《物性论》第4卷501-600行

cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint
uisa rutunda, tamen praestat rationis egentem
reddere mendose causas utriusque figurae
quam manibus manifesta suis emittere quoquam
505 et uiolare fidem primam et conuellere tota
fundamenta, quibus nixatur uita salusque.
non modo enim ratio ruat omnis, uita quoque ipsa
concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis
praecipitisque locos uitare et cetera quae sint
510 in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint.
illa tibi est igitur uerborum copia cassa
omnis, quae contra sensus instructa paratast.
512a [DE FALSO SENSV]
denique ut in fabrica, si prauast regula prima,
normaque si fallax rectis regionibus exit,
515 et libella aliqua si ex parti claudicat hilum,
omnia mendose fieri atque obstipa necessust
praua cubantia prona supina atque absona tecta,
iam ruere ut quaedam uideantur uelle, ruantque,
prodita iudiciis fallacibus omnia primis,
520 sic igitur ratio tibi rerum praua necessest
falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast.
nunc alii sensus co pacto quisque suam rem
sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est.
523a [DE AVDITIS]
principio auditur sonus et uox omnis, in auris
525 insinuata suo pepulere ubi corpore sensum.
525a [CORPOREAM ESSE VOCEM]
corpoream quoque enim uocem constare fatendumst
et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus.
praeterea radit uox fauces saepe, facitque
asperiora foras gradiens arteria clamor.
530 quippe per angustum turba maiore coorta,
ire foras ubi coeperunt primordia uocum.
scilicet expletis quoque ianua raditur oris.
haud igitur dubiumst quin uoces uerbaque constent
corporeis e principiis, ut laedere possint.
535 nec te fallit item quid corporis auferat et quid
detrahat ex hominum neruis ac uiribus ipsis
perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram
Aurorae perductus ab exoriente nitore,
praesertim si cum summost clamore profusus.
540 ergo corpoream uocem constare necessest,
541 multa loquens quoniam amittit de corpore partem.
551 asperitas autem uocis fit ab asperitate
552 principiorum, et item leuor leuore creatur;
542 nec simili penetrant auris primordia forma,
cum tuba depresso grauiter sub murmure mugit
et reboat raucum retro cita barbita bombum,[1]
545 et uolucres gelidis nocte hortis ex Heliconis[2]
cum liquidam tollunt lugubri uoce querellam.
hasce igitur penitus uoces cum corpore nostro
exprimimus rectoque foras emittimus ore,
mobilis articulat uerborum daedala lingua,
550 formaturaque labrorum pro parte figurat.
553 hoc ubi non longum spatiumst unde illa profecta
perueniat uox quaeque, necessest uerba quoque ipsa
555 plane exaudiri discernique articulatim.
seruat enim formaturam seruatque figuram.
at si interpositum spatium sit longius aequo,
aera per multum confundi uerba necessest
et conturbari uocem, dum transuolat auras.
560 ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam
internoscere, uerborum sententia quae sit—
usque adeo confusa uenit uox inque pedita.
praeterea uerbum saepe unum perciet auris
omnibus in populo, missum praeconis ab ore.
565 in multas igitur uoces uox una repente
diffugit, in priuas quoniam se diuidit auris,
obsignans formam uerbis clarumque sonorem.
at quae pars uocum non auris incidit ipsas,
praeterlata perit frustra diffusa per auras.
570 pars, solidis adlisa locis, reiecta sonorem
reddit et interdum frustratur imagine uerbi.
571a [DE VOCIS IMAGINIBVS XVI]
quae bene cum uideas, rationem reddere possis
tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola
saxa paris formas uerborum ex ordine reddant,
575 palantis comites com montis inter opacos
quaerimus et magna dispersos uoce ciemus.
sex etiam aut septem loca uidi reddere uocis,
unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
uerba repulsantes iterabant dicta referre.
580 haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere
finitimi fingunt, et Faunos esse locuntur,
quorum noctiuago strepitu ludoque iocanti
adfirmant uolgo taciturna silentia rumpi,
chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
585 tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
et genus agricolum late sentiscere, quom Pan,
pinea semiferi capitis uelamina quassans,
unco saepe labro calamos percurrit hiantis,[3]
fistula siluestrem ne cesset fundere musam.
590 cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,
ne loca deserta ab diuis quoque forte putentur
sola tenere. ideo iactant miracula dictis,
aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
humanum genus est auidum nimis auricularum.[4]
594a [QVA VISVS NON TRANET VOCEM
TRANARE XVIII]
595 quod superest, non est mirandum qua ratione,
per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
haec loca per uoces ueniant aurisque lacessant.
conloquium clausis foribus quoque saepe uidemus,
nimirum quia uox per flexa foramina rerum
600 incolumis transire potest, simulacra renutant.

