《物性论》第3卷201-300行

at contra quaecumque magis cum pondere magno
asperaque inueniuntur, eo stabilita magis sunt.
nunc igitur quoniam est animi natura reperta
mobilis egregie, perquam constare necessest
205 corporibus paruis et leuibus atque rutundis.
quae tibi cognita res in multis, o bone, rebus
utilis inuenietur et opportuna cluebit.
haec quoque res etiam naturam dedicat eius,
quam tenui constet textura quamque loco se
210 contineat paruo, si possit conglomerari,
quod simul atque hominem Leti secura quies est
indepta atque animi natura animaeque recessit,
nihil ibi libatum de toto corpore cernas
ad speciem, nihil ad pondus. mors omnia praestat,
215 uitalem praeter sensum calidumque uaporem.
ergo animam totam perparuis esse necessest
seminibus, nexam per uenas uiscera neruos,
quatenus, omnis ubi e toto iam corpore cessit,
extima membrorum circumcaesura tamen se
220 inquolumem praestat nec defit ponderis hilum.
quod genus est, Bacchi cum flos euanuit, aut cum
spiritus unguenti suauis diffugit in auras
aut aliquo cum iam sucus de corpore cessit.
nihilo oculis tamen esse minor res ipsa uidetur
225 propterea neque detractum de pondere quicquam,
nimirum quia multa minutaque semina sucos
efficiunt et odorem in toto corpore rerum.
227a [TERTIAM ANIMAM ESSE MENTEM]
quare etiam atque etiam mentis naturam animaeque
scire licet perquam pauxillis esse creatam
230 seminibus, quoniam fugiens nihil ponderis aufert.
nec tamen haec simplex nobis natura putanda est.
tenuis enim quaedam moribundos deserit aura
mixta uapore. uapor porro trahit aera secum.
nec calor est quisquam, cui non sit mixtus et aer.
235 rara quod eius enim constat natura, necessest
aeris inter eum [inter eum] primordia multa moueri.
iam triplex animi est igitur natura reperta;
nec tamen haec sat sunt ad sensum cuncta creandum,
nihil horum quoniam recipit mens posse creare
240 sensiferos motus, nedum quae mente uolutat?
240a [QVARTAM SINE NOMINE ANIMAM]
quarta quoque his igitur quaedam natura necessest
adtribuatur. east omnino nominis expers—
qua neque mobilius quicquam neque tenuius exstat
nec magis e paruis et leuibus ex elementis—
245 sensiferos motus quae didit prima per artus.
prima cietur enim, paruis perfecta figuris,
inde calor motus et uenti caeca potestas
accipit; inde aer. inde omnia mobilitantur:
concutitur sanguis; tum uiscera persentiscunt
250 omnia; postremis datur ossibus atque medullis
siue uoluptas est siue est contrarius ardor.
nec temere huc dolor usque potest penetrare neque acre
permanare malum, quin omnia perturbentur
usque adeo, ut uitae desit locus atque animai
255 diffugiant partes per caulas corporis omnis.
sed plerumque fit in summo quasi corpore finis
motibus. hanc ob rem uitam retinere ualemus.
nunc ea quo pacto inter sese mixta quibusque
compta modis uigeant rationem reddere auentem,
260 abstrahit inuitum patrii sermonis egestas;
sed tamen, ut potero summatim attingere, tangam.
261a [CONIVNCTIO ANIMI ET ANIMARVM]
inter enim cursant primordia principiorum
motibus inter se, nihil ut secernier unum
possit nec spatio fieri diuisa potestas,
265 sed quasi multae uis unius corporis extant.
quod genus in quouis animantum uiscere uolgo
est odor et quidam color et sapor, et tamen ex his
omnibus est unum perfectum corporis augmen,
sic calor atque aer et uenti caeca potestas
270 mixta creant unam naturam et mobilis illa
uis, initum motus ab se quae diuidit ollis,
sensifer unde oritur primum per uiscera motus.
nam penitus prorsum latet haec natura subestque,
nec magis hac infra quicquam est in corpore nostro,
275 atque anima est animae proporro totius ipsa.
quod genus in nostris membris et corpore toto
mixta latens animi uis est animaeque potestas,
corporibus quia de paruis paucisque creatast,
sic tibi nominis haec expers uis, facta minutis
280 corporibus, latet atque animae quasi totius ipsa
proporrost anima et dominatur corpore toto.
consimili ratione necessest uentus et aer
et calor inter se uigeant commixta per artus
atque aliis aliud subsit magis emineatque,
285 ut quiddam fieri uideatur ab omnibus unum,
ni calor ac uentus seorsum seorsumque potestas
aeris interemant sensum diductaque soluant.
287a [DE VARIETATE ANIMI]
est etiam calor ille animo, quem sumit, in ira
cum feruescit et ex oculis micat acribus ardor.
290 est et frigida multa, comes formidinis, aura,
quae ciet horrorem membris et concitat artus.
est etiam quoque pacati status aeris ille,
pectore tranquillo fit qui uoltuque sereno.
sed calidi plus est illis, quibus acria corda
295 iracundaque mens facile efferuescit in ira.[1]
quo genere in primis uis est uiolenta leonum,
pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes
nec capere irarum fluctus in pectore possunt.
at uentosa magis ceruorum frigida mens est
300 et gelidas citius per uiscera concitat auras,

