《物性论》第3卷401-500行

et gelidos artus in leti frigore linquit.
at manet in uita cui mens animusque remansit,
quamuis est circum caesis lacer undique membris
truncus, adempta anima circum membrisque remota,
405 uiuit et aetherias uitalis suscipit auras.
si non omnimodis, at magna parte animai
priuatus, tamen in uita cunctatur et haeret;
ut, lacerato oculo circum si pupula mansit
incolumis, stat cernundi uiuata potestas,
410 dum modo ne totum corrumpas luminis orbem
et circum caedas aciem solamque relinquas—
id quoque enim sine pernicie non fiet eorum.
at si tantula pars oculi media illa peresa est,
occidit extemplo lumen tenebraeque secuntur,
415 incolumis quamuis alioquist splendidus orbis.
hoc anima atque animus uincti sunt foedere semper.
416a [ANIMAM NATIVAM ET MORTALEM ESSE]
NVNC AGE, NATIVOS animantibus et mortalis
esse animos animasque leuis ut noscere possis,
conquisita diu dulcique reperta labore
420 digna tua pergam disponere carmina uita.
tu fac utrumque uno subiungas nomine eorum,
atque, ‘animam’ uerbi causa cum dicere pergam,
mortalem esse docens, ‘animum’ quoque dicere credas,
quatenus est unum inter se coniunctaque res est.
425 principio quoniam tenuem constare minutis
corporibus docui multoque minoribus esse
principiis factam quam liquidus umor aquai
aut nebula aut fumus—(nam longe mobilitate
praestat et a tenui causa magis icta mouetur,
430 quippe ubi imaginibus fumi nebulaeque mouetur,
quod genus in somnis sopiti ubi cernimus alte
exalare uaporem altaria ferreque fumum:
nam procul haec dubio nobis simulacra geruntur)—[1]
nunc igitur quoniam quassatis undique uasis
435 diffluere umorem et laticem discedere cernis,
et nebula ac fumus quoniam discedit in auras,
crede animam quoque diffundi multoque perire
ocius et citius dissolui in corpora prima,
cum semel ex hominis membris ablata recessit.
440 quippe etenim corpus, quod uas quasi constitit eius,
cum cohibere nequit conquassatum ex aliqua re
ac rarefactum detracto sanguine uenis,
aere qui credas posse hanc cohiberier ullo,
corpore qui nostro rarus magis incohibens sit?[2]
444a [ANIMVM ET CORPVS SIMVL NASCI ET
CRESCERE ET SIMVL INTERIRE]
445 praeterea gigni pariter cum corpore et una
crescere sentimus pariterque senescere mentem.
nam uelut infirmo pueri teneroque uagantur
corpore, sic animi sequitur sententia tenuis;
inde ubi robustis adoleuit uiribus aetas,
450 consilium quoque maius et auctior est animi uis;
post ubi iam ualidis quassatum est uiribus aeui
corpus et obtusis ceciderunt uiribus artus,
claudicat ingenium, delirat lingua, labat mens,
omnia deficiunt atque uno tempore desunt.
455 ergo dissolui quoque conuenit omnem animai
naturam, ceu fumus, in altas aeris auras,
quandoquidem gigni pariter pariterque uidemus
crescere et, ut docui, simul aeuo fessa fatisci.
huc accedit uti uideamus, corpus ut ipsum
460 suscipere inmanis morbos durumque dolorem,
sic animum curas acris luctumque metumque.
quare participem Leti quoque conuenit esse.
quin etiam morbis in corporis auius errat
saepe animus. dementit enim deliraque fatur,
465 interdumque graui lethargo fertur in altum
aeternumque soporem oculis nutuque cadenti.
unde neque exaudit uoces nec noscere uoltus
illorum potis est, ad uitam qui reuocantes
circumstant lacrimis rorantes ora genasque.
470 quare animum quoque dissolui fateare necessest,
quandoquidem penetrant in eum contagia morbi.
nam dolor ac morbus Leti fabricator uterquest,
multorum exitio perdocti quod sumus ante.
[et quoniam mentem sanari corpus ut aegrum
475 et pariter mentem sanari corpus inani]
denique cor, hominem cum uini uis penetrauit
acris et in uenas discessit diditus ardor,
consequitur grauitas membrorum, praepediuntur
crura uacillanti, tardescit lingua, madet mens,
480 nant oculi, clamor singultus iurgia gliscunt,
et iam cetera de genere hoc quaecumque secuntur,
cur ea sunt, nisi quod uehemens uiolentia uini
conturbare animam consueuit corpore in ipso?
at quaecumque queunt conturbari inque pediri,
485 significant, paulo si durior insinuarit
causa, fore ut pereant aeuo priuata futuro.
quin etiam subito ui morbi saepe coactus
ante oculos aliquis nostros, ut fulminis ictu,
concidit et spumas agit, ingemit et tremit artus,
490 desipit, extentat neruos, torquetur, anhelat
inconstanter, et in iactando membra fatigat,
nimirum quia uis morbi distracta per artus[3]
turbat, agens animam spumat, ut in aequore salso[4]
uentorum ualidis feruescunt uiribus undae.
495 exprimitur porro gemitus, quia membra dolore
adficiuntur et omnino quod semina uocis
eiiciuntur et ore foras glomerata feruntur,
qua quasi consuerunt et sunt munita uiai.
desipientia fit, quia uis animi atque animai
500 conturbatur et, ut docui, diuisa seorsum

