《物性論》第4卷401-500行

usque adeo fit uti pueris uideantur, ubi ipsi
desierunt uerti, uix ut iam credere possint
non supra sese ruere omnia tecta minari.
iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte
405 cum coeptat Natura supraque extollere montes,
quos tibi tum supra sol montis esse uidetur
comminus ipse suo contingens feruidus igni,
uix absunt nobis missus bis mille sagittae,
uix etiam cursus quingentos saepe ueruti.
410 inter eos solemque iacent immania ponti
aequora substrata aetheriis ingentibus oris,
interiectaque sunt terrarum milia multa,
quae uariae retinent genteis et saecla ferarum.
at coniectus aquae digitum non altior unum,
415 qui lapides inter sistit per strata uiarum,
despectum praebet sub terras inpete tanto,
a terris quantum caeli patet altus hiatus,
nubila despicere et caelum ut uideare uidere, [1]
corpora mirande sub terras abdita caelo.[2]
420 denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit
flumine, et in rapidas amnis despeximus undas,
stantis equi corpus transuersum ferre uidetur
uis et in aduersum flumen contrudere raptim
et, quocumque oculos traiecimus omnia ferri
425 et fluere adsimili nobis ratione uidentur.
porticus aequali quamuis est denique ductu
stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,
longa tamen parte ab summa cum tota uidetur,
paulatim trahit angusti fastigia coni,
430 tecta solo iungens atque omnia dextera laeuis,
donec in obscurum coni conduxit acumen.
in pelago nautis ex undis ortus in undis
sol fit uti uideatur obire et condere lumen.
(quippe ubi nihil aliud nisi aquam caelumque tuentur—
435 ne leuiter credas labefactari undique sensus.)
at maris ignaris in portu clauda uidentur
nauigia aplustris fractis obnitier undeis.
nam quaecumque supra rorem salis edita pars est
remorum, recta est, et recta superne guberna;
440 quae demersa liquore obeunt, refracta uidentur
omnia conuerti sursumque supina reuerti
et reflexa prope in summo fluitare liquore.
raraque per caelum cum uenti nubila portant
tempore nocturno, tum splendida signa uidentur
445 labier aduersum nimbos atque ire superne
longe aliam in partem ac uera ratione feruntur.
at si forte oculo manus uni subdita supter
pressit eum, quodam sensu fit uti uideantur
omnia, quae tuimur, fieri tum bina tuendo,
450 bina lucernarum florentia lumina flammis,
binaque per totas aedis geminare supellex,
et duplicis hominum facies et corpora bina.
denique cum suaui deuinxit membra sopore
somnus, et in summa corpus iacet omne quiete,
455 tum uigilare tamen nobis et membra mouere
nostra uidemur, et in noctis caligine caeca
cernere censemus solem lumenque diurnum,
conclusoque loco caelum mare flumina montis
mutare et campos pedibus transire uidemur
460 et sonitus audire, seuera silentia noctis
undique cum constent, et reddere dicta tacentes.
cetera de genere hoc mirande multa uidemus,
quae uiolare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,
nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit
465 propter opinatus animi quos addimus ipsi,
pro uisis ut sint quae non sunt sensibus uisa.
nam nihil aegrius est quam res secernere apertas
ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.
denique nihil sciri si quis putat, id quoque nescit
470 an sciri possit, quoniam nihil scire fatetur.
hunc igitur contra mittam contendere causam,
qui capite ipse suo in statuit uestigia sese.
et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum
quaeram, cum in rebus ueri nihil uiderit ante,
475 unde sciat quid sit scire et nescire uicissim,
475a [DE VERO SENSV QVARE COGNOSCATVR]
notitiam ueri quae res falsique crearit,
et dubium certo quae res differre probarit.
inuenies primis ab sensibus esse creatam
notitiem ueri, neque sensus posse refelli.
480 nam maiore fide debet reperirier illud,
sponte sua ueris quod possit uincere falsa.
quid maiore fide porro quam sensus haberi
debet? an ab sensu falso ratio orta ualebit
dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est?
485 qui nisi sunt ueri, ratio quoque falsa fit omnis.
an poterunt oculos aures reprehendere, an aures
tactus? an hunc porro tactum sapor arguet oris?
an confutabunt nares oculiue reuincent?
non, ut opinor, ita est. nam seorsum cuique potestas
490 diuisast, sua uis cuiquest; ideoque necesse est
et quod molle sit et gelidum feruensue seorsum
et seorsum uarios rerum sentire colores
et quaecumque coloribus sint coniuncta uidere.
seorsus item sapor oris habet uim, seorsus odoris
495 nascuntur, seorsum sonitus; ideoque necesse est
non possint alios alii conuincere sensus.
nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,
aequa fides quoniam debebit semper haberi.
proinde quod in quoquest his uisum tempore, uerumst.
500 et si non poterit ratio dissoluere causam,

