disiectatur, eodem illo distracta ueneno.
inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
in latebras acer corrupti corporis umor,
tum quasi uaccillans primum consurgit et omnis
505 paulatim redit in sensus animamque receptat.
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
iactentur miserisque modis distracta laborent,
cur eadem credis sine corpore in aere aperto
cum ualidis uentis aetatem degere posse?
510 et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum,
cernimus et flecti medicina posse uidemus,
id quoque praesagit mortalem uiuere mentem.
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
515 commutare animum quicumque adoritur et infit
aut aliam quamuis naturam flectere quaerit.
at neque transferri sibi partis nec tribui uult
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum.
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,
520 continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
ergo animus siue aegrescit, mortalia signa
mittit, utei docui, seu flectitur a medicina.
usque adeo falsae rationi uera uidetur
res occurrere et effugium praecludere eunti
525 ancipitique refutatu conuincere falsum.
denique saepe hominem paulatim cernimus ire
et membratim uitalem deperdere sensum:
in pedibus primum digitos liuescere et unguis;
inde pedes et crura mori; post inde per artus
530 ire alios tractim gelidi uestigia Leti.
scinditur atque animi haec quoniam natura nec uno
tempore sincera existit, mortalis habendast.
quod si forte putas ipsam se posse per artus
introsum trahere et partis conducere in unum
535 atque ideo cunctis sensum diducere membris,
at locus ille tamen, quo copia tanta animai
cogitur, in sensu debet maiore uideri.
qui quoniam nusquamst, nimirum, ut diximus ante,
dilaniata foras dispargitur: interit ergo.
540 quin etiam si iam libeat concedere falsum
et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
lumina qui lincunt moribundi particulatim,
mortalem tamen esse animam fateare necesse;
nec refert utrum pereat dispersa per auras
545 an contracta suis e partibus obbrutescat,
quando hominem totum magis ac magis undique sensus
deficit et uitae minus et minus undique restat.
et quoniam mens est hominis pars una, loco quae
fixa manet certo, uelut aures atque oculi sunt
550 atque alii sensus qui uitam cumque gubernant,
et ueluti manus atque oculus naresue, seorsum
secreta ab nobis, nequeunt sentire neque esse
sed tamen in paruo licuntur tempore tabe,
sic animus per se non quit sine corpore et ipso
555 esse homine, illius quasi cod uas esse uidetur
siue aliud quid uis potius coniunctius ei
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
denique corporis atque animi uiuata potestas
inter se coniuncta ualent uitaque fruuntur.
560 nec sine corpore enim uitalis edere motus
sola potest animi per se natura, nec autem
cassum anima corpus durare et sensibus uti.
scilicet: auolsus radicibus ut nequit ullam
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
565 sic anima atque animus per se nihil posse uidetur.
nimirum quia per uenas et uiscera mixtim,
per neruos atque ossa, tenentur corpore ab omni
nec magnis interuallis primordia possunt
libera dissultare, ideo conclusa mouentur
570 sensiferos motus, cos extra corpus in auras
aeris haut possunt post mortem eiecta moueri,
propterea quia non simili ratione tenentur.
corpus enim atque animans erit aer, si cohibere
sese anima atque in eos poterit concludere motus,
575 quos ante in neruis et in ipso corpore agebat.
quare etiam atque etiam, resoluto corporis omni
tegmine et eiectis extra uitalibus auris,
dissolui sensus animi fateare necessest
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
580 denique cum corpus nequeat perferre animai
discidium, quin in taetro tabescat odore,
quid dubitas quin ex imo penitusque quoorta
emanarit uti fumus diffusa animae uis,
atque ideo tanta mutatum putre ruina
585 conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
fundamenta, foras manant animaeque per artus
perque uiarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
atque foramina?—multimodis ut noscere possis
dispertitam animae naturam exisse per artus
590 et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
quam prolapsa foras enaret in aeris auras.
quin etiam finis dum uitae uertitur intra,
saepe aliqua tamen e causa labefacta uidetur
ire anima ac toto solui de corpore uelle,
595 et quasi supremo languescere tempore uoltus,
molliaque exsangui cadere omnia corpore membra;
quod genus est, ‘animo male factum’ cum perhibetur
aut ‘animam liquisse,’ ubi iam trepidatur et omnis
extremum cupiunt uitae repraehendere uinclum.
600 conquassatur enim tum mens animaeque potestas
這種惡毒的疾病生生撕成了兩半。
一直等到發病的誘因轉身回去,
受虐身體的苦液返歸自己的巢穴,
病人才開始搖搖晃晃地起身,慢慢地
505 重新恢復清明,慢慢地收回其魂魄。
既然在身體裡面,魂魄都能被疾病
如此驚擾,如此撕扯,如此折磨,
你怎會相信,到了身體之外,曝露於
空氣中,它們面對暴風還能存活?
