saxum, quod tamen e summo iam uertice rusum
uoluitur et plani raptim petit aequora campi.
deinde animi ingratam naturam pascere semper
atque explere bonis rebus satiareque numquam—
1005 quod faciunt nobis annorum tempora, circum
cum redeunt fetusque ferunt uariosque lepores,
nec tamen explemur uitai fructibus umquam—
hoc, ut opinor, id est, aeuo florente puellas
quod memorant laticem pertusum congerere in uas,
1010 quod tamen expleri nulla ratione potestur.
Cerberus et Furiae iam uero et lucis egestas . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Tartarus horriferos eructans faucibus aestus,
qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto.
sed metus in uita poenarum pro male factis
1015 est insignibus insignis, scelerisque luela—
carcer et horribilis de saxo iactus deorsum,
uerbera carnifices robur pix lammina taedae.
quae tamen etsi absunt, at mens sibi conscia factis
praemetuens adhibet stimulos torretque flagellis,
1020 nec uidet interea qui terminus esse malorum
possit nec quae sit poenarum denique finis,
atque eadem metuit magis haec ne in morte grauescant.
hic Acherusia fit stultorum denique uita.
hoc etiam tibi tute interdum dicere possis:
1025 ‘lumina sis oculis etiam bonus Ancus reliquit,
qui melior multis quam tu fuit, improbe, rebus.
inde alii multi reges rerumque potentes
occiderunt, magnis qui gentibus imperitarunt.
ille quoque ipse uiam qui quondam per mare magnum
1030 strauit iterque dedit legionibus ire per altum
ac pedibus salsas docuit super ire lucunas
et contemsit equis insultans murmura ponti,
lumine adempto animam moribundo corpore fudit.
Scipiadas, belli fulmen, Carthaginis horror,
1035 ossa dedit terrae proinde ac famul infimus esset.
adde repertores doctrinarum atque leporum,
adde Heliconiadum comites; quorum unus Homerus
sceptra potitus eadem aliis sopitus quietest.
denique Democritum postquam matura uetustas
1040 admonuit memores motus languescere mentis,
sponte sua leto caput obuius optulit ipse.
ipse Epicurus obit, decurso lumine uitae,
qui genus humanum ingenio superauit et omnis
restincxit, stellas exortus ut aetherius sol.
1045 tu uero dubitabis et indignabere obire?—
mortua cui uita est prope iam uiuo atque uidenti,
qui somno partem maiorem conteris aeui,
et uiligans stertis nec somnia cernere cessas
sollicitamque geris cassa formidine mentem
1050 nec reperire potes tibi quid sit saepe mali, cum
ebrius urgeris multis miser undique curis
atque animo incerto fluitans errore uagaris.’
si possent homines, proinde ac sentire uidentur
pondus inesse animo, quod se grauitate fatiget,
1055 e quibus id fiat causis quoque noscere et unde
tanta mali tam quam moles in pectore constet,
haut ita uitam agerent, ut nunc plerumque uidemus
quid sibi quisque uelit nescire et quaerere semper
commutare locum, quasi onus deponere possit.
1060 exit saepe foras magnis ex aedibus ille,
esse domi [per] quem pertaesumst, subitoque reuertit,
quippe foris nihilo melius qui sentiat esse.
currit agens mannos ad uillam praecipitanter,
auxilium tectis quasi ferre ardentibus instans.
1065 oscitat extemplo, tetigit cum limina uillae,
aut abit in somnum grauis atque obliuia quaerit,
aut etiam properans urbem petit atque reuisit.
hoc se quisque modo fugitat, quem scilicet, ut fit,
effugere haut potis est; ingratieis haeret et odit,
1070 propterea morbi quia causam non tenet aeger.
quam bene si uideat, iam rebus quisque relictis
naturam primum studeat cognoscere rerum,
temporis aeterni quoniam, non unius horae,
ambigitur status in quo sit mortalibus omnis
1075 aetas, post mortem quae restat cumque, manenda.
denique tanto opere in dubiis trepidare periclis
quae mala nos subigit uitai tanta cupido?
certa quidem finis uitae mortalibus adstat
nec deuitari letum pote quin obeamus.
1080 praeterea uersamur ibidem atque insumus usque,
nec noua uiuendo procuditur ulla uoluptas.
sed dum abest quod auemus, id exsuperare uidetur
cetera; post aliud, cum contigit illud, auemus
et sitis aequa tenet uitai semper hiantis.
