id rursum caeli rellatum templa receptant.
nec sic interemit mors res, ut materiai
corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis.
inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
1005 res ut conuertant formas mutentque colores
et capiant sensus et puncto tempore reddant—
ut noscas referre, earum primordia rerum
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque;
1010 neue putes aeterna penes residere potesse
corpora prima quod in summis fluitare uidemus
rebus et interdum nasci subitoque perire.
quin etiam refert nostris in uersibus ipsis
cum quibus et quali sint ordine quaeque locata.
1015 namque eadem caelum mare terras flumina solem
significant, eadem fruges arbusta animantis.
(si non omnia sunt, at multo maxima pars est
consimilis, uerum positura discrepitant res.)
sic ipsis in rebus item iam materiai
1020 [interualla uias conexus pondera plagaes]
concursus motus ordo positura figurae
cum permutantur, mutari res quoque debent.
nunc animum nobis adhibe ueram ad rationem.
nam tibi uehementer noua res molitur ad auris
1025 accedere et noua se species ostendere rerum.
sed neque tam facilis res ulla est quin ea primum
difficilis magis ad credendum constet, itemque
nihil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
quod non paulatim minuant mirarier omnes.
1030 principio caeli clarum purumque colorem
quaeque in se cohibet, palantia sidera passim
lunamque et solis praeclara luce nitorem—
omnia quae nunc si primum mortalibus extent,
ex inprouiso si sint obiecta repente,[1]
1035 quid magis his rebus poterat mirabile dici,
aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
nihil, ut opinor. ita haec species miranda fuisset.
quam tibi iam nemo, fessus satiate uidendi,
suspicere in caeli dignatur lucida templa!
1040 desine quapropter, nouitate exterritus ipsa,
expuere ex animo rationem, sed magis acri
iudicio perpende et, si tibi uera uidentur,
dede manus aut, si falsum est, accingere contra.
quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
1045 infinita foris haec extra moenia mundi,
quid sit ibi porro, quo prospicere usque uelit mens
atque animi iactus liber quo peruolet ipse.
1047a [OMNE INFINITVM IN OMNIS PARTIS]
principio nobis in cunctas undique partis
et latere ex utroque supra supterque per omne
1050 nulla est finis—uti docui, res ipsaque per se
uociferatur, et elucet natura profundi.
nullo iam pacto ueri simile esse putandumst,
undique cum uorsum spatium uacet infinitum
seminaque innumero numero summaque profunda
1055 multimodis uolitent aeterno percita motu,
hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
nihil agere illa foris tot corpora materiai—
1057a [APIROS MVNDOS]
cum praesertim hic sit natura factus, ut ipsa
sponte sua forte offensando semina rerum,
1060 multimodis temere incassum frustraque coacta,
tandem coluerunt ea, quae coniecta repente
magnarum rerum fierent exordia semper,
terrai maris et caeli generisque animantum.
quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
1065 esse alios alibi congressus materiai,
qualis hic est, auido complexu quem tenet aether.
praeterea cum materies est multa parata,
cum locus est praesto, nec res nec causa moratur
ulla, geri debent nimirum et confieri res.
1070 nunc et seminibus si tanta est copia, quantam
enumerare aetas animantum non queat omnis,
uisque eadem et natura manet, quae semina rerum
conicere in loca quaeque queat simili ratione
atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
1075 esse alios aliis terrarum in partibus orbis
et uarias hominum gentis et saecla ferarum.
huc accedit ut in summa res nulla sit una,
unica quae gignatur et unica solaque crescat,
quin aliquoiius siet saecli permultaque eodem
1080 sint genere. in primis animalibus indice mentem:
inuenies sic montiuagum genus esse ferarum,
sic hominum genitam prolem, sic denique mutas
squamigerum pecudes et corpora cuncta uolantum.
quapropter caelum simili ratione fatendumst
1085 terramque et solem lunam mare, cetera quae sunt,
non esse unica, sed numero magis innumerali,
quandoquidem uitae depactus terminus alte
tam manet haec, et tam natiuo corpore constant,
quam genus omne quod his generatimst rebus abundans.
1090 quae bene cognita si teneas, Natura uidetur
libera continuo, dominis priuata superbis,
ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
nam pro sancta deum tranquilla pectora pace ,
quae placidum degunt aeuom uitamque serenam,
1095 quis regere inmensi summam, quis habere profundi
indu manu ualidas potis est moderanter habenas?
quis pariter caelos omnis conuertere et omnis
ignibus aetheriis terras suffire feracis,
omnibus inue locis esse omni tempore praesto,
1100 nubibus ut tenebras faciat caelique serena
[1] si sint=oculis/visu (Howard)
重新被天空的疆域接纳。死亡虽终结[1]
万物,但并非不留余地,连原子也一并
摧毁,而只是斩断它们之间的连接,
然后让它们与别的原子聚合。如此,
1005 万物不停地更换形状,改变色彩,
获得感觉的能力,又在刹那间交还——
由此你可知道,它们的原子和什么
结合,处于什么位置,彼此之间
给予和接受怎样的运动,非常关键。
1010 你也别以为,永恒的原子体内栖居着
那些我们看见漂浮在万物表面的
属性:它们偶然地出生,又突然死去。[2]
即使在我的这些诗行里,哪些字母
和哪些组合,放什么位置,也很重要。
1015 因为它们既可以表示河海、天地、
太阳,也可表示庄稼、草木和动物。
(即使不是全部,它们的大部分至少
彼此相似,但组合不同意义便各异。)
同样的道理,在真正的物体中,如果物质的
1020 原子在[空隙、通道、连接、重量、冲击、][3]
碰撞、运动、顺序、位置和形状等方面
发生了变化,物体本身也必定改变。
现在,请专心体会我即将阐述的真知,[4]
一个新话题热切地渴望你的耳朵,
1025 宇宙的一个新方面急于展现自己。[5]
然而,没有什么东西不是在最初的
时候最难被人们相信,与此相应,
也没有什么东西如此伟大,如此
玄妙,人们的惊奇从不会减少半分。
1030 你看头顶这片明澈纯色的穹苍,
还有它包含的一切,四处浪游的星辰,
月亮,还有太阳无比灿烂的光芒——
倘若现在,所有这些都毫无征兆地、
突然地第一次展现在世上凡人的眼前,
1035 我们还能宣称什么比它们更奇幻,
什么让人们更不敢相信曾经存在过?