[1] reboat raucum retro cita=reuorat raucum retro cita (MSS)=reboat raucum buxos cita (Büchner)=reboant raucum cum cornua (Meurig-Davies)
[2] gelidis nocte hortis=ualidis necti tortis (MSS)=silua uiridis nocti Musae (Büchner)
[3] lacuna of one line after 588 (Foss)
[4] auricularum=oraculorum (Mackay)=auicularum (Orth)

为何近处是方形的东西到了远处
就看似圆形,那么你因为欠缺理性
而为每种形状提供错误的缘由,
也胜过让已经掌握的凭据从手中溜走,
505 从而破坏信念的源泉,彻底摧毁
生命和存在赖以安身的整个基础。
因为全部理性会坍塌,生命本身
也立刻崩溃,如果你不敢信任感觉,
避开陡峭的悬崖和诸如此类必须
510 逃离的东西,追逐与之相反的东西。
因此,在反对感官旗帜下列队布阵的
所有文字大军都不过是缥缈的空气。[1]

正如搭一座房子,如果最初的准尺[2]
就弯了,矩也不准确,多处偏离直线,
515 如果水平仪的任何部分有丝毫误差,
整个建筑就必定到处都有问题,
东倒西歪,前倾后仰,全无章法,
有些地方摇摇欲坠,也的确坠落,
一切都被最初错误的测量背叛——
520 你对事物的理性解释也如此,倘若
基于错误的感觉,就必定扭曲、虚假。
现在我需要解释其他感官是如何[3]
觉察各自的对象,这项任务并不难。

首先,我们能听到所有声音和话音,[4]
525 是因为原子进入耳朵,引发了感觉。

既然话音和声音能冲击感官,就必须[5]
承认,它们也由物质的原子构成。
而且,话音经常会摩擦喉咙,喊叫声[6]
冲向体外时,会让气管微微生疼。
530 每当话音的原子聚集成一支大军,
开始从狭窄的通道向外行进,嘴里的
空间便挤满,双唇的大门也被冲开。
所以,话音和言语毫无疑问是物质的,
由原子构成,它们甚至能造成伤害。
535 你也不会意识不到,人们会失去
多少物质,肌腱和力量有多少损耗,
如果一刻不停地演讲,从东方破晓
一直说到黑夜的暗影在大地盘踞——
以最高的嗓门作悬河之辩,更会如此。
540 因此,话音必定由物质的原子构成,
541 既然多言会让人失去身体的物质。
551 而且,声音的粗糙源于原子的粗糙,[7]
552 正如光滑的原子造成光滑的声音。
542 穿过耳朵的原子形状也不会一样,
当喇叭以压抑的音调低吼,惊醒的乡野
报以沉郁沙哑的回声,或者当来自
545 赫利孔幽冷花园的天鹅在夜静之时,[8]
用凄凉的嗓音唱出它们清越的哀歌。
所以,当我们从身体深处挤出这些[9]
声音,并且从口中送至外面的世界,
灵动的舌头,这语言的巧匠,让它成形,
550 嘴唇的结构同样发挥塑造的作用。
553 所以,如果话音的源头与终点相距
不算太远,每个词都必定可以清楚
555 听见,音节与音节也能够彼此分开,
因为声音保存了自己的结构和形状。
但如果声音和听者之间距离太远,
词语在穿越太多空气时就被挤在
一起,话音的结构也在旅行中搅乱。
560 所以,虽然你能感觉到声音,却不能
分辨出那些词语的意思究竟是什么——
声音到达时就如此混杂,如此受阻挡。
不仅如此,一个词经常能惊动整整
一群人的耳朵,例如传令官发出的叫喊。
565 因此,一个话音能在瞬间分裂成
许多个话音,既然它能进入各人的
耳朵,印上词语清晰的形状和声音。
然而,没有落到耳朵上的那部分话音,
就从旁边逝去,徒然消散于风中。
570 一部分撞上坚实的表面,就发生反弹,
有时变成词语的回声,欺骗我们。