[1] et aperta=uidere (Smith); caelum=caeli (Carena)
[2] caelo=caeno (Carena)=cernas (Smith)

本身在旋轉,廊柱在瘋狂繞圈,他們
幾乎就要相信,上方的整個屋頂
正威脅自己,隨時都要轟然塌落。
當自然在高處開始托起閃耀火焰的
405 紅日,將它舉到遠方的群山之上,
峰頂的太陽與它們如此接近,你覺得
它好像能用熾烈的火苗點燃它們,
這時我們與群山的距離不過兩千倍
箭程,甚至只有投槍射程的五百倍。
410 然而它們和太陽之間卻橫着茫茫
大海,在浩瀚穹蒼的疆域之下伸展,
其間散落了成千上萬的異域國土,
各式各樣的民族和獸類在那裡棲居。[1]
一灘小水窪,或許只有一指之淺,
415 躺在街道的石板間,但它讓我們向下
看到的景象,卻和大地之上的高天
張開的巨口一樣深不可測。你可以
往下一直看,發現白雲、天空以及
奇妙地隱藏在地下天空的各種物體。
420 還有,當河的中流困住我們的快馬,[2]
我們向下凝視湍急的水波,看見
某種力量似乎正橫向掃過它靜立的
身體,迅速地推着影像逆流而上,
無論我們向何處騁目,所有的東西
425 都與我們一樣被裹挾,都在流淌。
再以柱廊為例,它有平行的兩邊,
支撐拱門的立柱都是相同的高度,
然而從其中一頭眺望它的整體,
它就會逐漸變窄,縮成圓錐的頂點,
430 頂部和頭部相連,左邊和右邊貼合,
直到全部在遠處模糊的頂點交會。
在海上的水手看來,太陽從水中升起,
也在水中沉沒,藏起它的光芒。
(這不過因為他們所見只有天和海,
435 別輕率以為,他們的感覺全然出錯。)
未曾出海的人會覺得,泊港的船[3]
似乎有缺陷,抵抗波浪的尾部已殘破。
因為露出海面的任何部分的船槳
都是直的,浮在水上的舵也如此,
440 但浸沒水下的所有部分看起來都已
斷裂、扭曲,向上折着、翹着,似乎
在漂浮,但它們並未真正升出水面。
入夜後,當風吹送着幾縷薄雲穿越
天空,這時那些璀璨的星辰就彷彿
445 逆着雲滑行,在蒼穹高處朝着完全
不同於它們真實路徑的方向運動。
如果手放在一隻眼睛的下方,並擠按[4]
下面,通過某種特殊的感覺,我們
會看見自己注視的一切都變成雙重,
450 燃燒着明亮火焰的燈幻化成兩盞,
整座房子里的傢具全部分作雙份,
人們的臉龐和身軀也有了各自的複本。
最後一例,當我們的肢體被甜美的睡眠
綁縛,全身癱軟,浸在最深的安寧里,
455 我們卻彷彿醒着,正在挪動自己的
四肢;夜晚濃重的黑暗中,我們覺得
看見了太陽和白晝的天光;封閉的房間
變成天空、海洋、河流和山巒;好似
我們正徒步穿過一片片原野,聽見
460 各種聲音;雖然夜晚嚴厲的沉默
統治着周遭,我們卻說出無聲的言語。
這類怪異的事情我們還經歷過許多,[5]
似乎都想要破壞人類對感官的信任,
卻無濟於事。因為絕大部分情境里,
465 我們是由於自己添加了謬見才受騙,
非認為看見了感官並沒有看見的東西。
分開顯明的真實和可疑的幻象太難,
因為靈魂總是立刻地添加後者。
某人若相信無物可知,這一點本身[6]
470 也不能確知,因為他承認全然無知。
所以,有人若非要用頭而不是用腳
站立,我只好拒絕與他一爭長短。
姑且假定他知道這一點,我仍然可以
詰問他,既然未曾在事物中見到真實,
475 他怎能知道什麼是知道,什麼是不知道,

