cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint
uisa rutunda, tamen praestat rationis egentem
reddere mendose causas utriusque figurae
quam manibus manifesta suis emittere quoquam
505 et uiolare fidem primam et conuellere tota
fundamenta, quibus nixatur uita salusque.
non modo enim ratio ruat omnis, uita quoque ipsa
concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis
praecipitisque locos uitare et cetera quae sint
510 in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint.
illa tibi est igitur uerborum copia cassa
omnis, quae contra sensus instructa paratast.
512a [DE FALSO SENSV]
denique ut in fabrica, si prauast regula prima,
normaque si fallax rectis regionibus exit,
515 et libella aliqua si ex parti claudicat hilum,
omnia mendose fieri atque obstipa necessust
praua cubantia prona supina atque absona tecta,
iam ruere ut quaedam uideantur uelle, ruantque,
prodita iudiciis fallacibus omnia primis,
520 sic igitur ratio tibi rerum praua necessest
falsaque sit, falsis quaecumque ab sensibus ortast.
nunc alii sensus co pacto quisque suam rem
sentiat, haudquaquam ratio scruposa relicta est.
523a [DE AVDITIS]
principio auditur sonus et uox omnis, in auris
525 insinuata suo pepulere ubi corpore sensum.
525a [CORPOREAM ESSE VOCEM]
corpoream quoque enim uocem constare fatendumst
et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus.
praeterea radit uox fauces saepe, facitque
asperiora foras gradiens arteria clamor.
530 quippe per angustum turba maiore coorta,
ire foras ubi coeperunt primordia uocum.
scilicet expletis quoque ianua raditur oris.
haud igitur dubiumst quin uoces uerbaque constent
corporeis e principiis, ut laedere possint.
535 nec te fallit item quid corporis auferat et quid
detrahat ex hominum neruis ac uiribus ipsis
perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram
Aurorae perductus ab exoriente nitore,
praesertim si cum summost clamore profusus.
540 ergo corpoream uocem constare necessest,
541 multa loquens quoniam amittit de corpore partem.
551 asperitas autem uocis fit ab asperitate
552 principiorum, et item leuor leuore creatur;
542 nec simili penetrant auris primordia forma,
cum tuba depresso grauiter sub murmure mugit
et reboat raucum retro cita barbita bombum,[1]
545 et uolucres gelidis nocte hortis ex Heliconis[2]
cum liquidam tollunt lugubri uoce querellam.
hasce igitur penitus uoces cum corpore nostro
exprimimus rectoque foras emittimus ore,
mobilis articulat uerborum daedala lingua,
550 formaturaque labrorum pro parte figurat.
553 hoc ubi non longum spatiumst unde illa profecta
perueniat uox quaeque, necessest uerba quoque ipsa
555 plane exaudiri discernique articulatim.
seruat enim formaturam seruatque figuram.
at si interpositum spatium sit longius aequo,
aera per multum confundi uerba necessest
et conturbari uocem, dum transuolat auras.
560 ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam
internoscere, uerborum sententia quae sit—
usque adeo confusa uenit uox inque pedita.
praeterea uerbum saepe unum perciet auris
omnibus in populo, missum praeconis ab ore.
565 in multas igitur uoces uox una repente
diffugit, in priuas quoniam se diuidit auris,
obsignans formam uerbis clarumque sonorem.
at quae pars uocum non auris incidit ipsas,
praeterlata perit frustra diffusa per auras.
570 pars, solidis adlisa locis, reiecta sonorem
reddit et interdum frustratur imagine uerbi.
571a [DE VOCIS IMAGINIBVS XVI]
quae bene cum uideas, rationem reddere possis
tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola
saxa paris formas uerborum ex ordine reddant,
575 palantis comites com montis inter opacos
quaerimus et magna dispersos uoce ciemus.
sex etiam aut septem loca uidi reddere uocis,
unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
uerba repulsantes iterabant dicta referre.
580 haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere
finitimi fingunt, et Faunos esse locuntur,
quorum noctiuago strepitu ludoque iocanti
adfirmant uolgo taciturna silentia rumpi,
chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
585 tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
et genus agricolum late sentiscere, quom Pan,
pinea semiferi capitis uelamina quassans,
unco saepe labro calamos percurrit hiantis,[3]
fistula siluestrem ne cesset fundere musam.
