quae tremulum faciunt membris existere motum.
at natura boum placido magis aere uiuit
nec nimis irai fax umquam subdita percit
fumida, suffundens caecae caliginis umbram,
305 nec gelidis torpet telis perfixa pauoris:
interutrasque sitast, ceruos saeuosque leones.
sic hominum genus est: quamuis doctrina politos
constituat pariter quosdam, tamen illa relinquit
naturae cuiusque animi uestigia prima.
310 nec radicitus euelli mala posse putandumst,
quin procliuius hic iras decurrat ad acreis,
ille metu citius paulo temptetur, at ille
tertius accipiat quaedam clementius aequo.
inque aliis rebus multis differre necessest
315 naturas hominum uarias moresque sequacis.
corum ego nunc nequeo caecas exponere causas
nec reperire figurarum tot nomina quot sunt
principiis, unde haec oritur uariantia rerum.
illud in his rebus uideo firmare potesse,
320 usque adeo naturarum uestigia linqui
paruola, quae nequeat ratio depellere nobis,[1]
ut nihil inpediat dignam dis degere uitam.
haec igitur natura tenetur corpore ab omni,
ipsaque corporis est custos et causa salutis.
325 nam communibus inter se radicibus haerent
nec sine pernicie diuelli posse uidentur.
quod genus e thuris glaebis euellere odorem
haud facile est, quin intereat natura quoque eius,
sic animi atque animae naturam corpore toto
330 extrahere haut facile est, quin omnia dissoluantur.
inplexis ita principiis ab origine prima
inter se fiunt consorti praedita uita,
nec sibi quaeque sine alterius ui posse uidetur
corporis atque animi seorsum sentire potestas,
335 sed communibus inter eas conflatur utrimque
motibus accensus nobis per uiscera sensus.
praeterea corpus per se nec gignitur umquam
nec crescit neque post mortem durare uidetur.
non enim, ut umor aquae dimittit saepe uaporem
340 qui datus est, neque ea causa conuellitur ipse,
sed manet incolumis—non, inquam, sic animai
discidium possunt artus perferre relicti
sed penitus pereunt conuulsi conque putrescunt.
ex ineunte aeuo sic corporis atque animai
345 mutua uitalis discunt contagia motus,
maternis etiam membris aluoque reposta,
discidium ut nequead fieri sine peste maloque—
ut uideas, quoniam coniunctast causa salutis,
coniunctam quoque naturam consistere eorum.
349a [DE SENSV CORPORIS ET ANIMI]
350 quod superest, siquis corpus sentire refutat
atque animam credit permixtam corpore toto
suscipere hunc motum quem ‘sensum’ nominitamus,
uel manifestas res contra uerasque repugnat.
quid sit enim corpus sentire quis adferet umquam,
355 si non ipsa palam quod res dedit ac docuit nos?
‘ad dimissa anima corpus caret undique sensu.’
perdit enim quod non proprium fuit eius in aeuo,
multaque praeterea perdit, quom expellitur aeuo.[2]
dicere porro oculos nullam rem cernere posse,
360 sed per eos animum ut foribus spectare reclusis,
difficilest, contra cum sensus ducat eorum—
sensus enim trahit atque acies detrudit ad ipsas—
fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus,
lumina luminibus quia nobis praepediuntur.
365 quod foribus non fit. neque enim, qua cernimus ipsi,
ostia suscipiunt ullum reclusa laborem.
praeterea si pro foribus sunt lumina nostra,
iam magis exemptis oculis debere uidetur
cernere res animus sublatis postibus ipsis.
369a [CONTRA DEMOCRITVM DE ANIMO
ET ANIMA]
370 illud in his rebus nequaquam sumere possis,
Democriti quod sancta uiri sententia ponit:
corporis atque animi primordia, singula privis
adposita, alternis, uariare ac nectere membra.
nam cum multo sunt animae elementa minora
375 quam quibus e corpus nobis et uiscera constant,
tum numero quoque concedunt et rara per artus
dissita sunt, dumtaxat ut hoc promittere possis:
quantula prima queant nobis iniecta ciere
corpora sensiferos motus in corpore, tanta
380 interualla tenere exordia prima animai.
