concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
saepe suas disturbet et in deserta recedens
saeuiat, exercens telum, quod saepe nocentes
praeterit exanimatque indignos inque merentes?
1104a [MVNDVM NATVM ET MVLTOS SIMILIS]
1105 multaque post mundi tempus genitale diemque
primigenum maris et terrae solisque quoortum
addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
semina, quae magnum iaculando contulit omne,
unde mare et terrae possent augescere, et unde
1110 appareret spatium caeli domus altaque tecta
tolleret a terris procul, et consurgeret aer.
nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt—
umor ad umorem, terreno corpore terra
1115 crescit, et ignem ignes procudunt aetheraque aether—
donique ad extremum crescendi perfica finem
omnia perduxit rerum Natura creatrix,
ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
uitalis uenas quam quod fluit atque recedit.
1120 omnibus hic aetas debet consistere rebus:
hic Natura suis refrenat uiribus auctum.
nam quaecumque uides hilaro grandescere adauctu
paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
1125 dum facile in uenas cibus omnis inditur, et dum
non ita sunt late dispersa, ut multa remittant
et plus dispendi faciant quam uescitur aetas.
nam certe fluere atque recedere corpora rebus
multa manus dandum est. sed plura accedere debent,
1130 donec alescendi summum tetigere cacumen.
inde minutatim uires et robur adultum
frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
et quo latior est, in cunctas undique partis
1135 plura modo dispargit et a se corpora mittit;
nec facile in uenas cibus omnis diditur ei,
nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
1140 sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,
quandoquidem grandi cibus aeuo denique defit,
nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
corpora conficere et plagis infesta domare.
1143a [IAM SENEM MVNDVM ET OMNIA
PVSILLA NASCI]
sic igitur magni quoque circum moenia mundi
1145 expugnata dabunt labem putrisque ruinas.
omnia debet enim cibus integrare nouando
et fulcire cibus, cibus omnia sustentare—
nequiquam, quoniam nec uenae perpetiuntur [1]
quod satis est, neque quantum opus est Natura ministrat.
1150 iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus
uix animalia parua creat, quae cuncta creauit
saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
(haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
aurea de caelo demisit funis in arua,
1155 nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,
sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se. )
praeterea nitidas fruges uinetaque laeta
sponte sua primum mortalibus ipsa creauit,
ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta.
1160 quae nunc uix nostro grandescunt aucta labore,
conterimusque boues et uiris agricolarum
