disiectatur, eodem illo distracta ueneno.
inde ubi iam morbi reflexit causa, reditque
in latebras acer corrupti corporis umor,
tum quasi uaccillans primum consurgit et omnis
505 paulatim redit in sensus animamque receptat.
haec igitur tantis ubi morbis corpore in ipso
iactentur miserisque modis distracta laborent,
cur eadem credis sine corpore in aere aperto
cum ualidis uentis aetatem degere posse?
510 et quoniam mentem sanari, corpus ut aegrum,
cernimus et flecti medicina posse uidemus,
id quoque praesagit mortalem uiuere mentem.
addere enim partis aut ordine traiecere aecumst
aut aliquid prosum de summa detrahere hilum,
515 commutare animum quicumque adoritur et infit
aut aliam quamuis naturam flectere quaerit.
at neque transferri sibi partis nec tribui uult
inmortale quod est quicquam neque defluere hilum.
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,
520 continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
ergo animus siue aegrescit, mortalia signa
mittit, utei docui, seu flectitur a medicina.
usque adeo falsae rationi uera uidetur
res occurrere et effugium praecludere eunti
525 ancipitique refutatu conuincere falsum.
denique saepe hominem paulatim cernimus ire
et membratim uitalem deperdere sensum:
in pedibus primum digitos liuescere et unguis;
inde pedes et crura mori; post inde per artus
530 ire alios tractim gelidi uestigia Leti.
scinditur atque animi haec quoniam natura nec uno
tempore sincera existit, mortalis habendast.
quod si forte putas ipsam se posse per artus
introsum trahere et partis conducere in unum
535 atque ideo cunctis sensum diducere membris,
at locus ille tamen, quo copia tanta animai
cogitur, in sensu debet maiore uideri.
qui quoniam nusquamst, nimirum, ut diximus ante,
dilaniata foras dispargitur: interit ergo.
540 quin etiam si iam libeat concedere falsum
et dare posse animam glomerari in corpore eorum,
lumina qui lincunt moribundi particulatim,
mortalem tamen esse animam fateare necesse;
nec refert utrum pereat dispersa per auras
545 an contracta suis e partibus obbrutescat,
quando hominem totum magis ac magis undique sensus
deficit et uitae minus et minus undique restat.
et quoniam mens est hominis pars una, loco quae
fixa manet certo, uelut aures atque oculi sunt
550 atque alii sensus qui uitam cumque gubernant,
et ueluti manus atque oculus naresue, seorsum
secreta ab nobis, nequeunt sentire neque esse
sed tamen in paruo licuntur tempore tabe,
sic animus per se non quit sine corpore et ipso
555 esse homine, illius quasi cod uas esse uidetur
siue aliud quid uis potius coniunctius ei
fingere, quandoquidem conexu corpus adhaeret.
denique corporis atque animi uiuata potestas
inter se coniuncta ualent uitaque fruuntur.
560 nec sine corpore enim uitalis edere motus
sola potest animi per se natura, nec autem
cassum anima corpus durare et sensibus uti.
scilicet: auolsus radicibus ut nequit ullam
dispicere ipse oculus rem seorsum corpore toto,
565 sic anima atque animus per se nihil posse uidetur.
nimirum quia per uenas et uiscera mixtim,
per neruos atque ossa, tenentur corpore ab omni
nec magnis interuallis primordia possunt
libera dissultare, ideo conclusa mouentur
570 sensiferos motus, cos extra corpus in auras
aeris haut possunt post mortem eiecta moueri,
propterea quia non simili ratione tenentur.
corpus enim atque animans erit aer, si cohibere
sese anima atque in eos poterit concludere motus,
575 quos ante in neruis et in ipso corpore agebat.
quare etiam atque etiam, resoluto corporis omni
tegmine et eiectis extra uitalibus auris,
dissolui sensus animi fateare necessest
atque animam, quoniam coniunctast causa duobus.
580 denique cum corpus nequeat perferre animai
discidium, quin in taetro tabescat odore,
quid dubitas quin ex imo penitusque quoorta
emanarit uti fumus diffusa animae uis,
atque ideo tanta mutatum putre ruina
585 conciderit corpus, penitus quia mota loco sunt
fundamenta, foras manant animaeque per artus
perque uiarum omnis flexus, in corpore qui sunt,
atque foramina?—multimodis ut noscere possis
dispertitam animae naturam exisse per artus
590 et prius esse sibi distractam corpore in ipso,
quam prolapsa foras enaret in aeris auras.
quin etiam finis dum uitae uertitur intra,
saepe aliqua tamen e causa labefacta uidetur
ire anima ac toto solui de corpore uelle,
595 et quasi supremo languescere tempore uoltus,
molliaque exsangui cadere omnia corpore membra;
quod genus est, ‘animo male factum’ cum perhibetur
aut ‘animam liquisse,’ ubi iam trepidatur et omnis
extremum cupiunt uitae repraehendere uinclum.
600 conquassatur enim tum mens animaeque potestas
这种恶毒的疾病生生撕成了两半。
一直等到发病的诱因转身回去,
受虐身体的苦液返归自己的巢穴,
病人才开始摇摇晃晃地起身,慢慢地
505 重新恢复清明,慢慢地收回其魂魄。
既然在身体里面,魂魄都能被疾病
如此惊扰,如此撕扯,如此折磨,
你怎会相信,到了身体之外,曝露于
空气中,它们面对暴风还能存活?