1085 posteraque in dubiost fortunam quam uehat aetas,
quidue ferat nobis casus quiue exitus instet.
nec prorsum uitam ducendo demimus hilum
tempore de mortis nec delibare ualemus,
quo minus esse diu possimus forte perempti.
1090 proinde licet quod uis uiuendo condere saecla:
mors aeterna tamen nihilo minus illa manebit:
nec minus ille diu iam non erit, ex hodierno
lumine qui finem uitai fecit, et ille,
mensibus atque annis qui multis occidit ante.
上山,它却会很快从峰顶再次滚回,
朝着平坦的原野径直飞奔而来。
还有,不停地给不知感恩的灵魂喂食,
却没用真正的珍宝让它变得充盈——
1005 就像一年的四个季节那样,依次
降临,带给我们多彩的蔬果与美景,
但我们从未满足于生活的各种礼物——
我认为这种行为就如同传说中那些
花季少女,她们始终往有孔的罐子里[1]
1010 倒水,它却无论如何都不能盛满。[2]
刻耳柏洛斯、复仇女神还有至暗的[3]
[冥府深谷,伊克西翁旋转的火轮,][4]
从塔尔塔洛斯喉咙喷出的可怕火焰,[5]
这些在任何地方都绝对不会存在。
但在人世间,有对惩戒的恐惧,罪孽
1015 越深,恐惧越甚,害怕各种刑罚——
监禁,从高岩顶部被人无情地扔下,[6]
鞭笞、刽子手、死囚室、沥青、烙铁、火把。[7]
即使这些不存在,负罪的灵魂也会
恐惧将来,用想象的马刺和皮鞭虐待
1020 自己,也不知道灾难何时能到头,
这些惩罚究竟有没有最后的边界,
害怕死后的命运比现在还要难忍受。
最终,蠢人的生命就变成阳间的地狱。
你也可以时不时这样安慰自己:[8]
1025 “甚至明君安库斯都已经闭眼安息,[9]
他在很多方面都胜过你,无德的废物。
自那以来,多少国王显贵已亡殁,
他们都曾在伟大的国度呼风唤雨。
即使曾在辽阔海上铺路的薛西斯,[10]
1030 他虽然能让浩荡的军队穿越深渊,
教会他们在咸水上行进,如履平地,[11]
骑着战马,无视大海呼啸,也终于[12]
失去亮光,从垂死的身体吐出灵魂。
西庇阿后人,战争的闪电,迦太基克星,[13]
1035 也像低贱的奴隶,向大地献上骸骨。[14]
还有各种哲学和艺术的发明者,还有
缪斯的侍从,他们中荷马无疑居首——[15]
他手执权杖,却和其他人一样长眠。
当极度衰老的年纪提醒德谟克利特,[16]
1040 维系其记忆的灵魂运动已接近瘫痪,
他便主动将自己的头颅伸给死神。
当生命之光终结,甚至伊壁鸠鲁[17]
也死了,虽然其天才让世人相形见绌,
如同天上太阳一升起,众星便隐没。[18]
1045 难道你还要踟躇,还为死愤愤不平?——
当你还活着,还能看见,就虽生犹死,
大半时间都浪费于昏沉的睡眠,即使
醒着,也在打鼾,也没有停止做梦,
用毫无来由的恐惧搅乱你的灵魂,
1050 也不能发现究竟是什么在困扰自己,
如可怜的醉汉,被无数忧虑四面围困,
灵魂空空落落,无根无助地游荡。”
人们似乎都感觉灵魂承受着重负,[19]
所以自己才疲惫不堪,但如果他们
1055 能够明白其根源到底在哪里,从何处
产生数不清的忧烦,层层堆积在胸膛,
他们便不会像今日多数人那样生活:
谁都不知道自己要什么,总想更换
地方,仿佛如此就可以卸下重担。
1060 有人厌倦了自己的家,便经常逃出
豪华的宅邸,却又突然转身回去,[20]
因为他感觉在外面自己也不快乐。
他驾着高卢马,风驰电掣赶往别墅,
仿佛有房子着了火,他要赶去救援。
1065 但他一到乡居的门槛,就开始打哈欠,
或者沉沉睡去,只盼着忘掉一切,
甚至立刻马不停蹄地再回到城里。
每个人都这样逃避自己,但你知道,
他没法逃脱,无奈地黏着自己,恨自己,[21]
1070 因为他病得很厉害,却不知道病根。
如果每个人都清楚知道,就会抛掉
其他的事情,渴望先了解宇宙的真相,
因为需要确定的不是一小时如何,
而关系到永恒:在死后等待他们的漫长
1075 时间里,无论多漫长,凡人将如何度过。
我们对生命怀着怎样邪恶的贪心,[22]
才会在犹疑和危险中如此颤栗不已?
