《物性論》第3卷1001-1094行

saxum, quod tamen e summo iam uertice rusum
uoluitur et plani raptim petit aequora campi.
deinde animi ingratam naturam pascere semper
atque explere bonis rebus satiareque numquam—
1005 quod faciunt nobis annorum tempora, circum
cum redeunt fetusque ferunt uariosque lepores,
nec tamen explemur uitai fructibus umquam—
hoc, ut opinor, id est, aeuo florente puellas
quod memorant laticem pertusum congerere in uas,
1010 quod tamen expleri nulla ratione potestur.
Cerberus et Furiae iam uero et lucis egestas . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus,
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto.
sed metus in uita poenarum pro male factis
1015 est insignibus insignis, scelerisque luela—
carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
uerbera carnifices robur pix lammina taedae.
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
1020 nec uidet interea qui terminus esse malorum
possit nec quae sit poenarum denique finis,
atque eadem metuit magis haec ne in morte grauescant.
hic Acherusia fit stultorum denique uita.
hoc etiam tibi tute interdum dicere possis:
1025 ‘lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
inde alii multi reges rerumque potentes
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
ille quoque ipse uiam qui quondam per mare magnum
1030 strauit iterque dedit legionibus ire per altum
ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
et contemsit equis insultans murmura ponti,
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
1035 ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
adde repertores doctrinarum atque leporum,
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
denique Democritum postquam matura uetustas
1040 admonuit memores motus languescere mentis,
sponte sua leto caput obuius optulit ipse.
ipse Epicurus obit, decurso lumine uitae,
qui genus humanum ingenio superauit et omnis
restincxit, stellas exortus ut aetherius sol.
1045 tu uero dubitabis et indignabere obire?—
mortua cui uita est prope iam uiuo atque uidenti,
qui somno partem maiorem conteris aeui,
et uiligans stertis nec somnia cernere cessas
sollicitamque geris cassa formidine mentem
1050 nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
ebrius urgeris multis miser undique curis
atque animo incerto fluitans errore uagaris.’
si possent homines, proinde ac sentire uidentur
pondus inesse animo, quod se grauitate fatiget,
1055 e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
tanta mali tam quam moles in pectore constet,
haut ita uitam agerent, ut nunc plerumque uidemus
quid sibi quisque uelit nescire et quaerere semper
commutare locum, quasi onus deponere possit.
1060 exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
esse domi [per] quem pertaesumst, subitoque reuertit,
quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
currit agens mannos ad uillam praecipitanter,
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans.
1065 oscitat extemplo, tetigit cum limina uillae,
aut abit in somnum grauis atque obliuia quaerit,
aut etiam properans urbem petit atque reuisit.
hoc se quisque modo fugitat, quem scilicet, ut fit,
effugere haut potis est; ingratieis haeret et odit,
1070 propterea morbi quia causam non tenet aeger.
quam bene si uideat, iam rebus quisque relictis
naturam primum studeat cognoscere rerum,
temporis aeterni quoniam, non unius horae,
ambigitur status in quo sit mortalibus omnis
1075 aetas, post mortem quae restat cumque, manenda.
denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
quae mala nos subigit uitai tanta cupido?
certa quidem finis uitae mortalibus adstat
nec deuitari letum pote quin obeamus.
1080 praeterea uersamur ibidem atque insumus usque,
nec noua uiuendo procuditur ulla uoluptas.
sed dum abest quod auemus, id exsuperare uidetur
cetera; post aliud, cum contigit illud, auemus
et sitis aequa tenet uitai semper hiantis.
1085 posteraque in dubiost fortunam quam uehat aetas,
quidue ferat nobis casus quiue exitus instet.
nec prorsum uitam ducendo demimus hilum
tempore de mortis nec delibare ualemus,
quo minus esse diu possimus forte perempti.
1090 proinde licet quod uis uiuendo condere saecla:
mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit:
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
lumine qui finem uitai fecit, et ille,
mensibus atque annis qui multis occidit ante.