当你洞察这一切,就能向自己和别人[10]
清楚地解释,为何在那些偏僻的荒野,
岩石会连续发出词语的回响,如同
575 我们在阴暗的群山之间寻找游荡的
同伴,大声呼喊失群之人的姓名。
我曾见过某些地方,你只喊一次,
却能听到六七个回声,山便是如此
将声音推至别的山,重复最初的词语。
580 附近的乡民想象,羊蹄萨梯神和仙女[11]
在这些地方居住,还说有牧神出没,[12]
一致断言是他们弥漫夜空的喧响
和恣意欢谑的宴会打破无言的静寂:
四下传来琴弦弹奏的声音和歌者
585 用手指抚弄骨笛而流泻的动听哀曲;
广大地域的乡野村民全都能听到,
当半兽的潘神摇晃头顶的松叶冠冕,[13]
弯曲的嘴唇沿中空的芦苇来回游荡,
让笛子源源吹出属于森林的曲调。
590 他们还提及许多神迹奇事,以免
旁人以为,自己不幸居住在诸神
厌弃的蛮荒。杜撰的奇迹因此流传,
或者还有一个理由让他们这样做:
整个人类都过于渴望倾听的耳朵。


595 而且,你完全不必惊讶,眼睛不能[14]
看见任何显明事物的某些地方,
为何语音却可以穿透,唤醒听觉。
我们经常在紧闭的门外察觉到谈话,
这无疑因为话音能安然无恙地穿过
600 物体弯曲的孔隙,膜像却拒绝效仿:

[1] 指前文反驳过的怀疑论者。
[2] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE FALSO SENSV(论错误的感觉)。这个小标题在抄本中标记为512a行。
[3] 在522-614行,卢克莱修讨论了与听觉相关的各种问题,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.52-53)。“其他感官”除了包括听觉器官外,还包括味觉(615-672行)和嗅觉(673-721行)器官。原文的co=quo(疑问形容词)。
[4] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE AVDITIS(论声音)。这个小标题在抄本中标记为523a行。
[5] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,CORPOREAM ESSE VOCEM(声音是物质的)。这个小标题在抄本中标记为525a行。
[6] 528-541行描绘了说话对喉咙的影响。
[7] 抄本中的551-552行位置有误,本书挪到了此处,成为实际的542-543行,后面的542-550行依次成为实际的544-552行。名义上的551-546行(实际上的542-548行)描绘了不同特质的声音。
[8] 这行原文的文本很不确定。“天鹅”对应的原文是uolucres(鸟),Leonard-Smith(1942)认为它们指夜莺。
[9] 在547(实际上的549)-594行,卢克莱修讨论了声音传播的问题。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.53)。
[10] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE VOCIS IMAGINIBVS XVI(论回声),其中序号XVI是多余的。这个小标题在抄本中标记为571a行。
[11] “羊蹄萨梯神”(capripedes Satyros)是半人半兽的森林神,放纵难驯,常做潘神的随从。“仙女”(Nymphas)是居于水泽的地位较低的女神。
[12] “牧神”(Faunos)这里是复数,相当于意大利本土的萨梯神,如果用单数,则指本土牧神法乌努斯,相当于希腊神话的潘神。
[13] 关于潘神(或者法乌努斯神)在意大利的重要性,参考奥维德《岁时记》(Fasti 2.271-278)。
[14] 595-614行解释了为何声音能穿透视线无法穿透的障碍物。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVA VISVS NON TRANET VOCEM TRANARE XVIII(声音穿越视线不能穿越的地方),其中序号XVIII是多余的。这个小标题在抄本中标记为594a行。