perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,
qualia sunt uitrei, species qua trauolat omnis.
praeterea partis in cunctas diuiditur uox,
ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una
605 dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis
saepe solet scintilla suos se spargere in ignis.
ergo replentur loca uocibus abdita retro
omnia, quae circum feruunt sonituque cientur.
at simulacra uiis derectis omnia tendunt,
610 ut sunt missa semel. quapropter cernere nemo
saepe supra potis est, at uoces accipere extra.
et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum,
uox optunditur atque auris confusa penetrat,
et sonitum potius quam uerba audire uidemur.
614a [DE SAPORE]
615 hoc, qui sentimus sucum, lingua atque palatum
plusculum habent in se rationis, plus operai.
principio sucum sentimus in ore, cibum cum
mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai
si quis forte manu premere ac siccare coepit.
620 inde quod exprimimus, per caulas omne palati
diditur et rarae perplexa foramina linguae.
hoc ubi leuia sunt manantis corpora suci,
suauiter attingunt et suauiter omnia tractant
umida linguai circum sudantia templa.
625 at contra pungunt sensum lacerantque coorta,
quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.
deinde uoluptas est e suco fine palati.
cum uero deorsum per fauces praecipitauit,
nulla uoluptas est, dum diditur omnis in artus.
630 nec refert quicquam quo uictu corpus alatur,
dum modo quod capias concoctum didere possis
artubus et stomachi umidulum seruare tenorem.
632a [QVARE ALIA ALIIS CONTRARIA SINT]
nunc aliis alius qui sit cibus ut uideamus,
expediam, quareue, aliis quod triste et amarumst,
635 hoc tamen esse aliis possit perdulce uideri,
tantaque in his rebus distantia differitasque est,
ut quod aliis cibus est, aliis fuat acre uenenum.
est itaque ut serpens, hominis quae tacta saliuis[1]
disperit ac sese mandendo conficit ipsa.
640 praeterea nobis ueratrum est acre uenenum,
at capris adipes et quocturnicibus auget.
id quibus ut fiat rebus cognoscere possis,
principio meminisse decet quae diximus ante:
semina multimodis in rebus mixta teneri.
645 porro omnes quaecumque cibum capiunt animantes,
ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim
extima membrorum circumcaesura coercet,
proinde et seminibus constant uariantque figura.
semina cum porro distent, differre necessest
650 interualla uiasque, ‘foramina’ quae perhibemus,
omnibus in membris et in ore ipsoque palato.
esse minora igitur quaedam maioraque debent,
esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,
multa rutunda, modis multis multangula quaedam.
655 namque figurarum ratio ut motusque reposcunt,
proinde foraminibus debent differe figurae,
et uariare uiae proinde ac textura coercet.
hoc ubi, quod suaue est aliis, aliis fit amarum,
illi, cui suaue est, leuissima corpora debent
660 contractabiliter caulas intrare palati.
at contra quibus est eadem res intus acerba,
aspera nimirum penetrant hamataque fauces.
nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque,
quippe ubi, cui febris bili superante coorta est
665 aut alia ratione aliquast uis excita morbi,
perturbatur ibi iam totum corpus, et omnes
commutantur ibi positurae principiorum,
ut, prius ad sensum quae corpora conueniebant,
nunc non conueniant, et cetera sint magis apta,
670 quae penetrata queunt sensum progignere acerbum.
utraque enim sunt in mellis commixta sapore—
id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
672a [DE ODORE]
nunc age quo pacto naris adiectus odoris
tangat agam. primum res multas esse necessest,
675 unde fluens uoluat uarius se fluctus odorum,
et fluere et mitti uolgo spargique putandumst.
uerum aliis alius [et] magis est animantibus aptus
dissimilis propter formas. ideoque per auras
mellis apes quamuis longe ducuntur odore,
680 uolturiique cadaueribus; tum fissa ferarum
ungula quo tulerit gressum, promissa canum uis
ducit; et humanum longe praesentit odorem
Romulidarum arcis seruator, candidus anser.
sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
685 pabula ducit et a taetro resilire ueneno
cogit, eoque modo seruantur saecla ferarum.
hic odor ipse igitur, naris quicumque lacessit,
est alio ut possit permitti longius alter.
sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
690 quam sonitus, quam uox, mitto iam dicere quam res
quae feriunt oculorum acies uisumque lacessunt.
errabundus enim tarde uenit ac perit ante
paulatim facilis distractus in aeris auras,
ex alto primum quia uix emittitur ex re
695 (nam penitus fluere atque recedere rebus odores
significat quod fracta magis redolere uidentur
omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta);
deinde uidere licet maioribus esse creatum
principiis quam uox, quoniam per saxea saepta
700 non penetrat, qua uox uolgo sonitusque feruntur.