上山,它卻會很快從峰頂再次滾回,
朝着平坦的原野徑直飛奔而來。
還有,不停地給不知感恩的靈魂餵食,
卻沒用真正的珍寶讓它變得充盈——
1005 就像一年的四個季節那樣,依次
降臨,帶給我們多彩的蔬果與美景,
但我們從未滿足於生活的各種禮物——
我認為這種行為就如同傳說中那些
花季少女,她們始終往有孔的罐子里[1]
1010 倒水,它卻無論如何都不能盛滿。[2]
刻耳柏洛斯、復仇女神還有至暗的[3]
[冥府深谷,伊克西翁旋轉的火輪,][4]
從塔爾塔洛斯喉嚨噴出的可怕火焰,[5]
這些在任何地方都絕對不會存在。
但在人世間,有對懲戒的恐懼,罪孽
1015 越深,恐懼越甚,害怕各種刑罰——
監禁,從高岩頂部被人無情地扔下,[6]
鞭笞、劊子手、死囚室、瀝青、烙鐵、火把。[7]
即使這些不存在,負罪的靈魂也會
恐懼將來,用想象的馬刺和皮鞭虐待
1020 自己,也不知道災難何時能到頭,
這些懲罰究竟有沒有最後的邊界,
害怕死後的命運比現在還要難忍受。
最終,蠢人的生命就變成陽間的地獄。
你也可以時不時這樣安慰自己:[8]
1025 “甚至明君安庫斯都已經閉眼安息,[9]
他在很多方面都勝過你,無德的廢物。
自那以來,多少國王顯貴已亡歿,
他們都曾在偉大的國度呼風喚雨。
即使曾在遼闊海上鋪路的薛西斯,[10]
1030 他雖然能讓浩蕩的軍隊穿越深淵,
教會他們在鹹水上行進,如履平地,[11]
騎着戰馬,無視大海呼嘯,也終於[12]
失去亮光,從垂死的身體吐出靈魂。
西庇阿後人,戰爭的閃電,迦太基剋星,[13]
1035 也像低賤的奴隸,向大地獻上骸骨。[14]
還有各種哲學和藝術的發明者,還有
繆斯的侍從,他們中荷馬無疑居首——[15]
他手執權杖,卻和其他人一樣長眠。
當極度衰老的年紀提醒德謨克利特,[16]
1040 維繫其記憶的靈魂運動已接近癱瘓,
他便主動將自己的頭顱伸給死神。
當生命之光終結,甚至伊壁鳩魯[17]
也死了,雖然其天才讓世人相形見絀,
如同天上太陽一升起,眾星便隱沒。[18]
1045 難道你還要踟躇,還為死憤憤不平?——
當你還活着,還能看見,就雖生猶死,
大半時間都浪費於昏沉的睡眠,即使
醒着,也在打鼾,也沒有停止做夢,
用毫無來由的恐懼攪亂你的靈魂,
1050 也不能發現究竟是什麼在困擾自己,
如可憐的醉漢,被無數憂慮四面圍困,
靈魂空空落落,無根無助地遊盪。”
人們似乎都感覺靈魂承受着重負,[19]
所以自己才疲憊不堪,但如果他們
1055 能夠明白其根源到底在哪裡,從何處
產生數不清的憂煩,層層堆積在胸膛,
他們便不會像今日多數人那樣生活:
誰都不知道自己要什麼,總想更換
地方,彷彿如此就可以卸下重擔。
1060 有人厭倦了自己的家,便經常逃出
豪華的宅邸,卻又突然轉身回去,[20]
因為他感覺在外面自己也不快樂。
他駕着高盧馬,風馳電掣趕往別墅,
彷彿有房子着了火,他要趕去救援。
1065 但他一到鄉居的門檻,就開始打哈欠,
或者沉沉睡去,只盼着忘掉一切,
甚至立刻馬不停蹄地再回到城裡。
每個人都這樣逃避自己,但你知道,
他沒法逃脫,無奈地黏着自己,恨自己,[21]
1070 因為他病得很厲害,卻不知道病根。
如果每個人都清楚知道,就會拋掉
其他的事情,渴望先了解宇宙的真相,
因為需要確定的不是一小時如何,
而關係到永恆:在死後等待他們的漫長
1075 時間裡,無論多漫長,凡人將如何度過。
我們對生命懷着怎樣邪惡的貪心,[22]
才會在猶疑和危險中如此顫慄不已?