什麼創造了藉以判斷真假的前知,[7]
什麼能夠證明確定與可疑有區別。
你會發現,關於真實的前知最開始
發源於感覺,感覺的證詞不可反駁。
480 因為我們理當尋找更值得信任的
標準,它能自動以真實戰勝虛假。
什麼你必須認定比感覺的權威更大?
難道以虛假感覺為依據的理性能夠
否定它們,既然它自己都源於感覺?
485 倘若感覺不真實,所有的理性便崩塌。
難道耳朵能指責眼睛,或者耳朵
被耳朵指責?嘴的味覺能質疑觸覺?
或者鼻子能拒斥,或者眼睛能反駁?
我相信不是這樣。每個部分都有
490 自己的職司和功能,所以我們必須
依靠一種能力感覺軟硬和冷熱,
憑藉另一種能力體會不同的顏色,
並且由此看見與顏色結合的一切。[8]
同理,嘴單獨承擔味覺,氣味和聲音[9]
495 也需要獨立的感官,所以絕對不能
用一種感官判斷另一種感官有誤。
而且,同一種感官也不能自我否定,
因為它永遠應該獲得同等的信任。
所以,感官任何時候都不變的感覺
500 必定為真。如果理性無法破解,

[1] 原文的genteis=gentes(民族)。
[2] Dyson(1995)認為420-425行描繪的場景雖然在某些情況下可能出現,但總體上是反常識的。騎馬的人只看河水時,由於沒有相對靜止的物體做參照物,會覺得靜止的馬在移動。但如果此時朝岸上看(無論我們向何處騁目),騎馬者立刻會意識到自己和馬的靜止。為了規避這種困難,Dyson提出,424行和425行應當放到421行之後,這樣就預先排除了任何靜止參照物,422行和423行的效果就很自然了。
[3] 關於這個例子,參考西塞羅《學園派哲學》(Academica 2.7.19)。
[4] 這也是古代西方人經常討論的話題,參考西塞羅《學園派哲學》(Academica 2.25.80)。
[5] 按照伊壁鳩魯的看法,感覺之所以經常犯錯,是因為“推斷”(希臘語doxa,拉丁語opinio)的作用,“推斷”是一種思維活動,它將簡單直接的感覺與事物類別的“前知”相聯繫,由於心智的傾向是在積累充分的證據之前就倉促建立聯繫、得出結論,所以“推斷”經常是錯的(當然它也可能是對的)。參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 253-257)。
[6] 在469-521行,盧克萊修抨擊了古希臘懷疑論者(Skeptics)的觀點,他們認為人類不可能獲得真知,以感官經驗為基礎的知識尤其不可靠。這種思想可追溯到巴門尼德,參考Burnet專著《早期希臘哲學》(Early Greek Philosophy 172-173)。這裡盧克萊修具體反駁的對手是梅特羅多洛(Metrodorus of Chios),參考西塞羅《學園派哲學》(Academica 2.23.73)。
[7] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE VERO SENSV QVARE COGNOSCATVR(為何從真實的感覺可以獲得知識)。這個小標題在抄本中標記為475a行。“前知”對應的原文是notitiam(主格notitia),它翻譯的是伊壁鳩魯的術語prolēpsis。關於“前知”,參考本卷739行的注釋和西塞羅《論神性》(De Natura Deorum 1.16.32-17.45)。
[8] 或許指因為物體的顏色而鮮明呈現的形狀、大小和輪廓等性質。
[9] 關於器官各司其職的思想,參考恩培多克勒(fr. 4接近末尾的部分)。