590 cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,
ne loca deserta ab diuis quoque forte putentur
sola tenere. ideo iactant miracula dictis,
aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
humanum genus est auidum nimis auricularum.[4]
594a [QVA VISVS NON TRANET VOCEM
TRANARE XVIII]
595 quod superest, non est mirandum qua ratione,
per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
haec loca per uoces ueniant aurisque lacessant.
conloquium clausis foribus quoque saepe uidemus,
nimirum quia uox per flexa foramina rerum
600 incolumis transire potest, simulacra renutant.
[1] reboat raucum retro cita=reuorat raucum retro cita (MSS)=reboat raucum buxos cita (Büchner)=reboant raucum cum cornua (Meurig-Davies)
[2] gelidis nocte hortis=ualidis necti tortis (MSS)=silua uiridis nocti Musae (Büchner)
[3] lacuna of one line after 588 (Foss)
[4] auricularum=oraculorum (Mackay)=auicularum (Orth)
為何近處是方形的東西到了遠處
就看似圓形,那麼你因為欠缺理性
而為每種形狀提供錯誤的緣由,
也勝過讓已經掌握的憑據從手中溜走,
505 從而破壞信念的源泉,徹底摧毀
生命和存在賴以安身的整個基礎。
因為全部理性會坍塌,生命本身
也立刻崩潰,如果你不敢信任感覺,
避開陡峭的懸崖和諸如此類必須
510 逃離的東西,追逐與之相反的東西。
因此,在反對感官旗幟下列隊布陣的
所有文字大軍都不過是縹緲的空氣。[1]
正如搭一座房子,如果最初的准尺[2]
就彎了,矩也不準確,多處偏離直線,
515 如果水平儀的任何部分有絲毫誤差,
整個建築就必定到處都有問題,
東倒西歪,前傾後仰,全無章法,
有些地方搖搖欲墜,也的確墜落,
一切都被最初錯誤的測量背叛——
520 你對事物的理性解釋也如此,倘若
基於錯誤的感覺,就必定扭曲、虛假。
現在我需要解釋其他感官是如何[3]
覺察各自的對象,這項任務並不難。
首先,我們能聽到所有聲音和話音,[4]
525 是因為原子進入耳朵,引發了感覺。
既然話音和聲音能衝擊感官,就必須[5]
承認,它們也由物質的原子構成。
而且,話音經常會摩擦喉嚨,喊叫聲[6]
沖向體外時,會讓氣管微微生疼。
530 每當話音的原子聚集成一支大軍,
開始從狹窄的通道向外行進,嘴裡的
空間便擠滿,雙唇的大門也被沖開。
所以,話音和言語毫無疑問是物質的,
由原子構成,它們甚至能造成傷害。
535 你也不會意識不到,人們會失去
多少物質,肌腱和力量有多少損耗,
如果一刻不停地演講,從東方破曉
一直說到黑夜的暗影在大地盤踞——
以最高的嗓門作懸河之辯,更會如此。
540 因此,話音必定由物質的原子構成,
541 既然多言會讓人失去身體的物質。
551 而且,聲音的粗糙源於原子的粗糙,[7]
552 正如光滑的原子造成光滑的聲音。
542 穿過耳朵的原子形狀也不會一樣,
當喇叭以壓抑的音調低吼,驚醒的鄉野
報以沉鬱沙啞的回聲,或者當來自
545 赫利孔幽冷花園的天鵝在夜靜之時,[8]
用凄涼的嗓音唱出它們清越的哀歌。
所以,當我們從身體深處擠出這些[9]
聲音,並且從口中送至外面的世界,
靈動的舌頭,這語言的巧匠,讓它成形,
550 嘴唇的結構同樣發揮塑造的作用。
553 所以,如果話音的源頭與終點相距
不算太遠,每個詞都必定可以清楚
555 聽見,音節與音節也能夠彼此分開,
因為聲音保存了自己的結構和形狀。
但如果聲音和聽者之間距離太遠,
詞語在穿越太多空氣時就被擠在
一起,話音的結構也在旅行中攪亂。
