《物性论》第4卷101-200行

ex ea imaginibus missis consistere eorum.
[nam cur illa cadant magis ab rebusque recedant
quam quae tenuia sunt, hiscendist nulla potestas.]
sunt igitur tenues formae rerum his similesque
105 effigiae, singillatim quas cernere nemo
cum possit, tamen adsiduo crebroque repulsu
reiectae reddunt speculorum ex aequore uisum,
nec ratione alia seruari posse uidentur,
tanto opere ut similes reddantur cuique figurae.
110 nunc age, quam tenui natura constet imago
percipe. et in primis, quoniam primordia tantum
sunt infra nostros sensus tantoque minora
quam quae primum oculi coeptant non posse tueri,
nunc tamen (id quoque uti confirmem) exordia rerum
115 cunctarum quam sint subtilia percipe paucis.
115a [QVAM PARVA SINT ANIMALIA]
primum animalia sunt iam partim tantula, corum
tertia pars nulla possit ratione uideri.
horum intestinum quoduis quale esse putandumst?
quid cordis globus aut oculi? quid membra? quid artus?
120 quantula sunt! quid praeterea primordia quaeque,
unde anima atque animi constet natura necessumst?
nonne uides quam sint subtilia quamque minuta?
praeterea quaecumque suo de corpore odorem
expirant acrem—panaces absinthia taetra
125 habrotonique graues et tristia centaurea,
quorum unum quiduis leuiter si forte duobus . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
126a [ESSE ITEM MAIORA]
quin potius noscas rerum simulacra uagari
multa modis multis nulla ui cassaque sensu?
sed ne forte putes ea demum sola uagari,
130 quaecumque ab rebus rerum simulacra recedunt,
130a [DE NVBIBVS ET SIMVLACRA GIGNI]
sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
132 constituuntur in hoc caelo, qui dicitur ‘aer’,
135 quae multis formata modis sublime feruntur,
141 nec speciem mutare suam liquentia cessant
142 et cuiusce modi formarum uertere in oras,
133 ut nubes facile interdum concrescere in alto
134 cernimus et mundi speciem uiolare serenam,
136 aera mulcentes motu: nam saepe Gigantum
ora uolare uidentur et umbram ducere late,
interdum magni montes auolsaque saxa
montibus anteire et solem succedere praeter,
140 inde alios trahere atque inducere belua nimbos.
143 nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
144 perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant . . .
145 semper enim summum quicquid de rebus abundat,
quod iaculentur. et hoc alias cum peruenit in res,
transit, ut in primis uitrum; sed ubi aspera saxa
aut in materiam ligni peruenit, ibi iam
scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
150 at cum splendida quae constant opposta fuerunt
densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum.
nam neque, uti uitrum, possunt transire, neque autem
scindi. quam meminit leuor praestare salutem.
quapropter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
155 et quamuis subito, quouis in tempore, quamque
rem contra speculum ponas, apparet imago,
perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
ergo multa breui spatio simulacra genuntur,
160 ut merito celer his rebus dicatur origo.
et quasi multa breui spatio summittere debet
lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
sic ab rebus item simili ratione necessest
temporis in puncto rerum simulacra ferantur
165 multa modis multis in cunctas undique partis,
Quandoquidem, speculum quocumque obuertimus, omnis
res ibi respondent simili forma atque colore.
praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
tempestas, perquam subito fit turbida foede,
170 undique uti tenebras omnis Acherunta rearis
liquisse et magnas caeli complesse cauernas:
usque adeo taetra nimborum nocte coorta
inpendent atrae Formidinis ora superne.
quorum quantula pars sit imago, dicere nemost
175 qui possit neque eam rationem reddere dictis.
175a [DE CELERITATE SIMVLACRORVM]
nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur
et quae mobilitas ollis tranantibus auras
reddita sit, longo spatio ut breuis hora teratur,
in quem quaeque locum diuerso numine tendunt,
180 suauidicis potius quam multis uersibus edam,
paruus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
principio persaepe leuis res atque minutis
corporibus factas celeris licet esse uidere.
185 in quo iam genere est solis lux et uapor eius,
propterea quia sunt e primis facta minutis,
quae quasi cuduntur perque aeris interuallum
non dubitant transire sequenti concita plaga.
suppeditatur enim confestim lumine lumen,
190 et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.
quapropter simulacra pari ratione necessest
inmemorabile per spatium transcurrere posse
temporis in puncto, primum quod paruola causa
est procul a tergo quae prouehat atque propellat,
195 quod superest, ubi tam uolucri leuitate ferantur;
deinde quod usque adeo textura praedita rara
mittuntur, facile ut quasuis penetrare queant res
et quasi permanare per aeris interuallum.
praeterea si quae penitus corpuscula rerum
200 ex altoque foras mittuntur, solis uti lux

