ex ea imaginibus missis consistere eorum.
[nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.]
sunt igitur tenues formae rerum his similesque
105 effigiae, singillatim quas cernere nemo
cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
reiectae reddunt speculorum ex aequore uisum,
nec ratione alia seruari posse uidentur,
tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.
110 nunc age, quam tenui natura constet imago
percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
sunt infra nostros sensus tantoque minora
quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
nunc tamen (id quoque uti confirmem) exordia rerum
115 cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.
115a [QVAM PARVA SINT ANIMALIA]
primum animalia sunt iam partim tantula, corum
tertia pars nulla possit ratione uideri.
horum intestinum quoduis quale esse putandumst?
quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
120 quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,
unde anima atque animi constet natura necessumst?
nonne uides quam sint subtilia quamque minuta?
praeterea quaecumque suo de corpore odorem
expirant acrem—panaces absinthia taetra
125 habrotonique graues et tristia centaurea,
quorum unum quiduis leuiter si forte duobus . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
126a [ESSE ITEM MAIORA]
quin potius noscas rerum simulacra uagari
multa modis multis nulla ui cassaque sensu?
sed ne forte putes ea demum sola uagari,
130 quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt,
130a [DE NVBIBVS ET SIMVLACRA GIGNI]
sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
132 constituuntur in hoc caelo, qui dicitur ‘aer’,
135 quae multis formata modis sublime feruntur,
141 nec speciem mutare suam liquentia cessant
142 et cuiusce modi formarum uertere in oras,
133 ut nubes facile interdum concrescere in alto
134 cernimus et mundi speciem uiolare serenam,
136 aera mulcentes motu: nam saepe Gigantum
ora uolare uidentur et umbram ducere late,
interdum magni montes auolsaque saxa
montibus anteire et solem succedere praeter,
140 inde alios trahere atque inducere belua nimbos.
143 nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
144 perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant . . .
145 semper enim summum quicquid de rebus abundat,
quod iaculentur. et hoc alias cum peruenit in res,
transit, ut in primis uitrum; sed ubi aspera saxa
aut in materiam ligni peruenit, ibi iam
scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
150 at cum splendida quae constant opposta fuerunt
densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum.
nam neque, uti uitrum, possunt transire, neque autem
scindi. quam meminit leuor praestare salutem.
quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
155 et quamuis subito, quouis in tempore, quamque
rem contra speculum ponas, apparet imago,
perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
ergo multa breui spatio simulacra genuntur,
160 ut merito celer his rebus dicatur origo.
et quasi multa breui spatio summittere debet
lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
sic ab rebus item simili ratione necessest
temporis in puncto rerum simulacra ferantur
165 multa modis multis in cunctas undique partis,
Quandoquidem, speculum quocumque obuertimus, omnis
res ibi respondent simili forma atque colore.
praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
tempestas, perquam subito fit turbida foede,
170 undique uti tenebras omnis Acherunta rearis
liquisse et magnas caeli complesse cauernas:
usque adeo taetra nimborum nocte coorta
inpendent atrae Formidinis ora superne.
quorum quantula pars sit imago, dicere nemost
175 qui possit neque eam rationem reddere dictis.
175a [DE CELERITATE SIMVLACRORVM]
nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur
et quae mobilitas ollis tranantibus auras
reddita sit, longo spatio ut breuis hora teratur,
in quem quaeque locum diuerso numine tendunt,
180 suauidicis potius quam multis uersibus edam,
paruus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
principio persaepe leuis res atque minutis
corporibus factas celeris licet esse uidere.
185 in quo iam genere est solis lux et uapor eius,
propterea quia sunt e primis facta minutis,
quae quasi cuduntur perque aeris interuallum
non dubitant transire sequenti concita plaga.
suppeditatur enim confestim lumine lumen,
190 et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.
quapropter simulacra pari ratione necessest
inmemorabile per spatium transcurrere posse
temporis in puncto, primum quod paruola causa
est procul a tergo quae prouehat atque propellat,
195 quod superest, ubi tam uolucri leuitate ferantur;
deinde quod usque adeo textura praedita rara
mittuntur, facile ut quasuis penetrare queant res
et quasi permanare per aeris interuallum.
praeterea si quae penitus corpuscula rerum
200 ex altoque foras mittuntur, solis uti lux
源於這些物體本身所發射的膜像。
102 [顯而易見,一百零二行和一百零三行[1]
103 是某位抄寫者粗心重複六五和六六行。]
所以,存在與物體形狀相似的精微
105 仿像,雖然沒有人能夠看見它們的[2]
個體,但當它們持續地、反覆地從鏡面
彈射回來,就會形成可見的影像,
舍此再無法解釋,它們為何保持得
如此完整,為何與原物如此酷似。
110 現在,請聽我描述,這些影像的物質[3]
多麼精微。首先,要知道原子遠在
我們的感覺範圍之外,比肉眼所能
看見的任何東西都不知還小多少倍。
為了強化印象,你不妨聽我再簡單
115 講述,宇宙萬物的原子究竟多細微。
首先,有些動物本身就很小,倘若[4]
將它們切成三份,眼睛便全然不能見。
你能想象它們的臟腑是怎樣的尺寸?
球形的小心臟?眼睛?腿腳或別的部分?
120 該會有多小!你再想想,構成它們的
魂魄的那些原子,每一個又該有多小?
你難道意識不到它們多麼精微纖巧?