510 再者,既然我们发现,和生病的身体
一样,灵魂也可以用药治好,就说明,[1]
灵魂和身体相似,有生,也必然有死。
因为,人们自然会增加某些部分,
调整结构,或者从整体减去一小点,[2]
515 如果他们试图去改变某颗灵魂,
或者希望改变任何其他的物质。
可是不朽的东西不愿意移动任何部分,
也不愿丝毫的增加或者丝毫的减损。
因为,任何越出自身边界的改变
520 立刻意味着此前存在之物的终结。
所以,灵魂无论是会生病,还是能用药
治愈,如我所言,都是它必死的征兆。
真理总是这样,迎面截击错误的
推理,切断对手的退路,用双向的反驳
525 困住谬误,让它无任何立足的可能。
而且,我们经常看见人慢慢死去,[3]
四肢逐一失去属于生命的感觉:
先是脚趾和趾甲变成铅灰色,接着
轮到双足和双腿死去,然后冰冷
530 死神的印痕才缓缓蔓延到其他肢体。
既然灵魂能够被如此分割,而不能[4]
同时整体存在,它就是必死之物。
但你若碰巧认为,它能够从全身收缩,
将自己的各个部分聚集到一处,这样
535 便可撤走所有肢体的感觉,那么
能容纳灵魂如此多物质的这个地方
照理就应该具备特别密集的感觉。
既然它无处可寻,就无疑如我所说,
灵魂被撕碎,消失在体外,所以死了。
540 再者,即使我乐意接受错误的观点,
声称当那些人逐渐死去,离开光的
疆域时,灵魂能在身体里聚成一团,
你仍然必须承认,灵魂是必死之物,
因为无论它是在空气中消散而死,
545 还是聚合成整体再失去感觉,都无关
紧要,既然人全身的感觉正逐渐逝去,
残存的生命气息也已经越来越微弱。
既然灵魂是身体的一部分,存在于一个[5]
固定的位置,就与耳朵、眼睛以及
550 其他引导生命的感觉器官相似;
也像手、眼睛和鼻子,一旦与我们的身体
相分离,就再也不能感觉或存在,而是
在转瞬之间就会死去,彻底朽坏,
灵魂也不能离开肉体和人本身而独自
555 存在,后者就像是它的容器——或许
你愿意换用暗示更亲密关系的比喻,
因为它和身体间连接着更紧的纽带。
总之,身体和灵魂充满活力的功能
彼此结合,共同享受健康和生命。
560 灵魂的物质不可能脱离身体独自
制造维系生命的运动;失去灵魂,
身体也不能继续存在,享受感觉。
显而易见:正如眼睛被挖断了根本,
摆脱了身体,便不能看见任何东西,
565 魂魄仅依靠自身也注定一事无成。
灵魂的原子是因为通过血脉、肌肉、
肌腱和骨骼与身体混合,被全身包裹,
不能自由地弹开,留下巨大的空隙,
所以才能制造维系生命的运动,
570 而当人死后,它们被逐出身体,浪游[6]
空气中,便失去制造这些运动的能力,
因为它们不再有一个密闭的容器。
空气将成为一具活的身体——倘若
灵魂能保持整体性,并在自身内锁住
575 以前在身体和肌腱中执行的那些运动。[7]
所以我反复声言,一旦遮盖的身躯
破裂,维系生命的呼吸被逐出体外,
你就必须承认,魂魄的感觉将解体,
因为身体和灵魂必须相结合而存在。
580 还有,既然身体无法承受灵魂的[8]
离去,必定变成一具恶臭的尸骸,
你为何不肯相信从身体最深处升起的
灵魂的功能已像烟一样四处飘散,[9]
变化的身体也已全然朽坏、倾颓?
585 因为它最深的地基已经离开原位,
灵魂已经穿过肢体,穿过肉身中
所有蜿蜒的通道,穿过所有的毛孔
逃到体外——借助所有这些方式
你能够知晓,灵魂已经碎裂、走远,
590 早在它滑出体外,游入空气之前,
就已在寄居的那具躯壳内彻底崩溃。
而且,即使灵魂尚在生命的边界内
活动,它似乎也经常由于某种攻击
而希望离开,完全斩断与身体的联系。
595 这时人的脸色会露出临死的疲惫,
无力的四肢垂落在失血的躯干下面,
正如我们有时说,“他的魂状况不好”,
或者“他的魄已经离开”,当人人一片
慌乱,都渴望抓住生命最后的链条。
600 因为此时,魂魄的功能都已全然被
[1] 西方古代用嚏根草(elleborus)治精神疾病,参考贺拉斯《闲谈集》(Sermones 2.3.82-83)。
[2] 原文的prosum=prorsum(此处强化语气)。
[3] 526-547行是灵魂必死的论证四:正如生命在身体里逐渐消亡,生命在灵魂里也会逐渐熄灭。
[4] 这一行原文的文本不确定。
[5] 548-579行是灵魂必死的论证五:灵魂若要在死后继续生存,就不能与它的住所——身体相分离,而这一点是做不到的。Lambin(1583)指出,卢克莱修在这里的描述有意影射了《斐多篇》中苏格拉底饮毒芹身亡的细节(Phaedo 117e-118a),用声称灵魂不朽的最著名的哲学家来论证灵魂必朽,有很强的反讽味道。
[6] 原文的cos=quos(关系代词)。
[7] 卢克莱修再次使用了归谬法。
[8] 580-614行是灵魂必死的论证六:灵魂一离开身体就变成碎片,所以不可能不朽。
[9] 卢克莱修暗示(但并未证明),灵魂的原子离开身体后无法重新结合成灵魂。