源于这些物体本身所发射的膜像。
102 [显而易见,一百零二行和一百零三行[1]
103 是某位抄写者粗心重复六五和六六行。]
所以,存在与物体形状相似的精微
105 仿像,虽然没有人能够看见它们的[2]
个体,但当它们持续地、反复地从镜面
弹射回来,就会形成可见的影像,
舍此再无法解释,它们为何保持得
如此完整,为何与原物如此酷似。
110 现在,请听我描述,这些影像的物质[3]
多么精微。首先,要知道原子远在
我们的感觉范围之外,比肉眼所能
看见的任何东西都不知还小多少倍。
为了强化印象,你不妨听我再简单
115 讲述,宇宙万物的原子究竟多细微。

首先,有些动物本身就很小,倘若[4]
将它们切成三份,眼睛便全然不能见。
你能想象它们的脏腑是怎样的尺寸?
球形的小心脏?眼睛?腿脚或别的部分?
120 该会有多小!你再想想,构成它们的
魂魄的那些原子,每一个又该有多小?
你难道意识不到它们多么精微纤巧?
还有,一切从身体散发出强烈气息的
东西——比如复枯草、令人反胃的苦艾,[5]
125 香气馥郁的青蒿和可憎的矢车菊,无论你
多轻地用两个指头夹其中任何一种,
[都必定在手间留下持久不散的气味;][6]

127 但你应知道,物体的膜像虽为数甚众,[7]
也多种多样,却对感官没任何刺激。
可是你不要以为,只有这些从物体
130 剥离的膜像在飘荡,再无其他的类别。

另外的一些膜像会在我们命名为[8]
132 “空气”的底层天界完全自发地形成。
135 它们以多种方式创生,在高空飘飞,[9]
141 状态无定,不停地变化自己的外形,
142 可以换上我们能想象的任何轮廓——
133 正如我们有时会看见,云在高处
134 轻易地堆聚,弄乱天宇清澈的面容,
136 在追逐中搅动空气:时而巨人的头部
在飞翔,后面跟着一片宽阔的阴影,
时而拱起巍巍高山,削落的岩块
在它们前面飘移,从太阳身边掠过,
140 有时又出现怪兽,拽着风暴云而来。[10]
143 现在我要讲,膜像的生成多么轻松、[11]
144 迅速,不停地离开万物,无休地流动。
145 物体最外层的物质永远都在剥离,
被它们抛出。当它抵达某些物体,
尤其是玻璃,就会穿透;但如果遭逢
坚硬的石头或者木料,它就会被扯碎,
从而无法向外界发射任何膜像。
150 但如果对面挡道的物体致密而光亮,
尤其是镜子,上述情形都不会出现。
因为它既不能像玻璃那样穿透,也不会
被扯碎,光滑的表面确保了它的完整,
所以,膜像会从它们向我们返回。
155 在任何时候,无论你多么突然地在镜子
对面放任何东西,影像都立刻显现,
由此你可知,具有精微质地和形状的
膜像一刻不停地从万物的表面流出。
因此,许多膜像能在极短的时间内
160 形成,所以它们的诞生确实是飞速。
正如在刹那之间太阳就应当发射出
许多光线,以便不停地充塞万物,
出于相似的理由,万物的许多膜像
也必定在同样短暂的时间内逃离它们,
165 以各种方式向四面八方源源发散——
证据便是,无论从哪个角度摆放
镜子,影像的形状和颜色都对应原物。
你再想想,有时天空刚才还晴朗
湛蓝,一眨眼就遍布阴森狰狞的墨云,
170 让人觉得整个地府的黑暗都已经
离开旧居,填满了苍穹的巨大洞穴,
直到连绵的风暴云编织成黑色的夜晚,
如“恐怖”之神的脸,悬挂我们的头顶。
没人能说清,膜像只占它们多小的
175 部分,也无法用语言解释其中的道理。