560 所以,雖然你能感覺到聲音,卻不能
分辨出那些詞語的意思究竟是什麼——
聲音到達時就如此混雜,如此受阻擋。
不僅如此,一個詞經常能驚動整整
一群人的耳朵,例如傳令官發出的叫喊。
565 因此,一個話音能在瞬間分裂成
許多個話音,既然它能進入各人的
耳朵,印上詞語清晰的形狀和聲音。
然而,沒有落到耳朵上的那部分話音,
就從旁邊逝去,徒然消散於風中。
570 一部分撞上堅實的表面,就發生反彈,
有時變成詞語的回聲,欺騙我們。
當你洞察這一切,就能向自己和別人[10]
清楚地解釋,為何在那些偏僻的荒野,
岩石會連續發出詞語的迴響,如同
575 我們在陰暗的群山之間尋找遊盪的
同伴,大聲呼喊失群之人的姓名。
我曾見過某些地方,你只喊一次,
卻能聽到六七個回聲,山便是如此
將聲音推至別的山,重複最初的詞語。
580 附近的鄉民想象,羊蹄薩梯神和仙女[11]
在這些地方居住,還說有牧神出沒,[12]
一致斷言是他們瀰漫夜空的喧響
和恣意歡謔的宴會打破無言的靜寂:
四下傳來琴弦彈奏的聲音和歌者
585 用手指撫弄骨笛而流瀉的動聽哀曲;
廣大地域的鄉野村民全都能聽到,
當半獸的潘神搖晃頭頂的松葉冠冕,[13]
彎曲的嘴唇沿中空的蘆葦來回遊盪,
讓笛子源源吹出屬於森林的曲調。
590 他們還提及許多神跡奇事,以免
旁人以為,自己不幸居住在諸神
厭棄的蠻荒。杜撰的奇蹟因此流傳,
或者還有一個理由讓他們這樣做:
整個人類都過於渴望傾聽的耳朵。
595 而且,你完全不必驚訝,眼睛不能[14]
看見任何顯明事物的某些地方,
為何語音卻可以穿透,喚醒聽覺。
我們經常在緊閉的門外察覺到談話,
這無疑因為話音能安然無恙地穿過
600 物體彎曲的孔隙,膜像卻拒絕效仿:
[1] 指前文反駁過的懷疑論者。
[2] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE FALSO SENSV(論錯誤的感覺)。這個小標題在抄本中標記為512a行。
[3] 在522-614行,盧克萊修討論了與聽覺相關的各種問題,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.52-53)。“其他感官”除了包括聽覺器官外,還包括味覺(615-672行)和嗅覺(673-721行)器官。原文的co=quo(疑問形容詞)。
[4] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE AVDITIS(論聲音)。這個小標題在抄本中標記為523a行。
[5] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,CORPOREAM ESSE VOCEM(聲音是物質的)。這個小標題在抄本中標記為525a行。
[6] 528-541行描繪了說話對喉嚨的影響。
[7] 抄本中的551-552行位置有誤,本書挪到了此處,成為實際的542-543行,後面的542-550行依次成為實際的544-552行。名義上的551-546行(實際上的542-548行)描繪了不同特質的聲音。
[8] 這行原文的文本很不確定。“天鵝”對應的原文是uolucres(鳥),Leonard-Smith(1942)認為它們指夜鶯。
[9] 在547(實際上的549)-594行,盧克萊修討論了聲音傳播的問題。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.53)。
[10] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE VOCIS IMAGINIBVS XVI(論回聲),其中序號XVI是多餘的。這個小標題在抄本中標記為571a行。
[11] “羊蹄薩梯神”(capripedes Satyros)是半人半獸的森林神,放縱難馴,常做潘神的隨從。“仙女”(Nymphas)是居於水澤的地位較低的女神。
[12] “牧神”(Faunos)這裡是複數,相當於意大利本土的薩梯神,如果用單數,則指本土牧神法烏努斯,相當於希臘神話的潘神。
[13] 關於潘神(或者法烏努斯神)在意大利的重要性,參考奧維德《歲時記》(Fasti 2.271-278)。
[14] 595-614行解釋了為何聲音能穿透視線無法穿透的障礙物。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,QVA VISVS NON TRANET VOCEM TRANARE XVIII(聲音穿越視線不能穿越的地方),其中序號XVIII是多餘的。這個小標題在抄本中標記為594a行。