生命確定的邊界已經為凡人設立,
死不可避免,我們終將與它相遇。
1080 而且,我們永遠都會做同樣的事,
延長壽數也不會鍛造出新的歡愉。
但只要我們得不到所求,便覺它勝過
一切,得到後,我們又會貪戀他物,
始終張着嘴,受控於這種生命的饑渴。
1085 我們不知道未來準備了怎樣的命運,
怎樣的遭際和怎樣的結局等着我們。
添加我們的生命絲毫不可能縮短
死後度過的時間,我們也不能減去
任何東西,讓死後的永恆有所損失。
1090 所以,即使你長壽超過所有世人,[23]
永恆的死亡也不會因此不與你見面:
對於死後的時間而言,今天才結束
生命的這位,並不比數月甚至數年前
就已離開人世的那位到得更晚。

[1] “花季少女”指達那俄斯的女兒們(Danaides),她們(共有五十位)受父親之命(只有一位沒有遵從),在新婚之夜殺死各自的丈夫,她們在地府的懲罰是不停地打水,但罐底是漏的,永遠盛不滿。參考埃斯庫羅斯悲劇《乞援女》(Suppliant Women)。West(1982)指出,盧克萊修之所以用aeuo florente puellas(花季少女)這樣繞彎子的說法來指代她們,一是因為Danaides不符合格律,二是用aeuo florente諷刺了她們浪費青春年華的愚蠢行為。
[2] 原文的potestur=potest(能),在早期拉丁文中,如果這個詞後面的動詞用被動語態,它也可以用被動形式。
[3] 刻耳柏洛斯(Cerberus)是守衛冥府的三頭犬。
[4] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。根據塞爾維烏斯(Servius)給維吉爾《埃涅阿斯紀》(Aeneis 6.596)所做的注推斷,盧克萊修在缺失的部分提到了伊克西翁(Ixion)。伊克西翁因為弒親和褻瀆神靈,被綁在一個永遠旋轉的火輪上。
[5] 塔爾塔洛斯(Tartarus)通常指冥府最深處,但它的原初形象是一個噴火的怪獸。
[6] “高岩”影射羅馬的塔比亞岩(Tarpeia rupes),保民官在某些情況下可下令將罪犯從塔比亞岩扔下,這是古羅馬法律允許的一種處決方式。
[7] 古羅馬犯人常被抹上瀝青,然後燒死。
[8] 在1024-1052行,盧克萊修勸慰讀者說,死是所有人都要經歷的事。
[9] 安庫斯(Ancus Marcius)是古羅馬第四任國王。這行詩可參考恩尼烏斯《編年紀》(Annales 149)。
[10] 波斯皇帝薛西斯遠征希臘時,曾在海峽上建浮橋,參考希羅多德《歷史》(Histories 7.33-37)。
[11] 原文的lucunas=lacunas(深淵,這裡指海)。
[12] 原文的contemsit=contempsit(蔑視)。
[13] “西庇阿後人”(Scipiadas)指在公元前202年在扎馬戰役中擊敗漢尼拔的大西庇阿(Publius Cornelius Scipio)。盧克萊修使用父稱名詞來指代西庇阿,是為了符合六音步詩體格律的要求。
[14] 原文的famul=famulus(奴隸)。
[15] “繆斯”對應的原文是Heliconiadum(赫利孔山的女兒們)。
[16] 留基伯和德謨克利特都是伊壁鳩魯原子論的先驅,傳說德謨克利特去世時年齡在90歲到105歲之間。關於他的生平和思想,參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 109-214)。
[17] 關於伊壁鳩魯的生平和思想,參考《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(217-534)。
[18] 原文的restincxit=restinxit(撲滅)。
[19] 在1053-1075行,盧克萊修宣稱,只有理解了自然的本相,才能真正擺脫對死亡的恐懼。
[20] 抄本中這一行的per是多餘的詞。
[21] 1068-1069行的原文文本不確定。
[22] 在1076-1094行,盧克萊修提醒讀者,無論他們做什麼,死亡都在盡頭等着。
[23] 原文的quod=quot(多少)。