at contra quaecumque magis cum pondere magno
asperaque inueniuntur, eo stabilita magis sunt.
nunc igitur quoniam est animi natura reperta
mobilis egregie, perquam constare necessest
205 corporibus paruis et leuibus atque rutundis.
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
utilis inuenietur et opportuna cluebit.
haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
quam tenui constet textura quamque loco se
210 contineat paruo, si possit conglomerari,
quod simul atque hominem Leti secura quies est
indepta atque animi natura animaeque recessit,
nihil ibi libatum de toto corpore cernas
ad speciem, nihil ad pondus. mors omnia praestat,
215 uitalem praeter sensum calidumque uaporem.
ergo animam totam perparuis esse necessest
seminibus, nexam per uenas uiscera neruos,
quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
extima membrorum circumcaesura tamen se
220 inquolumem praestat nec defit ponderis hilum.
quod genus est, Bacchi cum flos euanuit, aut cum
spiritus unguenti suauis diffugit in auras
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit.
nihilo oculis tamen esse minor res ipsa uidetur
225 propterea neque detractum de pondere quicquam,
nimirum quia multa minutaque semina sucos
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
227a [TERTIAM ANIMAM ESSE MENTEM]
quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
scire licet perquam pauxillis esse creatam
230 seminibus, quoniam fugiens nihil ponderis aufert.
nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
tenuis enim quaedam moribundos deserit aura
mixta uapore. uapor porro trahit aera secum.
nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aer.
235 rara quod eius enim constat natura, necessest
aeris inter eum [inter eum] primordia multa moueri.
iam triplex animi est igitur natura reperta;
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
nihil horum quoniam recipit mens posse creare
240 sensiferos motus, nedum quae mente uolutat?
240a [QVARTAM SINE NOMINE ANIMAM]
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
adtribuatur. east omnino nominis expers—
qua neque mobilius quicquam neque tenuius exstat
nec magis e paruis et leuibus ex elementis—
245 sensiferos motus quae didit prima per artus.
prima cietur enim, paruis perfecta figuris,
inde calor motus et uenti caeca potestas
accipit; inde aer. inde omnia mobilitantur:
concutitur sanguis; tum uiscera persentiscunt
250 omnia; postremis datur ossibus atque medullis
siue uoluptas est siue est contrarius ardor.
nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
permanare malum, quin omnia perturbentur
usque adeo, ut uitae desit locus atque animai
255 diffugiant partes per caulas corporis omnis.
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
motibus. hanc ob rem uitam retinere ualemus.
nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
compta modis uigeant rationem reddere auentem,
260 abstrahit inuitum patrii sermonis egestas;
sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
261a [CONIVNCTIO ANIMI ET ANIMARVM]
inter enim cursant primordia principiorum
motibus inter se, nihil ut secernier unum
possit nec spatio fieri diuisa potestas,
265 sed quasi multae uis unius corporis extant.
quod genus in quouis animantum uiscere uolgo
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
omnibus est unum perfectum corporis augmen,
sic calor atque aer et uenti caeca potestas
270 mixta creant unam naturam et mobilis illa
uis, initum motus ab se quae diuidit ollis,
sensifer unde oritur primum per uiscera motus.
nam penitus prorsum latet haec natura subestque,
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro,
275 atque anima est animae proporro totius ipsa.
quod genus in nostris membris et corpore toto
mixta latens animi uis est animaeque potestas,
corporibus quia de paruis paucisque creatast,
sic tibi nominis haec expers uis, facta minutis
280 corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
proporrost anima et dominatur corpore toto.
consimili ratione necessest uentus et aer
et calor inter se uigeant commixta per artus
atque aliis aliud subsit magis emineatque,
285 ut quiddam fieri uideatur ab omnibus unum,
ni calor ac uentus seorsum seorsumque potestas
aeris interemant sensum diductaque soluant.
287a [DE VARIETATE ANIMI]
est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
cum feruescit et ex oculis micat acribus ardor.
290 est et frigida multa, comes formidinis, aura,
quae ciet horrorem membris et concitat artus.
est etiam quoque pacati status aeris ille,
pectore tranquillo fit qui uoltuque sereno.
