《物性論》第4卷201-300行

ac uapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
per totum caeli spatium diffundere sese
perque uolare mare ac terras caelumque rigare,
quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
205 cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?
quone uides citius debere et longius ire
multiplexque loci spatium transcurrere eodem
tempore quo solis peruolgant lumina caelum?
hoc etiam in primis specimen uerum esse uidetur,
210 quam celeri motu rerum simulacra ferantur,
quod simul ac primum sub diu splendor aquai
ponitur, extemplo caelo stellante serena
sidera respondent in aqua radiantia mundi.
iamne uides igitur quam puncto tempore imago
215 aetheris ex oris in terrarum accidat oras?
quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
corpora quae feriant oculos uisumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
frigus ut a fluuiis, calor ab sole, aestus ab undis
220 aequoris, exesor moerorum litora circum;
nec uariae cessant uoces uolitare per aureis;
denique in os salsi uenit umor saepe saporis,
cum mare uersamur propter, dilutaque contra
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
225 usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
fertur et in cunctas dimittitur undique partis,
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare.
229a [TACTV VIDENRI]
230 PRAETEREA QVONIAM manibus tractata figura
in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
cernitur in luce et claro candore, necessest
consimili causa tactum uisumque moueri.
nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
235 commouet [et] in tenebris, in luci quae poterit res
accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
esse in imaginibus quapropter causa uidetur
cernundi neque posse sine his res ulla uideri.
nunc ea quae dico ‘rerum simulacra,’ feruntur
240 undique et in cunctas iaciuntur didita partis.
uerum nos oculis quia solis cernere quimus,
propterea fit uti, speciem quo uertimus, omnes
res ibi eam contra feriant forma atque colore.
et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
245 efficit ut uideamus et internoscere curat.
nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
aera qui inter se cumque est oculosque locatus;
isque ita per nostras acies perlabitur omnis
249 et quasi perterget pupillas atque ita transit.
251 propterea fit uti uideamus quam procul absit
250 res quaeque; et quanto plus aeris ante agitatur
252 et nostros oculos perterget longior aura,
tam procul esse magis res quaeque remota uidetur.
scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
255 quale sit ut uideamus, et una quam procul absit.
illud in his rebus minime mirabile habendumst,
cur, ea quae feriant oculos simulacra uideri
singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
uentus enim quoque paulatim cum uerberat et cum
261 acre fluit frigus, non priuam quamque solemus[1]
260 particulam uenti sentire et frigoris eius
262 sed magis unorsum, fierique perinde uidemus
corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res
uerberet atque sui det sensum corporis extra.
265 praeterea lapidem digito com tundimus, ipsum
tangimus extremum saxi summumque colorem,
nec sentimus eum tactu, uerum magis ipsam
duritiem penitus saxi sentimus in alto.
268a [VLTRA SPECVLVM CVR VIDEATVR]
nunc age, cur ultra speculum uideatur imago,
270 percipe—nam certe penitus remmota uidetur.
quod genus illa, foris quae uere transpiciuntur,
ianua cum per se transpectum praebet apertum,
multa facitque foris ex aedibus ut uideantur
(is quoque enim duplici geminoque fit aere uisus:
275 primus enim citra postes tum cernitur aer;
inde fores ipsae dextra laeuaque secuntur;
post extraria lux oculos perterget et aer
alter et illa, foris quae uere transpiciuntur),
sic ubi se primum speculi proiecit imago,
280 dum uenit ad nostras acies, protrudit agitque
aera qui inter se cumquest oculosque locatus,
et facit ut prius hunc omnem sentire queamus
quam speculum; sed ubi [in] speculum quoque sensimus ipsum,[2]
continuo a nobis in eum quae fertur imago[3]
285 peruenit, et nostros oculos reiecta reuisit,
atque alium prae se propellens aera uoluit,
et facit ut prius hunc quam se uideamus, eoque
distare ab speculo tantum semota uidetur.
quare etiam atque etiam minime mirarier est par . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
290 illis quae reddunt speculorum ex aequore uisum,
aeribus binis quoniam res confit utraque.
nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
in speculis fit ut in laeua uideatur eo quod,
planitiem ad speculi ueniens cum offendit imago,
295 non conuertitur incolumis, sed recta retrorsum
sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
cretea persona, adlidat pilaeue trabiue,
298 atque ea continuo rectam si fronte figuram
323 seruet et elisam retro sese exprimat ipsa.
324 fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem

[1] acre fluit=acre ferit (Waltz)
[2] in speculum=im speculum (Orth)
[3] in eum=itidem (Howard)

都能如我們所見,在極短時間內穿越
整個蒼穹,並彌散到四面八方,飛過
海洋和陸地,如潮水淹沒天空,這些
膜像本就在物體最前沿,當它們拋出,
205 又沒有任何東西阻礙,豈不更迅速?
你難道不相信它們的速度理應更快,
在陽光填滿整個天空所需的時間裡,
它們穿越的距離應該大上許多倍?
下面的例子非常雄辯地證明,萬物的
210 膜像能以多快的速度在空間穿梭:
只要將明亮的水面置於開闊的天空下,
水中立刻會現出璀璨的星辰,位置
與天上那些燦爛的原物一一對應。
現在你總該領悟,膜像在多短時間內
215 就從蒼穹的疆域墜入大地的疆域?
所以我一再說,你必須承認,觸碰眼睛、
激發視覺的物質以驚人的速度抵達。[1]
某些物體也持續向外散發著氣味,
就像河流的寒冷、太陽的溫暖和一直
220 侵蝕岸邊屋牆的大海飛濺的浪花。
各種聲音也從未停止在空中穿梭;
還有,當我們在海邊散步,一種咸濕的
味道常進入嘴裡;看見有人在勾兌
苦艾的汁液,它的氣味也觸及我們。
225 就這樣,各種物質不停地從各個物體
流溢出來,向四面八方發射、擴散,
這種運動從來沒有停頓和休止,
因為我們的感覺從未中斷,總是
能聞到什麼氣味,聽到什麼聲音。

230 再者,既然我們能判斷,黑暗中用手[2]
觸摸的形狀如果在明亮天光下看見,
不會有任何不同,觸覺和視覺就必定
是由相似的原因引發。所以,如果
我們在夜裡撫摸一個方形的東西,
235 它激起我們的感覺,那麼等到白晝,[3]
會看到什麼方形,除了它的影像?
所以,膜像顯然就是引發視覺的
因素,沒有它就無法看見任何物體。
我所命名的“物體膜像”在各處飄蕩,[4]
240 從它們的源頭向各個方向分發、拋擲。
但是由於我們只能用眼睛來觀看,
所以,無論我們的目光轉向哪裡,
所有的物體都會以形狀和顏色碰撞它。
是膜像給了我們視覺,幫助我們
245 判斷每樣物體離自己分別有多遠。
膜像一旦發射,立刻推動和驅趕
位於它和眼睛之間的所有空氣,
如此,這些空氣全湧入我們的眼睛,
249 向內穿行時彷彿輕輕將瞳仁擦刮。
251 由於這個緣故,我們便知曉每個[5]
250 物體的距離:它向前驅動的空氣愈多,
252 擦刮我們眼睛的氣流愈強,我們
便覺得,對應源頭物體的距離愈大。
你應當知道,這些過程的速度極快,
255 我們同時已獲悉物體的外觀和距離。
你不要以為,視覺的下述事實很奇怪:
雖然觸碰眼睛的每個膜像都無法
單獨看見,物體本身卻可以目睹。
因為風的拍打和寒氣的流動也是[6]
261 連續而分散的,我們同樣不能覺察[7]
260 風和冷的單個微粒產生的效果,而是
262 它們整體的力量,由此我們才感知[8]
身上的撞擊,彷彿有某種東西在抽打,
而且它彷彿在我們體外有一個身軀。
265 還有,當我們用指頭敲擊一塊岩石,[9]
觸碰的本是它的最外層和它的顏色,
但藉助觸覺我們卻感知不到顏色,
反而感知來自它深心的堅硬質地。

