《物性论》第4卷401-500行

usque adeo fit uti pueris uideantur, ubi ipsi
desierunt uerti, uix ut iam credere possint
non supra sese ruere omnia tecta minari.
iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte
405 cum coeptat Natura supraque extollere montes,
quos tibi tum supra sol montis esse uidetur
comminus ipse suo contingens feruidus igni,
uix absunt nobis missus bis mille sagittae,
uix etiam cursus quingentos saepe ueruti.
410 inter eos solemque iacent immania ponti
aequora substrata aetheriis ingentibus oris,
interiectaque sunt terrarum milia multa,
quae uariae retinent genteis et saecla ferarum.
at coniectus aquae digitum non altior unum,
415 qui lapides inter sistit per strata uiarum,
despectum praebet sub terras inpete tanto,
a terris quantum caeli patet altus hiatus,
nubila despicere et caelum ut uideare uidere, [1]
corpora mirande sub terras abdita caelo.[2]
420 denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit
flumine, et in rapidas amnis despeximus undas,
stantis equi corpus transuersum ferre uidetur
uis et in aduersum flumen contrudere raptim
et, quocumque oculos traiecimus omnia ferri
425 et fluere adsimili nobis ratione uidentur.
porticus aequali quamuis est denique ductu
stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,
longa tamen parte ab summa cum tota uidetur,
paulatim trahit angusti fastigia coni,
430 tecta solo iungens atque omnia dextera laeuis,
donec in obscurum coni conduxit acumen.
in pelago nautis ex undis ortus in undis
sol fit uti uideatur obire et condere lumen.
(quippe ubi nihil aliud nisi aquam caelumque tuentur—
435 ne leuiter credas labefactari undique sensus.)
at maris ignaris in portu clauda uidentur
nauigia aplustris fractis obnitier undeis.
nam quaecumque supra rorem salis edita pars est
remorum, recta est, et recta superne guberna;
440 quae demersa liquore obeunt, refracta uidentur
omnia conuerti sursumque supina reuerti
et reflexa prope in summo fluitare liquore.
raraque per caelum cum uenti nubila portant
tempore nocturno, tum splendida signa uidentur
445 labier aduersum nimbos atque ire superne
longe aliam in partem ac uera ratione feruntur.
at si forte oculo manus uni subdita supter
pressit eum, quodam sensu fit uti uideantur
omnia, quae tuimur, fieri tum bina tuendo,
450 bina lucernarum florentia lumina flammis,
binaque per totas aedis geminare supellex,
et duplicis hominum facies et corpora bina.
denique cum suaui deuinxit membra sopore
somnus, et in summa corpus iacet omne quiete,
455 tum uigilare tamen nobis et membra mouere
nostra uidemur, et in noctis caligine caeca
cernere censemus solem lumenque diurnum,
conclusoque loco caelum mare flumina montis
mutare et campos pedibus transire uidemur
460 et sonitus audire, seuera silentia noctis
undique cum constent, et reddere dicta tacentes.
cetera de genere hoc mirande multa uidemus,
quae uiolare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,
nequiquam, quoniam pars horum maxima fallit
465 propter opinatus animi quos addimus ipsi,
pro uisis ut sint quae non sunt sensibus uisa.
nam nihil aegrius est quam res secernere apertas
ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.
denique nihil sciri si quis putat, id quoque nescit
470 an sciri possit, quoniam nihil scire fatetur.
hunc igitur contra mittam contendere causam,
qui capite ipse suo in statuit uestigia sese.
et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum
quaeram, cum in rebus ueri nihil uiderit ante,
475 unde sciat quid sit scire et nescire uicissim,
475a [DE VERO SENSV QVARE COGNOSCATVR]
notitiam ueri quae res falsique crearit,
et dubium certo quae res differre probarit.
inuenies primis ab sensibus esse creatam
notitiem ueri, neque sensus posse refelli.
480 nam maiore fide debet reperirier illud,
sponte sua ueris quod possit uincere falsa.
quid maiore fide porro quam sensus haberi
debet? an ab sensu falso ratio orta ualebit
dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est?
485 qui nisi sunt ueri, ratio quoque falsa fit omnis.
an poterunt oculos aures reprehendere, an aures
tactus? an hunc porro tactum sapor arguet oris?
an confutabunt nares oculiue reuincent?
non, ut opinor, ita est. nam seorsum cuique potestas
490 diuisast, sua uis cuiquest; ideoque necesse est
et quod molle sit et gelidum feruensue seorsum
et seorsum uarios rerum sentire colores
et quaecumque coloribus sint coniuncta uidere.
seorsus item sapor oris habet uim, seorsus odoris
495 nascuntur, seorsum sonitus; ideoque necesse est
non possint alios alii conuincere sensus.
nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,
aequa fides quoniam debebit semper haberi.
proinde quod in quoquest his uisum tempore, uerumst.
500 et si non poterit ratio dissoluere causam,