生命确定的边界已经为凡人设立,
死不可避免,我们终将与它相遇。
1080 而且,我们永远都会做同样的事,
延长寿数也不会锻造出新的欢愉。
但只要我们得不到所求,便觉它胜过
一切,得到后,我们又会贪恋他物,
始终张着嘴,受控于这种生命的饥渴。
1085 我们不知道未来准备了怎样的命运,
怎样的遭际和怎样的结局等着我们。
添加我们的生命丝毫不可能缩短
死后度过的时间,我们也不能减去
任何东西,让死后的永恒有所损失。
1090 所以,即使你长寿超过所有世人,[23]
永恒的死亡也不会因此不与你见面:
对于死后的时间而言,今天才结束
生命的这位,并不比数月甚至数年前
就已离开人世的那位到得更晚。
[1] “花季少女”指达那俄斯的女儿们(Danaides),她们(共有五十位)受父亲之命(只有一位没有遵从),在新婚之夜杀死各自的丈夫,她们在地府的惩罚是不停地打水,但罐底是漏的,永远盛不满。参考埃斯库罗斯悲剧《乞援女》(Suppliant Women)。West(1982)指出,卢克莱修之所以用aeuo florente puellas(花季少女)这样绕弯子的说法来指代她们,一是因为Danaides不符合格律,二是用aeuo florente讽刺了她们浪费青春年华的愚蠢行为。
[2] 原文的potestur=potest(能),在早期拉丁文中,如果这个词后面的动词用被动语态,它也可以用被动形式。
[3] 刻耳柏洛斯(Cerberus)是守卫冥府的三头犬。
[4] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。根据塞尔维乌斯(Servius)给维吉尔《埃涅阿斯纪》(Aeneis 6.596)所做的注推断,卢克莱修在缺失的部分提到了伊克西翁(Ixion)。伊克西翁因为弑亲和亵渎神灵,被绑在一个永远旋转的火轮上。
[5] 塔尔塔洛斯(Tartarus)通常指冥府最深处,但它的原初形象是一个喷火的怪兽。
[6] “高岩”影射罗马的塔比亚岩(Tarpeia rupes),保民官在某些情况下可下令将罪犯从塔比亚岩扔下,这是古罗马法律允许的一种处决方式。
[7] 古罗马犯人常被抹上沥青,然后烧死。
[8] 在1024-1052行,卢克莱修劝慰读者说,死是所有人都要经历的事。
[9] 安库斯(Ancus Marcius)是古罗马第四任国王。这行诗可参考恩尼乌斯《编年纪》(Annales 149)。
[10] 波斯皇帝薛西斯远征希腊时,曾在海峡上建浮桥,参考希罗多德《历史》(Histories 7.33-37)。
[11] 原文的lucunas=lacunas(深渊,这里指海)。
[12] 原文的contemsit=contempsit(蔑视)。
[13] “西庇阿后人”(Scipiadas)指在公元前202年在扎马战役中击败汉尼拔的大西庇阿(Publius Cornelius Scipio)。卢克莱修使用父称名词来指代西庇阿,是为了符合六音步诗体格律的要求。
[14] 原文的famul=famulus(奴隶)。
[15] “缪斯”对应的原文是Heliconiadum(赫利孔山的女儿们)。
[16] 留基伯和德谟克利特都是伊壁鸠鲁原子论的先驱,传说德谟克利特去世时年龄在90岁到105岁之间。关于他的生平和思想,参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 109-214)。
[17] 关于伊壁鸠鲁的生平和思想,参考《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(217-534)。
[18] 原文的restincxit=restinxit(扑灭)。
[19] 在1053-1075行,卢克莱修宣称,只有理解了自然的本相,才能真正摆脱对死亡的恐惧。
[20] 抄本中这一行的per是多余的词。
[21] 1068-1069行的原文文本不确定。
[22] 在1076-1094行,卢克莱修提醒读者,无论他们做什么,死亡都在尽头等着。
[23] 原文的quod=quot(多少)。