380a [CORPVS NON SENTIRE PER SE SINE
ANIMI MOTV]
nam neque pulueris interdum sentimus adhaesum
corpore nec membris incussam sidere cretam,
nec nebulam noctu neque arani tenuia fila
obuia sentimus, quando obretimur euntes,
385 nec supera capud eiusdem cecidisse uietam
uestem nec plumas auium papposque uolantis,
qui nimia leuitate cadunt plerumque grauatim,
nec repentis itum cuiusuiscumque animantis
sentimus nec priua pedum uestigia quaeque,
390 corpore quae in nostro culices et cetera ponunt.
usque adeo prius est in nobis multa ciendum
quam primordia sentiscant concussa animai
semina corporibus nostris inmixta per artus,
et quam in his interuallis tuditantia possint
395 concursare, coire, et dissultare uicissim.
et magis est animus uitai claustra coercens
et dominantior ad uitam quam uis animai.
nam sine mente animoque nequit residere per artus
temporis exiguam partem pars ulla animai,
400 sed comes insequitur facile et discedit in auras
[1] nobis=noctis (MSS)=mentis (Meurig-Davies)
[2] aeuo=aluo (Orth)
讓所有肢體都不由自主地開始顫抖。
牛的本性則主要來自平靜的空氣,
不會因憤怒的火把而變得過分激動,
雖然煙霧的黑雲將它籠罩,也不會
305 被恐懼的冰涼投槍刺穿,陷入癱瘓:
氣質介於鹿和兇殘的獅子之間。
人類也是如此,雖然教化讓某些人
變得同樣優雅,卻不能消除每顆
靈魂的本質最初留下的那些印痕。
310 我們也不應以為,可以根除缺陷:
這位不會比別人更容易燃起怒火,
那位不會更快地遭受恐懼糾纏,
第三位不會過於寬容地忍受一切。
人們不同的本質和隨之而來的性情
315 也必定在其他許多方面有所體現。
我現在還無法解釋它們隱秘的原因,
也無法為如此眾多的原子形狀命名,
各式各樣的性情正是發源於它們。
我覺得自己能下斷語的只有一點:
320 本質在我們身上留下、理性也不能
驅逐的印記是如此細微,絕對不會
阻止我們過一種堪與神相比的生活。
因此,靈魂這種物質被身體包裹,[1]
自己則是身體的衛士和福祉之所系。
325 二者以共同的根本彼此緊密聚合,
顯然,它們若被拆開,都會毀滅。
正如我們很難除去乳香塊的氣味,
而不同時摧毀它們自身的本質,
從整個身體抽掉魂魄,同時卻避開
330 生命全然的解體,也絕非容易之事。
從誕生之初,它們就通過彼此纏繞的
原子而一起成型,共享聯合的生活,
離開了對方的力量,無論身體還是
靈魂單憑自己都沒有感覺的能力,
但通過二者彼此配合的運動,感覺
卻可以被它們共同點燃,蔓延到全身。
此外,僅僅依靠自己,身體永不會
誕生、成長或者在死後繼續存活。[2]
它不能像水那樣,當外界賦予水的熱
340 已經散失,水從來不會因此而解體,
而是安然無恙——是的,我聲言,肉身
無法像水那樣,忍受靈魂的分離,
而會徹底碎裂、死亡並且腐爛。
身體和靈魂的相互聯盟就這樣從出生
345 之日起,就一直學習維繫生命的運動,
甚至在母親體內和腹中時就已經如此。
所以二者的分割必引發痛苦和災難——
由此你可知,既然它們是生命共同的
原因,它們的本質也必定彼此相連。
350 此外,若有人拒絕承認身體有感覺,[3]
相信是彌散於整個身體的靈魂負責
體驗這種我們稱為“感覺”的運動,
他就是在與顯而易見的真相作戰。
因為誰能解釋清身體的感覺是什麼,
355 除了事實本身公開講授的一切?