不会有什么,我敢说。这景象原本可以
无比震撼,可是人们早已看厌了,
天空璀璨的疆界引不来他们一瞥!
1040 所以,千万别被这陌生的话题吓住,
摒弃我的解释,而要用敏锐的判断
仔细权衡:如果你认定它是真理,
就束手归降;如果虚妄,就勇敢抵制。
既然在世界的城堞之外,空间无限
1045 伸展,灵魂就渴望找到解释,何物
在远方,哪里是它希冀眺望之处,
是它投射的想象自由飞翔的地方。
首先,在我们周围的任何一个方向,[6]
无论上下左右,宇宙都无限延伸,
1050 没有边界——我已经论证,事实本身
如此宣告,虚空的深渊也如此显明。
下面这一点无论如何都很难成立:
当无垠的空间张着大口朝各方延伸,
数目多不胜数、总量深不可测的
1055 原子以各种方式永远不停地穿梭,
我们的天地却是唯一存在的天地,
如此众多的原子再没有别的作品——
尤其别忘了,这一切乃是自然生成。[7]
通过自发的、偶然的碰撞,万物的原子
1060 没有目的、没有设计地不断联合,
直到恰当的原子突然相遇,才最终
聚合出可以不断创造伟大之物
(大地、海洋、天空和各种生灵)的材质。
所以我才一再说,你必须承认,别处
1065 也存在另外的物质组合,它们和天穹
热切拥抱的这个世界相差无几。
而且,如果有充足的物质可以利用,
也有现成的空间,无任何因素阻碍,
那么该发生的一切就没有理由不发生。
1070 既然现在有如此众多的原子,所有
生灵穷尽一生都无法数完,也存在
这样的力量和条件,能够像在我们的[8]
这个世界里发生的一样,将各种原子
一起投到合适的位置,你就须承认,
1075 宇宙的其他地方也有其他的世界,
生活着不同的人,不同种类的野兽。
再者,宇宙中没有任何东西是个例,
自成一体,孤独地诞生,孤独地成长,
而总是属于某个种群,有许多其他的[9]
1080 同类。首先,可以想想世上的生物,
你会发现,在山间游荡的野兽是这样,
人类的后代是这样,披麟游泳的沉默
鱼群和各种各样的飞鸟都是这样。
基于相同的理由,我们必须宣布:
1085 天空、大地、日月、海洋,宇宙万物
都不是独一无二的,都有无穷的数目,
既然生命深嵌的界石同样等待着
它们,既然它们和大地上拥有众多
同类的一切东西皆是诞生之物。
1090 如果你理解并牢记这些,自然立刻[10]
就获得自由,摆脱了颐指气使的主子,[11]
无需神灵的干涉,自发地做成万事。
我以诸神尊贵的心灵起誓(他们
安享和平,宁静无忧地打发永恒),
1095 谁能统治无垠的宇宙,谁能以强健
之手紧握控制着虚空深渊的缰绳?[12]
谁能同等地转动各式各样的天体,
用上界之火温暖所有丰饶的世界,
或者在同一时间存在于所有空间?
1100 用乌云制造黑暗,用雷霆震撼平静的
[1] 关于这里的思想,参考本诗第一卷215-264行。
[2] 这里的“属性”指不属于原子而由原子组合产生的次级属性,例如颜色。
[3] 方括号里面的内容似乎是第一卷726行的错误窜入。
[4] 在1023-1047行,卢克莱修为下一部分的论述做了铺垫,指出任何新发现的真理最开始都令人惊讶,难以被人相信。
[5] 原文的accedere=accidere(落)。
[6] 在1048-1089行,卢克莱修正面阐述了存在许多个世界的观点。除了伊壁鸠鲁派,阿那克西曼德(Anaximander)、留基伯、德谟克利特(或许还包括阿那克西美尼)都有这样的想法。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:OMNE INFINITVM IN OMNIS PARTIS(宇宙在各个方向上都无限)。这个小标题在抄本中标记为1047a行。
[7] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:APIROS MVNDOS(无穷的世界)。这个小标题在抄本中标记为1057a行。apiros是希腊语单词apeiros(无穷的)拉丁语转写。
[8] 这行的natura指自然条件:虚空的存在、原子的运动特性和自然法则。
[9] 原文的aliquoiius=alicuius(其他的)。
[10] 1090-1104行起到一种过渡的作用,卢克莱修在这里重申了宇宙不受神意控制的观点,参考第一卷44-49行、本卷646-651行、第三卷18-24行、第五卷146-155行、第六卷58-79行和第六卷379-422行。
[11] 指传统神话和宗教里任性妄为、令人恐惧的众神。
[12] 原文的indu=in(介词)。