膜像多么迅疾地飞行,它们各自[12]
以何种确定的速度在空中滑翔(短短
一个小时,就可穿越遥远的距离),
赶往不同方向的哪些地方——下面
180 我将用简洁而甜美的诗句向你讲解,
因为南方云天里那些零散的鹤鸣
怎能与天鹅优美的歌声相提并论?
首先,一个司空见惯的现象是,由细微
原子构成的轻盈之物总是很迅捷。
185 太阳的光和热显然都属于这个类别,
因为它们由细小的原子构成,就像
被敲击一样,它们被来自身后的碰撞
驱赶,毫不犹豫地穿越空气的缝隙。
前面的光一离开,后面的立刻补位,
190 光紧跟着光,犹如络绎不绝的牛羊。[13]
所以,膜像也必定与此相似,能够在
眨眼间穿越不可计数的浩瀚空间,
首先因为身后不远的地方有某种
微小的力量裹挟和推动它们向前,[14]
195 尤其考虑到它们的飞行是如此轻快;
其次是因为发射时,它们的质地如此
稀薄,很容易穿透任何物体,好似
它们经过的只是空气形成的间隙。
再者,如果从物体内部的极深之处
200 射出的微小颗粒,比如太阳的光和热,

[1] 102-103行应当忽略。
[2] 这里的 “仿像”(effigiae)即膜像。但也有可能原文的tenues formae rerum指膜像,而his similesque effigiae指膜像形成的影像,关键在于与格代词his(这些)的理解,如果它指formae(形状),那么formae和effigiae就是两种东西,如果它指rerum,则formae和effigiae很可能是一种东西(膜像)的两种描述。从后文看,第二种可能性更大。
[3] 110-142行讨论了膜像的精微。
[4] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,QVAM PARVA SINT ANIMALIA(动物可以多么小)。这个小标题在抄本中标记为115a行。
[5] 复枯草(panaces)字面意思是“包治百病”,参考普林尼《自然史》(Historia Naturalis 25.4.11)。
[6] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。
[7] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,ESSE ITEM MAIORA(同理也可以更大)。这个小标题在抄本中标记为126a行,内容令人莫名其妙。
[8] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE NVBIBVS ET SIMVLACRA GIGNI(云也能产生膜像)。这个小标题在抄本中标记为130a行。这些膜像不是从物体“发射”出来,而是在空中混合形成。
[9] 下面这一段抄本的顺序错误较多,整理后名义行数和实际行数的对应关系是:135行=133行,141行=134行,142行=135行,133行=136行,134行=137行,136-140行依次是实际的138-142行。
[10] 原文的此行后面有文本缺失。
[11] 143-175行指出,膜像的形成速度很快。
[12] 176-229行讨论膜像的移动速度。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题,DE CELERITATE SIMVLACRORVM(论膜像的速度)。这个小标题在抄本中标记为175a行。
[13] 原文的fulgere=fulgure(闪电、光)。
[14] “微小的力量”(paruola causa)所指不明,或许卢克莱修在谈论膜像身后的其他膜像。