[1] et aperta=uidere (Smith); caelum=caeli (Carena)
[2] caelo=caeno (Carena)=cernas (Smith)

本身在旋转,廊柱在疯狂绕圈,他们
几乎就要相信,上方的整个屋顶
正威胁自己,随时都要轰然塌落。
当自然在高处开始托起闪耀火焰的
405 红日,将它举到远方的群山之上,
峰顶的太阳与它们如此接近,你觉得
它好像能用炽烈的火苗点燃它们,
这时我们与群山的距离不过两千倍
箭程,甚至只有投枪射程的五百倍。
410 然而它们和太阳之间却横着茫茫
大海,在浩瀚穹苍的疆域之下伸展,
其间散落了成千上万的异域国土,
各式各样的民族和兽类在那里栖居。[1]
一滩小水洼,或许只有一指之浅,
415 躺在街道的石板间,但它让我们向下
看到的景象,却和大地之上的高天
张开的巨口一样深不可测。你可以
往下一直看,发现白云、天空以及
奇妙地隐藏在地下天空的各种物体。
420 还有,当河的中流困住我们的快马,[2]
我们向下凝视湍急的水波,看见
某种力量似乎正横向扫过它静立的
身体,迅速地推着影像逆流而上,
无论我们向何处骋目,所有的东西
425 都与我们一样被裹挟,都在流淌。
再以柱廊为例,它有平行的两边,
支撑拱门的立柱都是相同的高度,
然而从其中一头眺望它的整体,
它就会逐渐变窄,缩成圆锥的顶点,
430 顶部和头部相连,左边和右边贴合,
直到全部在远处模糊的顶点交会。
在海上的水手看来,太阳从水中升起,
也在水中沉没,藏起它的光芒。
(这不过因为他们所见只有天和海,
435 别轻率以为,他们的感觉全然出错。)
未曾出海的人会觉得,泊港的船[3]
似乎有缺陷,抵抗波浪的尾部已残破。
因为露出海面的任何部分的船桨
都是直的,浮在水上的舵也如此,
440 但浸没水下的所有部分看起来都已
断裂、扭曲,向上折着、翘着,似乎
在漂浮,但它们并未真正升出水面。
入夜后,当风吹送着几缕薄云穿越
天空,这时那些璀璨的星辰就仿佛
445 逆着云滑行,在苍穹高处朝着完全
不同于它们真实路径的方向运动。
如果手放在一只眼睛的下方,并挤按[4]
下面,通过某种特殊的感觉,我们
会看见自己注视的一切都变成双重,
450 燃烧着明亮火焰的灯幻化成两盏,
整座房子里的家具全部分作双份,
人们的脸庞和身躯也有了各自的复本。
最后一例,当我们的肢体被甜美的睡眠
绑缚,全身瘫软,浸在最深的安宁里,
455 我们却仿佛醒着,正在挪动自己的
四肢;夜晚浓重的黑暗中,我们觉得
看见了太阳和白昼的天光;封闭的房间
变成天空、海洋、河流和山峦;好似
我们正徒步穿过一片片原野,听见
460 各种声音;虽然夜晚严厉的沉默
统治着周遭,我们却说出无声的言语。
这类怪异的事情我们还经历过许多,[5]
似乎都想要破坏人类对感官的信任,
却无济于事。因为绝大部分情境里,
465 我们是由于自己添加了谬见才受骗,
非认为看见了感官并没有看见的东西。
分开显明的真实和可疑的幻象太难,
因为灵魂总是立刻地添加后者。
某人若相信无物可知,这一点本身[6]
470 也不能确知,因为他承认全然无知。
所以,有人若非要用头而不是用脚
站立,我只好拒绝与他一争长短。
姑且假定他知道这一点,我仍然可以
诘问他,既然未曾在事物中见到真实,
475 他怎能知道什么是知道,什么是不知道,