[1] ira=iram (Bentley)

相反,你发现它们具有越大的重量,
表面就粗糙,就越稳定,不易移位。
既然我们已知晓,灵魂的本性非常
易动,构成它的那些原子就必定
205 极其细小,极其光滑,极其圆润。[1]
亲爱的朋友,你会发现,这点知识
在很多方面都有用处,会给你帮助。
下一个事实也能揭示灵魂的性质——
它的质地多么缥缈,如果聚成团,
210 只需占据多么微不足道的空间:
当死神无扰的睡眠已将人彻底征服,
魂和魄也都已经离开,你会发现,
整个身体都没有任何减损,无论
外观还是重量。死亡保存了一切,
215 除了属于生命的感觉能力和热气。
所以,整个灵魂必定由极小的原子
构成,通过血脉、肌肉和肌腱相连接,
却极其隐秘;当它彻底退出全身,
肢体的外部轮廓不会受任何影响,
220 其重量也不会丢失分毫。这情形好像
葡萄酒的精华已经蒸发,或者香水
迷人的气味已在空气中飘散无踪,
或者某种东西不再有原来的鲜美,
眼睛却无法觉察它有任何损耗,
225 或者它的重量有任何减少——因为
在万物的整个身体中,味道和气味
毫无疑问由许多细小的原子构成。

所以我才反复说,你应当知晓,心智[2]
和灵魂的本质乃由极其精微的原子
230 构成,因为它逃跑时不带走丝毫重量。
但我们不应以为,它是单一的物质。[3]
因为离开将死之身时,细微的呼吸
和热相混合,热也一道拽走了空气:
没有任何热里面没有混合空气,
235 由于热的性质很稀薄,所以必定
有许多空气的原子在它的中间飘荡。
这样,灵魂就已经包含了三种物质,
然而它们合起来都不能产生意识,
因为理性不相信,它们中任何一种
240 能制造引发感觉的运动和心里的意念。

所以,我们必须再加上第四种成分,[4]
我们完全无法给它合适的名称——
没有任何物质比它更灵动,更精微,
或者由更小、更光滑的原子构成——
245 它首先向身体传递引发感觉的运动,
既然原子最小,自然最先被唤醒。
然后接收运动的是热和隐形的风,
接着是空气。继而全身都动员起来:[5]
血液激荡,每一块肌肉都变得兴奋,
最后,感觉抵达骨头和最深的骨髓,
无论它是愉悦还是相反的痛感。
然而,疼痛和凶狠的疾病不能轻易
穿透至这里,彻底颠覆体内的秩序,
让生命再无任何地方可以栖居,
255 灵魂的各部分从身体的所有毛孔逃散。[6]
大多数运动都难以突破身体的浅层,
由于这个缘故,我们才保住性命。
现在我急于解释,这四种成分发挥[7]
作用时,彼此如何混合,结成联盟,
260 但母语的贫乏却企图拽回不甘的我,
然而,我仍决心尽自己所能来讨论。

