《物性论》第4卷201-300行

ac uapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
per totum caeli spatium diffundere sese
perque uolare mare ac terras caelumque rigare,
quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
205 cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?
quone uides citius debere et longius ire
multiplexque loci spatium transcurrere eodem
tempore quo solis peruolgant lumina caelum?
hoc etiam in primis specimen uerum esse uidetur,
210 quam celeri motu rerum simulacra ferantur,
quod simul ac primum sub diu splendor aquai
ponitur, extemplo caelo stellante serena
sidera respondent in aqua radiantia mundi.
iamne uides igitur quam puncto tempore imago
215 aetheris ex oris in terrarum accidat oras?
quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
corpora quae feriant oculos uisumque lacessant.
perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
frigus ut a fluuiis, calor ab sole, aestus ab undis
220 aequoris, exesor moerorum litora circum;
nec uariae cessant uoces uolitare per aureis;
denique in os salsi uenit umor saepe saporis,
cum mare uersamur propter, dilutaque contra
cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
225 usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
fertur et in cunctas dimittitur undique partis,
nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
perpetuo quoniam sentimus, et omnia semper
cernere odorari licet et sentire sonare.
229a [TACTV VIDENRI]
230 PRAETEREA QVONIAM manibus tractata figura
in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
cernitur in luce et claro candore, necessest
consimili causa tactum uisumque moueri.
nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
235 commouet [et] in tenebris, in luci quae poterit res
accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
esse in imaginibus quapropter causa uidetur
cernundi neque posse sine his res ulla uideri.
nunc ea quae dico ‘rerum simulacra,’ feruntur
240 undique et in cunctas iaciuntur didita partis.
uerum nos oculis quia solis cernere quimus,
propterea fit uti, speciem quo uertimus, omnes
res ibi eam contra feriant forma atque colore.
et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
245 efficit ut uideamus et internoscere curat.
nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
aera qui inter se cumque est oculosque locatus;
isque ita per nostras acies perlabitur omnis
249 et quasi perterget pupillas atque ita transit.
251 propterea fit uti uideamus quam procul absit
250 res quaeque; et quanto plus aeris ante agitatur
252 et nostros oculos perterget longior aura,
tam procul esse magis res quaeque remota uidetur.
scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
255 quale sit ut uideamus, et una quam procul absit.
illud in his rebus minime mirabile habendumst,
cur, ea quae feriant oculos simulacra uideri
singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
uentus enim quoque paulatim cum uerberat et cum
261 acre fluit frigus, non priuam quamque solemus[1]
260 particulam uenti sentire et frigoris eius
262 sed magis unorsum, fierique perinde uidemus
corpore tum plagas in nostro tamquam aliquae res
uerberet atque sui det sensum corporis extra.
265 praeterea lapidem digito com tundimus, ipsum
tangimus extremum saxi summumque colorem,
nec sentimus eum tactu, uerum magis ipsam
duritiem penitus saxi sentimus in alto.
268a [VLTRA SPECVLVM CVR VIDEATVR]
nunc age, cur ultra speculum uideatur imago,
270 percipe—nam certe penitus remmota uidetur.
quod genus illa, foris quae uere transpiciuntur,
ianua cum per se transpectum praebet apertum,
multa facitque foris ex aedibus ut uideantur
(is quoque enim duplici geminoque fit aere uisus:
275 primus enim citra postes tum cernitur aer;
inde fores ipsae dextra laeuaque secuntur;
post extraria lux oculos perterget et aer
alter et illa, foris quae uere transpiciuntur),
sic ubi se primum speculi proiecit imago,
280 dum uenit ad nostras acies, protrudit agitque
aera qui inter se cumquest oculosque locatus,
et facit ut prius hunc omnem sentire queamus
quam speculum; sed ubi [in] speculum quoque sensimus ipsum,[2]
continuo a nobis in eum quae fertur imago[3]
285 peruenit, et nostros oculos reiecta reuisit,
atque alium prae se propellens aera uoluit,
et facit ut prius hunc quam se uideamus, eoque
distare ab speculo tantum semota uidetur.
quare etiam atque etiam minime mirarier est par . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
290 illis quae reddunt speculorum ex aequore uisum,
aeribus binis quoniam res confit utraque.
nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
in speculis fit ut in laeua uideatur eo quod,
planitiem ad speculi ueniens cum offendit imago,
295 non conuertitur incolumis, sed recta retrorsum
sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
cretea persona, adlidat pilaeue trabiue,
298 atque ea continuo rectam si fronte figuram
323 seruet et elisam retro sese exprimat ipsa.
324 fiet ita, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem

[1] acre fluit=acre ferit (Waltz)
[2] in speculum=im speculum (Orth)
[3] in eum=itidem (Howard)

都能如我们所见,在极短时间内穿越
整个苍穹,并弥散到四面八方,飞过
海洋和陆地,如潮水淹没天空,这些
膜像本就在物体最前沿,当它们抛出,
205 又没有任何东西阻碍,岂不更迅速?
你难道不相信它们的速度理应更快,
在阳光填满整个天空所需的时间里,
它们穿越的距离应该大上许多倍?
下面的例子非常雄辩地证明,万物的
210 膜像能以多快的速度在空间穿梭:
只要将明亮的水面置于开阔的天空下,
水中立刻会现出璀璨的星辰,位置
与天上那些灿烂的原物一一对应。
现在你总该领悟,膜像在多短时间内
215 就从苍穹的疆域坠入大地的疆域?
所以我一再说,你必须承认,触碰眼睛、
激发视觉的物质以惊人的速度抵达。[1]
某些物体也持续向外散发着气味,
就像河流的寒冷、太阳的温暖和一直
220 侵蚀岸边屋墙的大海飞溅的浪花。
各种声音也从未停止在空中穿梭;
还有,当我们在海边散步,一种咸湿的
味道常进入嘴里;看见有人在勾兑
苦艾的汁液,它的气味也触及我们。
225 就这样,各种物质不停地从各个物体
流溢出来,向四面八方发射、扩散,
这种运动从来没有停顿和休止,
因为我们的感觉从未中断,总是
能闻到什么气味,听到什么声音。

230 再者,既然我们能判断,黑暗中用手[2]
触摸的形状如果在明亮天光下看见,
不会有任何不同,触觉和视觉就必定
是由相似的原因引发。所以,如果
我们在夜里抚摸一个方形的东西,
235 它激起我们的感觉,那么等到白昼,[3]
会看到什么方形,除了它的影像?
所以,膜像显然就是引发视觉的
因素,没有它就无法看见任何物体。
我所命名的“物体膜像”在各处飘荡,[4]
240 从它们的源头向各个方向分发、抛掷。
但是由于我们只能用眼睛来观看,
所以,无论我们的目光转向哪里,
所有的物体都会以形状和颜色碰撞它。
是膜像给了我们视觉,帮助我们
245 判断每样物体离自己分别有多远。
膜像一旦发射,立刻推动和驱赶
位于它和眼睛之间的所有空气,
如此,这些空气全涌入我们的眼睛,
249 向内穿行时仿佛轻轻将瞳仁擦刮。
251 由于这个缘故,我们便知晓每个[5]
250 物体的距离:它向前驱动的空气愈多,
252 擦刮我们眼睛的气流愈强,我们
便觉得,对应源头物体的距离愈大。
你应当知道,这些过程的速度极快,
255 我们同时已获悉物体的外观和距离。
你不要以为,视觉的下述事实很奇怪:
虽然触碰眼睛的每个膜像都无法
单独看见,物体本身却可以目睹。
因为风的拍打和寒气的流动也是[6]
261 连续而分散的,我们同样不能觉察[7]
260 风和冷的单个微粒产生的效果,而是
262 它们整体的力量,由此我们才感知[8]
身上的撞击,仿佛有某种东西在抽打,
而且它仿佛在我们体外有一个身躯。
265 还有,当我们用指头敲击一块岩石,[9]
触碰的本是它的最外层和它的颜色,
但借助触觉我们却感知不到颜色,
反而感知来自它深心的坚硬质地。