什么创造了借以判断真假的前知,[7]
什么能够证明确定与可疑有区别。
你会发现,关于真实的前知最开始
发源于感觉,感觉的证词不可反驳。
480 因为我们理当寻找更值得信任的
标准,它能自动以真实战胜虚假。
什么你必须认定比感觉的权威更大?
难道以虚假感觉为依据的理性能够
否定它们,既然它自己都源于感觉?
485 倘若感觉不真实,所有的理性便崩塌。
难道耳朵能指责眼睛,或者耳朵
被耳朵指责?嘴的味觉能质疑触觉?
或者鼻子能拒斥,或者眼睛能反驳?
我相信不是这样。每个部分都有
490 自己的职司和功能,所以我们必须
依靠一种能力感觉软硬和冷热,
凭借另一种能力体会不同的颜色,
并且由此看见与颜色结合的一切。[8]
同理,嘴单独承担味觉,气味和声音[9]
495 也需要独立的感官,所以绝对不能
用一种感官判断另一种感官有误。
而且,同一种感官也不能自我否定,
因为它永远应该获得同等的信任。
所以,感官任何时候都不变的感觉
500 必定为真。如果理性无法破解,

[1] 原文的genteis=gentes(民族)。
[2] Dyson(1995)认为420-425行描绘的场景虽然在某些情况下可能出现,但总体上是反常识的。骑马的人只看河水时,由于没有相对静止的物体做参照物,会觉得静止的马在移动。但如果此时朝岸上看(无论我们向何处骋目),骑马者立刻会意识到自己和马的静止。为了规避这种困难,Dyson提出,424行和425行应当放到421行之后,这样就预先排除了任何静止参照物,422行和423行的效果就很自然了。
[3] 关于这个例子,参考西塞罗《学园派哲学》(Academica 2.7.19)。
[4] 这也是古代西方人经常讨论的话题,参考西塞罗《学园派哲学》(Academica 2.25.80)。
[5] 按照伊壁鸠鲁的看法,感觉之所以经常犯错,是因为“推断”(希腊语doxa,拉丁语opinio)的作用,“推断”是一种思维活动,它将简单直接的感觉与事物类别的“前知”相联系,由于心智的倾向是在积累充分的证据之前就仓促建立联系、得出结论,所以“推断”经常是错的(当然它也可能是对的)。参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 253-257)。
[6] 在469-521行,卢克莱修抨击了古希腊怀疑论者(Skeptics)的观点,他们认为人类不可能获得真知,以感官经验为基础的知识尤其不可靠。这种思想可追溯到巴门尼德,参考Burnet专著《早期希腊哲学》(Early Greek Philosophy 172-173)。这里卢克莱修具体反驳的对手是梅特罗多洛(Metrodorus of Chios),参考西塞罗《学园派哲学》(Academica 2.23.73)。
[7] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE VERO SENSV QVARE COGNOSCATVR(为何从真实的感觉可以获得知识)。这个小标题在抄本中标记为475a行。“前知”对应的原文是notitiam(主格notitia),它翻译的是伊壁鸠鲁的术语prolēpsis。关于“前知”,参考本卷739行的注释和西塞罗《论神性》(De Natura Deorum 1.16.32-17.45)。
[8] 或许指因为物体的颜色而鲜明呈现的形状、大小和轮廓等性质。
[9] 关于器官各司其职的思想,参考恩培多克勒(fr. 4接近末尾的部分)。