《物性论》第3卷301-400行

quae tremulum faciunt membris existere motum.
at natura boum placido magis aere uiuit
nec nimis irai fax umquam subdita percit
fumida, suffundens caecae caliginis umbram,
305 nec gelidis torpet telis perfixa pauoris:
interutrasque sitast, ceruos saeuosque leones.
sic hominum genus est: quamuis doctrina politos
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
naturae cuiusque animi uestigia prima.
310 nec radicitus euelli mala posse putandumst,
quin procliuius hic iras decurrat ad acreis,
ille metu citius paulo temptetur, at ille
tertius accipiat quaedam clementius aequo.
inque aliis rebus multis differre necessest
315 naturas hominum uarias moresque sequacis.
corum ego nunc nequeo caecas exponere causas
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
principiis, unde haec oritur uariantia rerum.
illud in his rebus uideo firmare potesse,
320 usque adeo naturarum uestigia linqui
paruola, quae nequeat ratio depellere nobis,[1]
ut nihil inpediat dignam dis degere uitam.
haec igitur natura tenetur corpore ab omni,
ipsaque corporis est custos et causa salutis.
325 nam communibus inter se radicibus haerent
nec sine pernicie diuelli posse uidentur.
quod genus e thuris glaebis euellere odorem
haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
sic animi atque animae naturam corpore toto
330 extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.
inplexis ita principiis ab origine prima
inter se fiunt consorti praedita uita,
nec sibi quaeque sine alterius ui posse uidetur
corporis atque animi seorsum sentire potestas,
335 sed communibus inter eas conflatur utrimque
motibus accensus nobis per uiscera sensus.
praeterea corpus per se nec gignitur umquam
nec crescit neque post mortem durare uidetur.
non enim, ut umor aquae dimittit saepe uaporem
340 qui datus est, neque ea causa conuellitur ipse,
sed manet incolumis—non, inquam, sic animai
discidium possunt artus perferre relicti
sed penitus pereunt conuulsi conque putrescunt.
ex ineunte aeuo sic corporis atque animai
345 mutua uitalis discunt contagia motus,
maternis etiam membris aluoque reposta,
discidium ut nequead fieri sine peste maloque—
ut uideas, quoniam coniunctast causa salutis,
coniunctam quoque naturam consistere eorum.
349a [DE SENSV CORPORIS ET ANIMI]
350 quod superest, siquis corpus sentire refutat
atque animam credit permixtam corpore toto
suscipere hunc motum quem ‘sensum’ nominitamus,
uel manifestas res contra uerasque repugnat.
quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
355 si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?
‘ad dimissa anima corpus caret undique sensu.’
perdit enim quod non proprium fuit eius in aeuo,
multaque praeterea perdit, quom expellitur aeuo.[2]
dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
360 sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,
difficilest, contra cum sensus ducat eorum—
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas—
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
365 quod foribus non fit. neque enim, qua cernimus ipsi,
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
iam magis exemptis oculis debere uidetur
cernere res animus sublatis postibus ipsis.
369a [CONTRA DEMOCRITVM DE ANIMO
ET ANIMA]
370 illud in his rebus nequaquam sumere possis,
Democriti quod sancta uiri sententia ponit:
corporis atque animi primordia, singula privis
adposita, alternis, uariare ac nectere membra.
nam cum multo sunt animae elementa minora
375 quam quibus e corpus nobis et uiscera constant,
tum numero quoque concedunt et rara per artus
dissita sunt, dumtaxat ut hoc promittere possis:
quantula prima queant nobis iniecta ciere
corpora sensiferos motus in corpore, tanta
380 interualla tenere exordia prima animai.
380a [CORPVS NON SENTIRE PER SE SINE
ANIMI MOTV]
nam neque pulueris interdum sentimus adhaesum
corpore nec membris incussam sidere cretam,
nec nebulam noctu neque arani tenuia fila
obuia sentimus, quando obretimur euntes,
385 nec supera capud eiusdem cecidisse uietam
uestem nec plumas auium papposque uolantis,
qui nimia leuitate cadunt plerumque grauatim,
nec repentis itum cuiusuiscumque animantis
sentimus nec priua pedum uestigia quaeque,
390 corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
usque adeo prius est in nobis multa ciendum
quam primordia sentiscant concussa animai
semina corporibus nostris inmixta per artus,
et quam in his interuallis tuditantia possint
395 concursare, coire, et dissultare uicissim.
et magis est animus uitai claustra coercens
et dominantior ad uitam quam uis animai.
nam sine mente animoque nequit residere per artus
temporis exiguam partem pars ulla animai,
400 sed comes insequitur facile et discedit in auras

[1] nobis=noctis (MSS)=mentis (Meurig-Davies)
[2] aeuo=aluo (Orth)