[1] geruntur=genuntur (Wagenvoort; Lambin)
[2] incohibens sit=incohibescit (MSS)= incohibescat (MacKay)
[3] distracta=districta (MacKay)
[4] spumat= spumans (MSS)=spumas (Paladini)

任由身体迅速沉入死亡的寒霜里。
但只要魂和心智仍在,人就依然
栖息在生命中,即使四肢都已经砍斫,
只余躯干,魄也随断肢一去不返,
405 他仍然活着,呼吸着维系生命的空气。
此时若不是全部,至少大部分的魄
已被剥夺,但他仍死死附着于生命。
正如眼睛虽遭了重创,但瞳仁未受
伤害,属于生命的视力就依然完好,
410 只要你没有彻底地破坏整个眼球,
在瞳仁周围也切割,只剩孤零零的它——
如果这样做,眼睛毫无疑问会变瞎。
相反,眼睛最中间的部分虽然很小,
但它若被扎,光立刻消失,黑暗笼罩,
415 即使某人的明眸依然保持其外观。
魂与魄就是以这样的方式彼此依存。

现在,为让你透彻理解世间生物[1]
轻忽的魂魄都有诞生和死亡的过程,
我将献上与你的人生相配的诗句,
420 长久的精思傅会后,它们才与你相见。
请注意,下文中一个名字同时指二者,
所以,如果我选择“魂”这个词,论说
它终有一死,你也应该将“魄”加进去,
既然它们彼此相连,构成了一物。
425 首先,既然我已经说过,灵魂极其
精微,由细小的原子构成,这些原子
比构成水流、雾气和烟的原子还细小——
(因为灵魂的敏捷性远远胜过它们,
更轻微的触碰就能引发它的运动,
430 例如,烟和雾气的幻象也能触动魂,
当我们深陷睡梦中,会看见祭坛袅袅
蒸着热气,香烟一直升入高空,[2]
而这些图像无疑是从别处传来的)——
还有,既然你发现当容器已然碎裂,
435 水便朝各个方向流走、消失,既然
雾气和烟也一样,会在空中四散,
你就应相信,灵魂也会消散,而且
更快地死亡,分解为自己最初的原子,
一旦它离开人的身体,退至外边。
440 因为,既然犹如它容器的身体受到
某种外力的攻击而碎裂,并由于静脉
抽走血液而变得更加疏松,已无法[3]
留住灵魂,你怎可相信空气能做到
这一点,其物质比我们的身体还要稀薄?