“可是靈魂離開後,身體便全無感覺。”
沒錯,但失去的東西在它活着時並不
屬於它,它死時也失去許多別的東西。
我們也很難堅稱,眼睛什麼也看不見,[4]
360 是靈魂透過這兩扇開着的門在觀看。
眼睛的感覺顯然與這種觀點相反——
這感覺迫使我們從靈魂退至眼睛:
尤其在炫目的光下,我們常不見一物,
因為眼睛被光線的威勢完全壓制。
365 但門卻並非如此,如我們親眼見證。
敞開的門沒有表現出任何不適。
再者,如果眼睛真處於門的位置,
那麼取走眼睛就如同拆除了大門,
靈魂應當不受影響,仍然能看見。
370 在這個問題上,你也絕對不能信任[5]
賢人德謨克利特提出的神聖觀點:
肉身和靈魂的原子分別與同類聚集,
按層交錯排列,如此編織成肢體。
因為靈魂的原子在尺寸上遠遠小於
375 構成我們身體和骨肉的那些原子,
而且它們數量也遠遜,稀疏地分布
肢體各處,因此你最多只能承認:
如果有原子觸碰我們的身體,使其
產生引發感覺的運動,這種原子的
380 尺寸就是靈魂原子間的最小距離。
我們時常沒有意識到粘於皮膚的[6]
塵埃或者撒上我們身體的白堊灰,
也沒有覺察夜晚的霧氣或者蜘蛛
攔路的細絲(當我們前行時被它纏住),
385 或者飄落至我們頭頂的枯萎蛛網、
飛鳥的羽毛或者飛翔的植物絨絮
(它們因為太輕,幾乎不願意下墜)。
我們也時常感覺不到各種爬蟲的
行進,或者蚊蚋之類的東西在身上
390 用它們每隻小腳留下的獨特印記。
必須先激烈攪動我們身體的原子,
與身體混合、散落各處的靈魂原子
才能感覺到它們的攪動,紛紛騰躍,
然而才可能越過分隔彼此的空間,
395 碰撞、聯合,繼而彈開,回歸從前。
魂比魄更頑強地守衛着生命的門閂,[7]
它控制生命的主權,其力量也勝於魄。
離開了魂和心智,魄的任何部分
都無法在肢體中停留哪怕最短的一瞬,
400 而會立刻跟隨它,輕易消失於空氣中,
[1] 323-358行指出,生命和感覺依賴靈魂和身體的緊密結合,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.64-66)。
[2] 此處的文字似乎暗示,死後生命還能存在,這與盧克萊修在別處表達的觀點有衝突。
[3] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE SENSV CORPORIS ET ANIMI(論身體和靈魂的感覺)。這個小標題在抄本中標記為349a行。
[4] 359-369行駁斥了眼睛自身無法看見,只有靈魂能看見的觀點,柏拉圖(Theaetetus 184c.5-6)和斯多葛派都持此看法,盧克萊修同時代的西塞羅(Tusculanae Disputationes 1.20.46)也是如此。
[5] 370-395行反駁了德謨克利特的觀點,後者認為靈魂和身體的原子交替排列,數量相等。參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 157-158)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CONTRA DEMOCRITVM DE ANIMO ET ANIMA(駁德謨克利特的魂魄學說)。這個小標題在抄本中標記為369a行。
[6] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CORPVS NON SENTIRE PER SE SINE ANIMI MOTV(若無靈魂的運動,身體自身無法感覺)。這個小標題在抄本中標記為380a行。
[7] 在396-416行,盧克萊修試圖證明,對於生命的延續,魂比魄重要。參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.65)。