sed calidi plus est illis, quibus acria corda
295 iracundaque mens facile efferuescit in ira.[1]
quo genere in primis uis est uiolenta leonum,
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
at uentosa magis ceruorum frigida mens est
300 et gelidas citius per uiscera concitat auras,
[1] ira=iram (Bentley)
相反,你發現它們具有越大的重量,
表面就粗糙,就越穩定,不易移位。
既然我們已知曉,靈魂的本性非常
易動,構成它的那些原子就必定
205 極其細小,極其光滑,極其圓潤。[1]
親愛的朋友,你會發現,這點知識
在很多方面都有用處,會給你幫助。
下一個事實也能揭示靈魂的性質——
它的質地多麼縹緲,如果聚成團,
210 只需佔據多麼微不足道的空間:
當死神無擾的睡眠已將人徹底征服,
魂和魄也都已經離開,你會發現,
整個身體都沒有任何減損,無論
外觀還是重量。死亡保存了一切,
215 除了屬於生命的感覺能力和熱氣。
所以,整個靈魂必定由極小的原子
構成,通過血脈、肌肉和肌腱相連接,
卻極其隱秘;當它徹底退出全身,
肢體的外部輪廓不會受任何影響,
220 其重量也不會丟失分毫。這情形好像
葡萄酒的精華已經蒸發,或者香水
迷人的氣味已在空氣中飄散無蹤,
或者某種東西不再有原來的鮮美,
眼睛卻無法覺察它有任何損耗,
225 或者它的重量有任何減少——因為
在萬物的整個身體中,味道和氣味
毫無疑問由許多細小的原子構成。
所以我才反覆說,你應當知曉,心智[2]
和靈魂的本質乃由極其精微的原子
230 構成,因為它逃跑時不帶走絲毫重量。
但我們不應以為,它是單一的物質。[3]
因為離開將死之身時,細微的呼吸
和熱相混合,熱也一道拽走了空氣:
沒有任何熱裡面沒有混合空氣,
235 由於熱的性質很稀薄,所以必定
有許多空氣的原子在它的中間飄蕩。
這樣,靈魂就已經包含了三種物質,
然而它們合起來都不能產生意識,
因為理性不相信,它們中任何一種
240 能製造引發感覺的運動和心裡的意念。
所以,我們必須再加上第四種成分,[4]
我們完全無法給它合適的名稱——
沒有任何物質比它更靈動,更精微,
或者由更小、更光滑的原子構成——
245 它首先向身體傳遞引發感覺的運動,
既然原子最小,自然最先被喚醒。
然後接收運動的是熱和隱形的風,
接着是空氣。繼而全身都動員起來:[5]
血液激蕩,每一塊肌肉都變得興奮,
最後,感覺抵達骨頭和最深的骨髓,
無論它是愉悅還是相反的痛感。
然而,疼痛和兇狠的疾病不能輕易
穿透至這裡,徹底顛覆體內的秩序,
讓生命再無任何地方可以棲居,
255 靈魂的各部分從身體的所有毛孔逃散。[6]
大多數運動都難以突破身體的淺層,
由於這個緣故,我們才保住性命。
現在我急於解釋,這四種成分發揮[7]
作用時,彼此如何混合,結成聯盟,
260 但母語的貧乏卻企圖拽回不甘的我,
然而,我仍決心盡自己所能來討論。
這四種成分的原子通過彼此的運動[8]
相互穿插,這樣就無法單獨分割,
它們的效能也不被任何空間隔開,
265 而像是同一個物體擁有的多種功用。
正如在任何一種動物的肉身中,你都會
發現氣味、某種顏色和味道,但是
所有這些卻構成一個完整的軀殼,
熱、空氣和風的隱形物質也如此
270 混合,和那種從自身向它們傳遞運動的
靈動力量一起,創造出整合的存在物,
引發感覺的運動便由此在肉身肇始。
第四種成分藏在身體的至深之處,
身體中沒有任何東西比它更幽秘,
275 可以形容說,它是整個靈魂的靈魂。
正如魂的力量和魄的功能在一起
混合,隱藏於我們四肢和身體各處,
因為它由細小稀薄的原子組成,
這種無名的物質也是如此,由細微[9]
280 原子所造,彷彿是整個靈魂的靈魂,
深藏不露,在整個身體充任主宰。
遵循相似的原理,風、空氣和熱[10]
發揮作用時也必須互相混合,遍布
肢體,彼此之間的力量或強或弱,
285 於是它們共同構成了某種整體,
以免熱、風和空氣的功能單獨[11]
割裂出去,從而摧毀了感覺的能力。
靈魂的確有熱的成分,當它憤怒時[12]
就顯示出來,眼裡閃動更激烈的亮光;
290 它也包含寒涼的空氣(恐懼的同伴),
後者能促使四肢發抖,全身震顫;
也存在平靜空氣居主導地位的情況,
那時胸中沒有波動,表情也寧謐。
但某些動物有更多的熱,它們性情[13]
295 兇狠,氣質暴躁,很容易怒氣衝天。
獅子暴烈的力量便是突出的例子,
它們咆哮時,吼聲幾乎能震破胸膛,
因為無法將憤怒的波浪囚禁在體內。
鹿的靈魂更傾向風的成分,更寒涼,
300 它在肌肉中迅速激起冰冷的氣流,
[1] 伊壁鳩魯的這個想法似乎來自德謨克利特,參考亞里士多德《論靈魂》(De Anima 405a.11)。
[2] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:TERTIAM ANIMAM ESSE MENTEM(空氣是靈魂的第三元素)。這個小標題在抄本中標記為227a行。
[3] 231-257行討論構成靈魂的四種元素(四類原子)。除了前文提到的熱和呼吸之外,還有空氣和某種無名的元素。
[4] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:QVARTAM SINE NOMINE ANIMAM(靈魂無名的第四元素)。這個小標題在抄本中標記為240a行。伊壁鳩魯引入這種神秘精微的第四元素,似乎是為了解釋靈魂的感覺和思考能力。
[5] 這裡,盧克萊修似乎將空氣視為比風(或許指呼吸)更精微的物質。
[6] “各部分”指靈魂的碎片,不指構成靈魂的元素。
[7] 258-416行考察靈魂的功能及其與身體的關係,參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 395-404)。
[8] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:CONIVNCTIO ANIMI ET ANIMARVM(魂魄的結合)。這個小標題在抄本中標記為261a行。
[9] 這行的uis和本詩中其他多處一樣,意思是“物質”(有時指“功能”),而非“力量”。
[10] Robin(1925)認為,盧克萊修在282-322行改寫了古希臘著名醫生希波克拉底的四體液說,這裡的三種元素就彷彿三種體液,控制着人類和動物的氣質。
[11] 原文的ni=ne(否定性目的狀語從句引導詞)。
[12] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE VARIETATE ANIMI(論靈魂之多樣性)。這個小標題在抄本中標記為287a行。
[13] Sanders(2007)指出,294-295行隱含了一種區分:相對柔和、未脫離理性控制的怒氣和狂野的、失去理智的憤怒。[/wrc_column]