让所有肢体都不由自主地开始颤抖。
牛的本性则主要来自平静的空气,
不会因愤怒的火把而变得过分激动,
虽然烟雾的黑云将它笼罩,也不会
305 被恐惧的冰凉投枪刺穿,陷入瘫痪:
气质介于鹿和凶残的狮子之间。
人类也是如此,虽然教化让某些人
变得同样优雅,却不能消除每颗
灵魂的本质最初留下的那些印痕。
310 我们也不应以为,可以根除缺陷:
这位不会比别人更容易燃起怒火,
那位不会更快地遭受恐惧纠缠,
第三位不会过于宽容地忍受一切。
人们不同的本质和随之而来的性情
315 也必定在其他许多方面有所体现。
我现在还无法解释它们隐秘的原因,
也无法为如此众多的原子形状命名,
各式各样的性情正是发源于它们。
我觉得自己能下断语的只有一点:
320 本质在我们身上留下、理性也不能
驱逐的印记是如此细微,绝对不会
阻止我们过一种堪与神相比的生活。
因此,灵魂这种物质被身体包裹,[1]
自己则是身体的卫士和福祉之所系。
325 二者以共同的根本彼此紧密聚合,
显然,它们若被拆开,都会毁灭。
正如我们很难除去乳香块的气味,
而不同时摧毁它们自身的本质,
从整个身体抽掉魂魄,同时却避开
330 生命全然的解体,也绝非容易之事。
从诞生之初,它们就通过彼此缠绕的
原子而一起成型,共享联合的生活,
离开了对方的力量,无论身体还是
灵魂单凭自己都没有感觉的能力,
但通过二者彼此配合的运动,感觉
却可以被它们共同点燃,蔓延到全身。
此外,仅仅依靠自己,身体永不会
诞生、成长或者在死后继续存活。[2]
它不能像水那样,当外界赋予水的热
340 已经散失,水从来不会因此而解体,
而是安然无恙——是的,我声言,肉身
无法像水那样,忍受灵魂的分离,
而会彻底碎裂、死亡并且腐烂。
身体和灵魂的相互联盟就这样从出生
345 之日起,就一直学习维系生命的运动,
甚至在母亲体内和腹中时就已经如此。
所以二者的分割必引发痛苦和灾难——
由此你可知,既然它们是生命共同的
原因,它们的本质也必定彼此相连。

350 此外,若有人拒绝承认身体有感觉,[3]
相信是弥散于整个身体的灵魂负责
体验这种我们称为“感觉”的运动,
他就是在与显而易见的真相作战。
因为谁能解释清身体的感觉是什么,
355 除了事实本身公开讲授的一切?
“可是灵魂离开后,身体便全无感觉。”
没错,但失去的东西在它活着时并不
属于它,它死时也失去许多别的东西。
我们也很难坚称,眼睛什么也看不见,[4]
360 是灵魂透过这两扇开着的门在观看。
眼睛的感觉显然与这种观点相反——
这感觉迫使我们从灵魂退至眼睛:
尤其在炫目的光下,我们常不见一物,
因为眼睛被光线的威势完全压制。
365 但门却并非如此,如我们亲眼见证。
敞开的门没有表现出任何不适。
再者,如果眼睛真处于门的位置,
那么取走眼睛就如同拆除了大门,
灵魂应当不受影响,仍然能看见。


370 在这个问题上,你也绝对不能信任[5]
贤人德谟克利特提出的神圣观点:
肉身和灵魂的原子分别与同类聚集,
按层交错排列,如此编织成肢体。
因为灵魂的原子在尺寸上远远小于
375 构成我们身体和骨肉的那些原子,
而且它们数量也远逊,稀疏地分布
肢体各处,因此你最多只能承认:
如果有原子触碰我们的身体,使其
产生引发感觉的运动,这种原子的
380 尺寸就是灵魂原子间的最小距离。


我们时常没有意识到粘于皮肤的[6]
尘埃或者撒上我们身体的白垩灰,
也没有觉察夜晚的雾气或者蜘蛛
拦路的细丝(当我们前行时被它缠住),
385 或者飘落至我们头顶的枯萎蛛网、
飞鸟的羽毛或者飞翔的植物绒絮
(它们因为太轻,几乎不愿意下坠)。
我们也时常感觉不到各种爬虫的
行进,或者蚊蚋之类的东西在身上
390 用它们每只小脚留下的独特印记。
必须先激烈搅动我们身体的原子,
与身体混合、散落各处的灵魂原子
才能感觉到它们的搅动,纷纷腾跃,
然而才可能越过分隔彼此的空间,
395 碰撞、联合,继而弹开,回归从前。
魂比魄更顽强地守卫着生命的门闩,[7]
它控制生命的主权,其力量也胜于魄。
离开了魂和心智,魄的任何部分
都无法在肢体中停留哪怕最短的一瞬,
400 而会立刻跟随它,轻易消失于空气中,

[1] 323-358行指出,生命和感觉依赖灵魂和身体的紧密结合,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.64-66)。
[2] 此处的文字似乎暗示,死后生命还能存在,这与卢克莱修在别处表达的观点有冲突。
[3] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE SENSV CORPORIS ET ANIMI(论身体和灵魂的感觉)。这个小标题在抄本中标记为349a行。
[4] 359-369行驳斥了眼睛自身无法看见,只有灵魂能看见的观点,柏拉图(Theaetetus 184c.5-6)和斯多葛派都持此看法,卢克莱修同时代的西塞罗(Tusculanae Disputationes 1.20.46)也是如此。
[5] 370-395行反驳了德谟克利特的观点,后者认为灵魂和身体的原子交替排列,数量相等。参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 157-158)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:CONTRA DEMOCRITVM DE ANIMO ET ANIMA(驳德谟克利特的魂魄学说)。这个小标题在抄本中标记为369a行。
[6] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:CORPVS NON SENTIRE PER SE SINE ANIMI MOTV(若无灵魂的运动,身体自身无法感觉)。这个小标题在抄本中标记为380a行。
[7] 在396-416行,卢克莱修试图证明,对于生命的延续,魂比魄重要。参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.65)。