这四种成分的原子通过彼此的运动[8]
相互穿插,这样就无法单独分割,
它们的效能也不被任何空间隔开,
265 而像是同一个物体拥有的多种功用。
正如在任何一种动物的肉身中,你都会
发现气味、某种颜色和味道,但是
所有这些却构成一个完整的躯壳,
热、空气和风的隐形物质也如此
270 混合,和那种从自身向它们传递运动的
灵动力量一起,创造出整合的存在物,
引发感觉的运动便由此在肉身肇始。
第四种成分藏在身体的至深之处,
身体中没有任何东西比它更幽秘,
275 可以形容说,它是整个灵魂的灵魂。
正如魂的力量和魄的功能在一起
混合,隐藏于我们四肢和身体各处,
因为它由细小稀薄的原子组成,
这种无名的物质也是如此,由细微[9]
280 原子所造,仿佛是整个灵魂的灵魂,
深藏不露,在整个身体充任主宰。
遵循相似的原理,风、空气和热[10]
发挥作用时也必须互相混合,遍布
肢体,彼此之间的力量或强或弱,
285 于是它们共同构成了某种整体,
以免热、风和空气的功能单独[11]
割裂出去,从而摧毁了感觉的能力。

灵魂的确有热的成分,当它愤怒时[12]
就显示出来,眼里闪动更激烈的亮光;
290 它也包含寒凉的空气(恐惧的同伴),
后者能促使四肢发抖,全身震颤;
也存在平静空气居主导地位的情况,
那时胸中没有波动,表情也宁谧。
但某些动物有更多的热,它们性情[13]
295 凶狠,气质暴躁,很容易怒气冲天。
狮子暴烈的力量便是突出的例子,
它们咆哮时,吼声几乎能震破胸膛,
因为无法将愤怒的波浪囚禁在体内。
鹿的灵魂更倾向风的成分,更寒凉,
300 它在肌肉中迅速激起冰冷的气流,

[1] 伊壁鸠鲁的这个想法似乎来自德谟克利特,参考亚里士多德《论灵魂》(De Anima 405a.11)。
[2] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:TERTIAM ANIMAM ESSE MENTEM(空气是灵魂的第三元素)。这个小标题在抄本中标记为227a行。
[3] 231-257行讨论构成灵魂的四种元素(四类原子)。除了前文提到的热和呼吸之外,还有空气和某种无名的元素。
[4] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:QVARTAM SINE NOMINE ANIMAM(灵魂无名的第四元素)。这个小标题在抄本中标记为240a行。伊壁鸠鲁引入这种神秘精微的第四元素,似乎是为了解释灵魂的感觉和思考能力。
[5] 这里,卢克莱修似乎将空气视为比风(或许指呼吸)更精微的物质。
[6] “各部分”指灵魂的碎片,不指构成灵魂的元素。
[7] 258-416行考察灵魂的功能及其与身体的关系,参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 395-404)。
[8] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:CONIVNCTIO ANIMI ET ANIMARVM(魂魄的结合)。这个小标题在抄本中标记为261a行。
[9] 这行的uis和本诗中其他多处一样,意思是“物质”(有时指“功能”),而非“力量”。
[10] Robin(1925)认为,卢克莱修在282-322行改写了古希腊著名医生希波克拉底的四体液说,这里的三种元素就仿佛三种体液,控制着人类和动物的气质。
[11] 原文的ni=ne(否定性目的状语从句引导词)。
[12] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE VARIETATE ANIMI(论灵魂之多样性)。这个小标题在抄本中标记为287a行。
[13] Sanders(2007)指出,294-295行隐含了一种区分:相对柔和、未脱离理性控制的怒气和狂野的、失去理智的愤怒。[/wrc_column]