现在,请听我解释,为何影像出现在[10]
270 镜面的背后——至少它看起来很深很远。
这情形就如同我们透过门框观看
真实的物体,门开着,目光毫无阻碍,
从房内可以看到房外的许多东西。
制造此时视觉的是一种双重的气流:
275 首先是门柱这边的空气被我们感知;
然后看见的是左右两扇门本身;最后
外面的光线和第二重空气进入眼睛,
还有透过门能够真实看见的物体。
同理,当镜子本身向外投射的膜像[11]
280 到达我们的眼球,推动和驱赶所有
位于眼睛和它自己之间的空气,[12]
让我们能够在看见镜子之前就看见
这空气;可是当我们觉察镜子本身,[13]
从我们自己向它发射的膜像也立刻
285 抵达,在镜面反弹后返回我们的瞳孔,
此膜像在其前方卷动新的一波空气,
让我们先看见空气,然后才看见自己。
所以,影像看起来才离镜子这么远。
所以我一再重申,完全不必惊讶,
[我们透过房门看屋外,所见的图画][14]
290 与镜面反射的影像竟有几分相似,
因为二者都是双重气流的效果。
还有一点要解释,我们身体的右侧
在镜中的影像却是左侧,这是因为:
当膜像向前撞上镜子的平面时,并非
295 毫无改变地折回,而是遭到阻击,
沿直线倒退,就像陶制面具还未干,
有人便冲着立柱或横梁如此拍打它,
298 让正面的轮廓保持不变,背面受挤压,
323 就会立刻凸起,复制出另外一张脸。[15]
324 其结果就是,原来的右眼变成左眼,

[1] 参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.49-50)。伊壁鸠鲁派的视觉理论与柏拉图的观点正好相反,后者认为我们之所以能看见物体,是因为灵魂的火从内部穿出眼睛,照在物体上,参考柏拉图《蒂迈欧篇》(Timaeus 45b-46c)。
[2] 230-822行是本卷的第三大部分,卢克莱修分六个部分研究了人类的感觉和膜像的关系。其中230-378行是第一部分,讨论了与感觉相关的一些特殊问题。在230-238行,卢克莱修断言,视觉和触觉是由相同的原因触发的。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,TACTV VIDENRI(通过触碰看见)。这个小标题在抄本中标记为229a行。
[3] 原文的et是多余的词。
[4] 239-268行主要讲了两点:一是弥散各处的膜像让我们得以判断距离,二是膜像运动速度太快,所以我们无法看见单个的膜像。
[5] 抄本中250行和251行的位置颠倒了,这里做了调整。
[6] 参考第一卷271-280行。
[7] 抄本中260行和261行的位置颠倒了,这里做了调整。
[8] 原文的unorsum意为“总和”,从oino-uorsus变来,后者是uniuersus(宇宙)的古旧形式。
[9] 原文的com=cum(引导时间状语从句的连词)。
[10] 269-347行(实际的323行)讨论了与镜像有关的一些问题。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,VLTRA SPECVLVM CVR VIDEATVR(为何能看到镜子里面)。这个小标题在抄本中标记为268a行。
[11] 指镜子自己的膜像(借助它们我们能看到镜子),而非镜子反射的物体的镜像。
[12] “它”指镜子的膜像,而非镜子。
[13] 原文的in是多余的词。严格地说,这里的“镜子本身”指镜子发射的膜像本身。
[14] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。
[15] 抄本的323-347行位置有误,本书挪到了原来的299行之前,于是323-347行就变成了实际的299-323行,原来的299-322行就变成了实际的324-347行。