[1] est itaque ut=est Ithacae et (Herrmann)=fontis aquae ut (Meurig-Davies)=excitaque ut (Verdiēre)
它们将会被扯碎,除非经过的孔隙[1]
直如玻璃(所有的影像都能穿越它)。
此外,话音是朝着所有方向传播,
因为当一个话音产生,便分解为多个
605 话音,如此相继繁衍,就如同火花
经常分发自己,散落成许多火种。
所以,话音也填满了隐蔽难见之地,
它们到处涌动着声音,被声音搅动。
可是膜像一旦发射,就全部沿着
610 笔直的路线行进。因此,视线无法
穿透墙壁,隔墙的话音却可以听见。
但即使话音本身在穿越屋墙的时候
也已经磨钝,抵达耳朵时已模糊不清,
再不是可以分辨的词语,只是声音。
615 被我们用来感知味道的腭与舌头[2]
无需详细的解释,它们的原理很简单。
首先,我们咀嚼挤压食物时,在嘴里
尝到味道,这情形就好比某人用手
挤压充满水的海绵,试图让它变干。
620 接着,我们挤出的东西弥散到腭的
空洞,进入多孔舌头的繁复通道。
如果渗出的味道释放光滑的原子,
它们就舒适地触碰、舒适地抚弄舌头
周围所有湿润、富于汁液的位置。
625 相反,聚集在一起的原子越是粗糙,
就会越强烈地扎刺和撕扯我们的感觉。
然后,味道的愉悦最终抵达软腭,
但是当食物向下坠入食道之后,
在体内传输之时,便再无快感可言,
630 怎样的食物在滋养身体也再无分别,
只要你能消化吸收它,分配给身体
各部分,并且让胃保持湿润的状态。
现在我要解释,为何不同的食物[3]
适合不同的动物,为何同一种食物
635 有些动物觉得苦,有些却觉得特别甜,
在这一方面存在如此巨大的差异,
这位的食物竟是那位的烈性毒药。
如果沾上人类的唾液,某些蛇类[4]
会啃噬自己的身体,分外痛苦地死去。
640 再如嚏根草,对我们而言包含剧毒,
却可以养肥山羊,为鹌鹑提供养料。
为了理解这个现象为什么会产生,
你首先应记得我在前文讲过的一点:
万物中的原子都是以多种方式混合。
645 而且,所有的生物都会吸收食物,
正如其外表各从其类,彼此不同,
被特定的肢体轮廓限制各自的身形,
构成它们的原子形状也相去甚远。
既然原子不同,原子的间隔和我们
650 称为“孔隙”的通道也必定存在差别,
无论在所有肢体、口腔还是腭里面。
某些应该更逼仄,某些则更加宽绰,
必定有些是三角形,有些则是方形,
许多呈圆形,许多有各式各样的边角。
655 原子形状的布局和原子的运动决定了
这些孔隙的形状也应该各式各样,
不同的质地也强制形成了不同的通道。
因此,同一种食物会变得时甜时苦,
如果觉得甜,应当是光滑的原子进入
660 腭的空洞,温柔地爱抚所有角落;
相反,若同样的东西尝起来苦涩难当,
必定是粗糙、带钩刺的原子穿越食道。
按此原则,很容易理解类似的情况:
当某人因为过剩的胆汁而发起高烧,
665 或者由于其他的缘故而患上重症,
他的整个身体都被搅乱,内部原子的
所有结构都已经改变,其结果就是,
原来与他的感觉相契合的原子如今
不再契合,能进入身体、激起苦痛
670 感觉的其他原子反而变得更适宜。
例如蜂蜜里就混合甜和苦两种滋味——
这一点我在上文已经多次说明。[5]
现在我要讨论气味的接触以何种[6]
方式作用于鼻子。首先,各种气味
675 必定从许多物体流溢散发出来,
而且必定朝各个方向流动弥散。
但由于形状各异,不同的气味原子[7]
适合不同的生物。所以,蜜蜂会受到
蜂蜜气味的诱惑,不辞长距离飞行。
680 秃鹫对尸体也如此。野兽裂蹄的印迹
无论引向何方,猎犬热切的嗅觉
都会跟随。拯救过罗马堡垒的白鹅[8]
同样在很远就能闻到人的气味。
赋予不同动物的不同嗅觉就如此
685 将它们引向各自的食物,也迫使它们
躲开可憎的毒物,保存野兽的种类。
所以作用于鼻子的各种气味中,一种[9]
可以比另一种传至更远的地方,但是
任何气味能够传播的距离都不如
690 声音和话音,我更不必提及触碰
我们的眼睛、引发视觉的所有东西。
因为气味蜿蜒渗出的过程太缓慢,
过早、过于轻易地在空气里点点消散。
原因在于,它首先需要从物体深处
艰难地钻出(所有的物体都是在打碎、
碾碎或者在火中撕裂时气味最浓,
这表明它是从物体深处发源、分离);
其次你会发现,与话音相比,它由
更大的原子构成,既然它无法穿透
700 石墙,而话音和声音普遍都能做到。
[1] 参考本卷146-154行。
[2] 615-672行考察味觉。现存的伊壁鸠鲁著作没有讨论这个问题。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE SAPORE(论味道)。这个小标题在抄本中标记为614a行。
[3] 在633-672行,卢克莱修解释了为何不同的动物对同样的食物有不同的反应。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVARE ALIA ALIIS CONTRARIA SINT(为何不同的动物感受各异)。这个小标题在抄本中标记为632a行。
[4] 原文的itaque ut serpens这部分文本不确定。人的唾液对蛇有剧毒的说法见于普林尼《自然史》(Historia Naturalis 7.2.15)。
[5] 参考第二卷398-407行和第三卷191-195行。
[6] 673-721行讨论嗅觉,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.53)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE ODORE(论气味)。这个小标题在抄本中标记为672a行。
[7] 原文的et是多余的词。
[8] 公元前390年,高卢人攻陷罗马,曼尼乌斯率军退守卡皮托山,敌人夜间偷袭时,养在朱诺神庙的鹅发出警讯,帮助了罗马军队。从此,罗马人认为鹅是神圣的。参考奥维德《岁时记》(Fasti 1.453-454)。
[9] 在687-705行,卢克莱修解释了为何有些气味比别的气味传得更远。