現在,請聽我解釋,為何影像出現在[10]
270 鏡面的背後——至少它看起來很深很遠。
這情形就如同我們透過門框觀看
真實的物體,門開着,目光毫無阻礙,
從房內可以看到房外的許多東西。
製造此時視覺的是一種雙重的氣流:
275 首先是門柱這邊的空氣被我們感知;
然後看見的是左右兩扇門本身;最後
外面的光線和第二重空氣進入眼睛,
還有透過門能夠真實看見的物體。
同理,當鏡子本身向外投射的膜像[11]
280 到達我們的眼球,推動和驅趕所有
位於眼睛和它自己之間的空氣,[12]
讓我們能夠在看見鏡子之前就看見
這空氣;可是當我們覺察鏡子本身,[13]
從我們自己向它發射的膜像也立刻
285 抵達,在鏡面反彈後返回我們的瞳孔,
此膜像在其前方捲動新的一波空氣,
讓我們先看見空氣,然後才看見自己。
所以,影像看起來才離鏡子這麼遠。
所以我一再重申,完全不必驚訝,
[我們透過房門看屋外,所見的圖畫][14]
290 與鏡面反射的影像竟有幾分相似,
因為二者都是雙重氣流的效果。
還有一點要解釋,我們身體的右側
在鏡中的影像卻是左側,這是因為:
當膜像向前撞上鏡子的平面時,並非
295 毫無改變地折回,而是遭到阻擊,
沿直線倒退,就像陶制面具還未乾,
有人便衝著立柱或橫樑如此拍打它,
298 讓正面的輪廓保持不變,背面受擠壓,
323 就會立刻凸起,複製出另外一張臉。[15]
324 其結果就是,原來的右眼變成左眼,

[1] 參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.49-50)。伊壁鳩魯派的視覺理論與柏拉圖的觀點正好相反,後者認為我們之所以能看見物體,是因為靈魂的火從內部穿出眼睛,照在物體上,參考柏拉圖《蒂邁歐篇》(Timaeus 45b-46c)。
[2] 230-822行是本卷的第三大部分,盧克萊修分六個部分研究了人類的感覺和膜像的關係。其中230-378行是第一部分,討論了與感覺相關的一些特殊問題。在230-238行,盧克萊修斷言,視覺和觸覺是由相同的原因觸發的。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,TACTV VIDENRI(通過觸碰看見)。這個小標題在抄本中標記為229a行。
[3] 原文的et是多餘的詞。
[4] 239-268行主要講了兩點:一是彌散各處的膜像讓我們得以判斷距離,二是膜像運動速度太快,所以我們無法看見單個的膜像。
[5] 抄本中250行和251行的位置顛倒了,這裡做了調整。
[6] 參考第一卷271-280行。
[7] 抄本中260行和261行的位置顛倒了,這裡做了調整。
[8] 原文的unorsum意為“總和”,從oino-uorsus變來,後者是uniuersus(宇宙)的古舊形式。
[9] 原文的com=cum(引導時間狀語從句的連詞)。
[10] 269-347行(實際的323行)討論了與鏡像有關的一些問題。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,VLTRA SPECVLVM CVR VIDEATVR(為何能看到鏡子裡面)。這個小標題在抄本中標記為268a行。
[11] 指鏡子自己的膜像(藉助它們我們能看到鏡子),而非鏡子反射的物體的鏡像。
[12] “它”指鏡子的膜像,而非鏡子。
[13] 原文的in是多餘的詞。嚴格地說,這裡的“鏡子本身”指鏡子發射的膜像本身。
[14] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[15] 抄本的323-347行位置有誤,本書挪到了原來的299行之前,於是323-347行就變成了實際的299-323行,原來的299-322行就變成了實際的324-347行。