510 再者,既然我們發現,和生病的身體
一樣,靈魂也可以用藥治好,就說明,[1]
靈魂和身體相似,有生,也必然有死。
因為,人們自然會增加某些部分,
調整結構,或者從整體減去一小點,[2]
515 如果他們試圖去改變某顆靈魂,
或者希望改變任何其他的物質。
可是不朽的東西不願意移動任何部分,
也不願絲毫的增加或者絲毫的減損。
因為,任何越出自身邊界的改變
520 立刻意味着此前存在之物的終結。
所以,靈魂無論是會生病,還是能用藥
治癒,如我所言,都是它必死的徵兆。
真理總是這樣,迎面截擊錯誤的
推理,切斷對手的退路,用雙向的反駁
525 困住謬誤,讓它無任何立足的可能。
而且,我們經常看見人慢慢死去,[3]
四肢逐一失去屬於生命的感覺:
先是腳趾和趾甲變成鉛灰色,接着
輪到雙足和雙腿死去,然後冰冷
530 死神的印痕才緩緩蔓延到其他肢體。
既然靈魂能夠被如此分割,而不能[4]
同時整體存在,它就是必死之物。
但你若碰巧認為,它能夠從全身收縮,
將自己的各個部分聚集到一處,這樣
535 便可撤走所有肢體的感覺,那麼
能容納靈魂如此多物質的這個地方
照理就應該具備特別密集的感覺。
既然它無處可尋,就無疑如我所說,
靈魂被撕碎,消失在體外,所以死了。
540 再者,即使我樂意接受錯誤的觀點,
聲稱當那些人逐漸死去,離開光的
疆域時,靈魂能在身體里聚成一團,
你仍然必須承認,靈魂是必死之物,
因為無論它是在空氣中消散而死,
545 還是聚合成整體再失去感覺,都無關
緊要,既然人全身的感覺正逐漸逝去,
殘存的生命氣息也已經越來越微弱。
既然靈魂是身體的一部分,存在於一個[5]
固定的位置,就與耳朵、眼睛以及
550 其他引導生命的感覺器官相似;
也像手、眼睛和鼻子,一旦與我們的身體
相分離,就再也不能感覺或存在,而是
在轉瞬之間就會死去,徹底朽壞,
靈魂也不能離開肉體和人本身而獨自
555 存在,後者就像是它的容器——或許
你願意換用暗示更親密關係的比喻,
因為它和身體間連接着更緊的紐帶。
總之,身體和靈魂充滿活力的功能
彼此結合,共同享受健康和生命。
560 靈魂的物質不可能脫離身體獨自
製造維繫生命的運動;失去靈魂,
身體也不能繼續存在,享受感覺。
顯而易見:正如眼睛被挖斷了根本,
擺脫了身體,便不能看見任何東西,
565 魂魄僅依靠自身也註定一事無成。
靈魂的原子是因為通過血脈、肌肉、
肌腱和骨骼與身體混合,被全身包裹,
不能自由地彈開,留下巨大的空隙,
所以才能製造維繫生命的運動,
570 而當人死後,它們被逐出身體,浪遊[6]
空氣中,便失去製造這些運動的能力,
因為它們不再有一個密閉的容器。
空氣將成為一具活的身體——倘若
靈魂能保持整體性,並在自身內鎖住
575 以前在身體和肌腱中執行的那些運動。[7]
所以我反覆聲言,一旦遮蓋的身軀
破裂,維繫生命的呼吸被逐出體外,
你就必須承認,魂魄的感覺將解體,
因為身體和靈魂必須相結合而存在。
580 還有,既然身體無法承受靈魂的[8]
離去,必定變成一具惡臭的屍骸,
你為何不肯相信從身體最深處升起的
靈魂的功能已像煙一樣四處飄散,[9]
變化的身體也已全然朽壞、傾頹?
585 因為它最深的地基已經離開原位,
靈魂已經穿過肢體,穿過肉身中
所有蜿蜒的通道,穿過所有的毛孔
逃到體外——藉助所有這些方式
你能夠知曉,靈魂已經碎裂、走遠,
590 早在它滑出體外,游入空氣之前,
就已在寄居的那具軀殼內徹底崩潰。
而且,即使靈魂尚在生命的邊界內
活動,它似乎也經常由於某種攻擊
而希望離開,完全斬斷與身體的聯繫。
595 這時人的臉色會露出臨死的疲憊,
無力的四肢垂落在失血的軀幹下面,
正如我們有時說,“他的魂狀況不好”,
或者“他的魄已經離開”,當人人一片
慌亂,都渴望抓住生命最後的鏈條。
600 因為此時,魂魄的功能都已全然被
[1] 西方古代用嚏根草(elleborus)治精神疾病,參考賀拉斯《閑談集》(Sermones 2.3.82-83)。
[2] 原文的prosum=prorsum(此處強化語氣)。
[3] 526-547行是靈魂必死的論證四:正如生命在身體里逐漸消亡,生命在靈魂里也會逐漸熄滅。
[4] 這一行原文的文本不確定。
[5] 548-579行是靈魂必死的論證五:靈魂若要在死後繼續生存,就不能與它的住所——身體相分離,而這一點是做不到的。Lambin(1583)指出,盧克萊修在這裡的描述有意影射了《斐多篇》中蘇格拉底飲毒芹身亡的細節(Phaedo 117e-118a),用聲稱靈魂不朽的最著名的哲學家來論證靈魂必朽,有很強的反諷味道。
[6] 原文的cos=quos(關係代詞)。
[7] 盧克萊修再次使用了歸謬法。
[8] 580-614行是靈魂必死的論證六:靈魂一離開身體就變成碎片,所以不可能不朽。
[9] 盧克萊修暗示(但並未證明),靈魂的原子離開身體後無法重新結合成靈魂。