conficimus; ferrum uix aruis suppeditat iam.[2]
usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
iamque capud quassans grandis suspirat arator
1165 crebrius in cassum magnos cecidisse labores,
et cum tempora temporibus praesentia confert
praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.
tristis item uetulae uitis sator atque uietae
temporis incusat momen, saeclumque fatigat[3]
1170 et crepat, anticum genus ut pietate repletum
perfacile angustis tolerarit finibus aeuom,
cum minor esset agri multo modus ante uiritim;
nec tenet omnia paulatim tabescere et ire
ad capulum, spatio aetatis defessa uetusto.[4]
[1] perpetiuntur=suppetiantur (Olivier; Diels)
[2] suppeditat iam=suppeditati (MSS)
[3] fatigat=putator (Olivier)=uaciuae (Orth)
[4] capulum=scopulum (MSS)
天空,拋擲閃電,甚至經常摧毀
自己的神殿,並且退至宇宙的荒野,
在那裡發泄怒氣,試驗武器——它常會
掠過有罪者,卻讓無辜者莫名身亡?[1]
1105 從世界最初誕生,海洋、大地最初[2]
出現,太陽最初升起,直到如今,
無垠的宇宙來回拋擲,已經從天外
送來許多的物體,從四方運來許多的
原子,大海和陸地藉助它們成長,
1110 天空的宅邸借它們擴展,巍峨的房頂
高高拱起,為聚集上升的空氣讓路。
因為所有的原子都通過撞擊,從各處[3]
分配至自己的物質,退入自己的種類——
水的原子歸向水,土的原子滋養土,
1115 火的原子鍛造火,風的原子煉製風——
直到追求完美的自然,萬物的母親,[4]
將世間一切帶至各自成長的極致。
這個時刻降臨時,進入生命血脈的
物質便無法再超過從它們流出的物質。
1120 此時,萬物的生長周期已到達巔峰,
自然會拉緊韁繩,不許它們再前行。
無論何物,如果你見它還在歡快地
生長,拾級而上,步步走向成熟,
它吸收的原子就一定超過排出的原子,
1125 所有食物能輕易進入血脈,身體
還不太鬆弛,不會驅逐許多原子,
耗費的營養也少於這個年紀的收入。
當然須承認,許多原子都會從生物的
身體離去,但更多原子肯定會進來,
1130 直至它們到達生長的極盛狀態。
然後,歲月將一點點破壞它們的力量
和成熟的生機,讓身體逐漸走向衰敗。
你會發現,生物的體型越寬闊,增長
停止時,它立刻從身體驅逐、向各個
1135 方向排出的原子就越多;食物再不能
輕易運送到所有的血脈,數量也不再
足以抵消它源源不斷拋擲的營養,
無法相應地製造和提供所需的物質。
難怪生物們會死,物質的消耗掏空
1140 身體,來自外界的撞擊又難以抵擋,
因為食物終會隨衰老而失去助益,
而原子總是一邊從外部兇狠攻擊,
一邊從內部惡意衝撞,將生命制伏。
我們這遼闊世界的城堞也將如此[5]
1145 被猛烈圍攻,淪為一堆朽爛的廢墟。
因為我們需要食物來更新一切,
需要食物來支撐一切,維繫一切——
卻是徒勞,既然血脈已拒絕運送
足夠的份額,自然也不給所需的數量。
1150 時代已如此殘破,大地已如此虛弱,
她曾創造了各種動物,娩出龐然
巨獸,如今生產小動物都覺勉強。
(我並不相信,有黃金繩索從高高的天穹[6]
搭下來,將各類凡人送到這片塵世上,
1155 創造他們的也非大海和拍石的波瀾,[7]
而是如今仍親自養育他們的大地。)
再者,她按自己的意願最先為人類
生產明亮的穀物,還有欣悅的葡萄園,
自動奉上怡人的草場和甜美的果實。
1160 而現在,添上我們的辛勞,收成仍可憐。
我們累垮了耕牛,耗盡了農夫的汗水,
現有的鐵犁已經不能夠滿足土地:
它們的產出太吝嗇,索求卻如此貪婪。
如今,年老的種田人不停搖頭,一再
1165 嘆息,多少的忙碌顯然都已經白費,
當他對比現在的日子和從前的時代,
經常忍不住讚美那些祖先的好運。
面對衰老枯萎的葡萄藤,沮喪的果農
也詛咒時間的變遷,朝着蒼天一遍遍
1170 控訴,感慨那些滿心虔敬的古人
靠小塊土地就能輕鬆地度過一生——
而那時,每人的份田遠比現在狹窄。
他不明白,萬物都會被漫長的時間
消耗,不斷地減損,最後終結於一座墳。
[1] “無辜者”對應的原文inmerentes不符合六音步詩體格律,盧克萊修被迫用了拆詞格(tmesis),在in-後面插入了que(連詞)。
[2] 在1105-1174行,盧克萊修探討了生長與衰敗的原則。伊壁鳩魯的這部分理論很可能發源於留基伯和德謨克利特,此外也可能受到了恩培多克勒的影響(雖然後者提出的四大元素論不同於原子論)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:MVNDVM NATVM ET MVLTOS SIMILIS(世界乃創生之物並存在許多個相似的世界)。這個小標題在抄本中標記為1104a行。
[3] 原子按種類聚集的說法與原子論的嚴格機械論有衝突,似乎吸收了恩培多克勒的自然吸引與自然排斥理論。或許盧克萊修將這種現象視為自然法則的一部分。
[4] 盧克萊修將作為創生力量的自然稱為Natura creatrix,後世的討論中經常用natura naturans來表達這個觀念。
[5] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:IAM SENEM MVNDVM ET OMNIA PVSILLA NASCI(世界已衰老且產出的萬物皆弱小)。這個小標題在抄本中標記為1143a行。
[6] 原文的superne=desuper(從上面)。這裡的說法出自荷馬史詩《伊利亞特》(Iliad 8.19)。
[7] 這裡很可能影射阿那克西曼德的說法,他認為所有生物都誕生於水中,人最初形狀像魚。參考Burnet專著《早期希臘哲學》(Early Greek Philosophy 70-71)。