考Bailey《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 414-415)。其中722-748行解释了灵魂受到膜像扰动的机制。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE ANIMI MOTV XXII(论灵魂的扰动),其中序号XXII是多余的。这个小标题在抄本中标记为721a行。
[4] 关于半人马(Centauros,主格单数Centaurus),参考本诗第五卷878-891行。斯库拉(Scyllarum,主格单数Scylla)是西西里海域的六头长颈食人女妖,参考本诗第五卷892-900行。
[5] 参考本诗第五卷878-894行。
[6] 原文的suptilem=subtilem(纤巧)。
[7] “此前所示”指本卷176-229行。
[8] 参考第三卷425-430行。
[9] 在749-756行,卢克莱修提出,灵魂“看见”和眼睛看见原理相同,都是被膜像触发,只是触发灵魂的膜像更精微。
[10] 757-767行解释了灵魂在睡梦中如何形成感觉,卢克莱修的想法可能来自德谟克利特,后者认为睡觉时,外部的膜像会透过身体的孔隙作用于灵魂。参考Bailey《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 414-415)。
[11] 768-776行描绘了灵魂对膜像的感受。研究者普遍觉得,这几行的位置不对,它们回答的问题直到788行才出现,此外818-822行也似乎紧接内容776行。所以他们相信,卢克莱修生前没有来得及定稿,这部分有草稿的痕迹。Asmis(1981)提出,最简单的解决方案是将768-776行挪到815行和816行之间。
[12] 777-817行讨论了膜像问题的一些疑点。
[13] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVARE QVOD LIBVERIT STATIM COGITEMVS(为何灵魂能立刻见到令其愉悦之物)。这个小标题在抄本中标记为778a行。关于这里的理论,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.48)。
[14] 原文的com=cum(引导时间状语从句的连词)。
[15] 原文的quisque=quibusque(不定形容词)。