還有,一切從身體散發出強烈氣息的
東西——比如復枯草、令人反胃的苦艾,[5]
125 香氣馥郁的青蒿和可憎的矢車菊,無論你
多輕地用兩個指頭夾其中任何一種,
[都必定在手間留下持久不散的氣味;][6]
127 但你應知道,物體的膜像雖為數甚眾,[7]
也多種多樣,卻對感官沒任何刺激。
可是你不要以為,只有這些從物體
130 剝離的膜像在飄蕩,再無其他的類別。
另外的一些膜像會在我們命名為[8]
132 “空氣”的底層天界完全自發地形成。
135 它們以多種方式創生,在高空飄飛,[9]
141 狀態無定,不停地變化自己的外形,
142 可以換上我們能想象的任何輪廓——
133 正如我們有時會看見,雲在高處
134 輕易地堆聚,弄亂天宇清澈的面容,
136 在追逐中攪動空氣:時而巨人的頭部
在飛翔,後面跟着一片寬闊的陰影,
時而拱起巍巍高山,削落的岩塊
在它們前面飄移,從太陽身邊掠過,
140 有時又出現怪獸,拽着風暴雲而來。[10]
143 現在我要講,膜像的生成多麼輕鬆、[11]
144 迅速,不停地離開萬物,無休地流動。
145 物體最外層的物質永遠都在剝離,
被它們拋出。當它抵達某些物體,
尤其是玻璃,就會穿透;但如果遭逢
堅硬的石頭或者木料,它就會被扯碎,
從而無法向外界發射任何膜像。
150 但如果對面擋道的物體緻密而光亮,
尤其是鏡子,上述情形都不會出現。
因為它既不能像玻璃那樣穿透,也不會
被扯碎,光滑的表面確保了它的完整,
所以,膜像會從它們向我們返回。
155 在任何時候,無論你多麼突然地在鏡子
對面放任何東西,影像都立刻顯現,
由此你可知,具有精微質地和形狀的
膜像一刻不停地從萬物的表面流出。
因此,許多膜像能在極短的時間內
160 形成,所以它們的誕生確實是飛速。
正如在剎那之間太陽就應當發射出
許多光線,以便不停地充塞萬物,
出於相似的理由,萬物的許多膜像
也必定在同樣短暫的時間內逃離它們,
165 以各種方式向四面八方源源發散——
證據便是,無論從哪個角度擺放
鏡子,影像的形狀和顏色都對應原物。
你再想想,有時天空剛才還晴朗
湛藍,一眨眼就遍布陰森猙獰的墨雲,
170 讓人覺得整個地府的黑暗都已經
離開舊居,填滿了蒼穹的巨大洞穴,
直到連綿的風暴雲編織成黑色的夜晚,
如“恐怖”之神的臉,懸掛我們的頭頂。
沒人能說清,膜像只佔它們多小的
175 部分,也無法用語言解釋其中的道理。
膜像多麼迅疾地飛行,它們各自[12]
以何種確定的速度在空中滑翔(短短
一個小時,就可穿越遙遠的距離),
趕往不同方向的哪些地方——下面
180 我將用簡潔而甜美的詩句向你講解,
因為南方雲天里那些零散的鶴鳴
怎能與天鵝優美的歌聲相提並論?
首先,一個司空見慣的現象是,由細微
原子構成的輕盈之物總是很迅捷。
185 太陽的光和熱顯然都屬於這個類別,
因為它們由細小的原子構成,就像
被敲擊一樣,它們被來自身後的碰撞
驅趕,毫不猶豫地穿越空氣的縫隙。
前面的光一離開,後面的立刻補位,
190 光緊跟着光,猶如絡繹不絕的牛羊。[13]
所以,膜像也必定與此相似,能夠在
眨眼間穿越不可計數的浩瀚空間,
首先因為身後不遠的地方有某種
微小的力量裹挾和推動它們向前,[14]
195 尤其考慮到它們的飛行是如此輕快;
其次是因為發射時,它們的質地如此
稀薄,很容易穿透任何物體,好似
它們經過的只是空氣形成的間隙。
再者,如果從物體內部的極深之處
200 射出的微小顆粒,比如太陽的光和熱,
[1] 102-103行應當忽略。
[2] 這裡的 “仿像”(effigiae)即膜像。但也有可能原文的tenues formae rerum指膜像,而his similesque effigiae指膜像形成的影像,關鍵在於與格代詞his(這些)的理解,如果它指formae(形狀),那麼formae和effigiae就是兩種東西,如果它指rerum,則formae和effigiae很可能是一種東西(膜像)的兩種描述。從後文看,第二種可能性更大。
[3] 110-142行討論了膜像的精微。
[4] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,QVAM PARVA SINT ANIMALIA(動物可以多麼小)。這個小標題在抄本中標記為115a行。
[5] 復枯草(panaces)字面意思是“包治百病”,參考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 25.4.11)。
[6] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[7] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,ESSE ITEM MAIORA(同理也可以更大)。這個小標題在抄本中標記為126a行,內容令人莫名其妙。
[8] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE NVBIBVS ET SIMVLACRA GIGNI(雲也能產生膜像)。這個小標題在抄本中標記為130a行。這些膜像不是從物體“發射”出來,而是在空中混合形成。
[9] 下面這一段抄本的順序錯誤較多,整理後名義行數和實際行數的對應關係是:135行=133行,141行=134行,142行=135行,133行=136行,134行=137行,136-140行依次是實際的138-142行。
[10] 原文的此行後面有文本缺失。
[11] 143-175行指出,膜像的形成速度很快。
[12] 176-229行討論膜像的移動速度。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題,DE CELERITATE SIMVLACRORVM(論膜像的速度)。這個小標題在抄本中標記為175a行。
[13] 原文的fulgere=fulgure(閃電、光)。
[14] “微小的力量”(paruola causa)所指不明,或許盧克萊修在談論膜像身後的其他膜像。