445 而且,我们感觉到,灵魂和身体是一起[4]
诞生,一起生长,也是一起衰败。[5]
当婴孩身体尚孱弱,摇摇晃晃走路时,
灵魂柔弱的智力就已经开始跟随他;
后来,当年岁赋予他成熟强健的体魄,
450 他的判断力也增进,灵魂也更具锋芒;
再往后,待到年龄的暴政已经主宰
身体,萎顿的四肢已经失去了力量,
才华也颓败,舌头说疯话,心智游荡,
一切都欠缺,在同一时刻将他抛弃。
455 所以,灵魂的整个存在理所应当
像烟一样,在高空消失得无影无踪,
既然我们发现它和身体一起出生,
成长,并如我所说,一起随岁月衰弛。
不仅如此,我们发现,正如身体[6]
460 常忍受凶狠疾病和剧烈疼痛的折磨,
灵魂也难逃忧虑、痛苦和恐惧的芒刺。
所以,死亡时它也应当是身体的同伴。
再者,身体罹患疾病时,灵魂也时常
偏离常轨:它失去理智,胡话连篇,
465 一再因为精神的严重萎靡而闭着
眼睛,垂着头,陷入漫长昏沉的睡乡。
在那里,它无法听见声音,也不能辨识
亲友的面容,他们站在病床边,一遍遍
呼唤它回归生命,泪水沾湿脸庞。
470 所以,你必须承认,灵魂也会解体,
既然疾病的触手能够伸到它里面,
而疼痛和疾病都是死亡的肇因,这一点
此前太多人的终结早已让我们知悉。
[这两行很有可能是五百一十行的损坏版,
475 被手稿抄写者错误地放在这个位置。][7]
还有,当火焰般的烈酒灌进人体内,[8]
它的热力逐渐蔓延到每一条血脉,
为何四肢会随之变沉,腿开始颠簸,
步履蹒跚,舌头变迟钝,心智变混浊,
480 眼神游移,人不停喊叫、打嗝、吵闹,
做出其他诸如此类的可笑举止,
为何会这样,若不是酒的强烈劲道
总是搅乱栖居在身体里面的灵魂?
无论何物,只要它能被搅乱和阻碍,
485 就表明,如果侵袭它的外力再重些,
它就有可能死亡,从此失去未来。
而且,经常有人因为严重的疾病[9]
在我们眼前倒地,仿佛遭了雷霆,
他瘫倒,口吐白沫,呻吟,全身发颤,
490 神志不清,肌肉紧绷,抽搐,断续地
喘气,挥舞手臂,直至筋疲力尽。
这无疑是因为弥漫全身的病太强悍,
搅乱他,迫使他几乎呕出魂魄,犹如
大海在狂风催逼下掀起滔天白浪。
495 他也发出呻吟,因为肢体被疼痛
围攻,尤其因为声音的原子被驱逐,
它们聚成团状,通过嘴逃到体外,
这是它们习惯的一条现成道路。
紧接着失去理智,因为魂魄的力量
500 陷入了混沌,而且如我所言,它已被

[1] 417-829行是本卷的第三大部分,讨论灵魂必死的问题,卢克莱修一共提出了十六种论证。关于伊壁鸠鲁对这个问题的看法,参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 400-401)。其中417-444行是第一部分,在过渡文字(417-424行)之后,卢克莱修提出了第一种论证:身体之于灵魂如同容器之于水,容器破了水会流散,所以身体死了灵魂也会灭。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:ANIMAM NATIVAM ET MORTALEM ESSE(灵魂有生有死)。这个小标题在抄本中标记为416a行。
[2] 原文的exalare=exhalare(呼出)。
[3] 西方古代医学中一种流行的看法是,静脉装着血,动脉装着空气,参考西塞罗《论神性》(De Natura Deorum 2.55.138)。
[4] 445-458行是灵魂必死的论证二:灵魂的生命与身体的生命同步,因此当身体死去,灵魂也会死去。参考恩培多克勒(fr. 106)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:ANIMVM ET CORPVS SIMVL NASCI ET CRESCERE ET SIMVL INTERIRE(灵魂和身体同生同长同死)。这个小标题在抄本中标记为444a行。
[5] 原文的mentem这里不指心智或理性,而指灵魂。
[6] 459-525行是灵魂必死的论证三:灵魂和身体一样,也会遭受病痛和各种折磨,这表明它也会衰亡,所以它绝非不朽。这种论证法似乎出自公元前2世纪的帕奈提乌(Panaetius),参考西塞罗《图斯库兰论说集》(Tusculanae Disputationes 1.32.79)。
[7] 这两行应当忽略。
[8] 原文的cor=cur(询问原因的疑问词)。
[9] 卢克莱修在这里描绘的是癫痫,古罗马人称其为“会议病”(morbus comitialis),因为开会时谁若发癫痫,会议就会延期。