800a [DE COLORE COLVMBARVM]
pluma columbarum quo pacto in sole uidetur,
quae sita ceruices circum collumque coronat.
namque alias fit uti claro sit rubra pyropo;
interdum quodam sensu fit uti uideatur
805 inter caeruleum uiridis miscere zmaragdos.
805a [DE CAVDA PAVONIS]
caudaque pauonis, larga cum luce repleta est,
consimili mutat ratione obuersa colores.
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,
scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.
810 et quoniam plagae quoddam genus excipit in se
pupula, cum sentire colorem dicitur album,
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
nec refert ea quae tangas quo forte colore
praedita sint, uerum quali magis apta figura,
815 scire licet nihil principiis opus esse colore,
sed uariis formis uariantes edere tactus.
praeterea quoniam non certis certa figuris
est natura coloris et omnia principiorum
formamenta queunt in quouis esse nitore,
820 cur ea quae constant ex illis non pariter sunt
omne genus perfusa coloribus in genere omni?
conueniebat enim coruos quoque saepe uolantis
ex albis album pinnis iactare colorem,
et nigros fieri nigro de semine cycnos
825 aut alio quouis uno uarioque colore.
quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
euanescere paulatim stinguique colorem,
ut fit ubi in paruas partis discerpitur austrum.
830 purpura poeniceusque color clarissimus multo,
filatim cum distractum est, disperditur omnis,
noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
particulas, quam discedant ad semina rerum.
postremo quoniam non omnia corpora uocem
835 mittere concedis neque odorem, propterea fit
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores.
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
scire licet quaedam tam constare orba colore
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
840 nec minus haec animum cognoscere posse sagacem
quam quae sunt aliis rebus priuata notare.
841a [ATOMOS NEC COLOREM NEC ODOREM
NEC SVCVM NEC FRIGVS NEC
CALOREM HABERE]
sed ne forte putes solo spoliata colore
corpora prima manere, etiam secreta teporis
sunt ac frigoris omnino calidique uaporis
845 et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
et nardi florem, nectar qui naribus halat,
cum facere instituas, cum primis quaerere par est—
850 quod licet ac possis reperire—inolentis oliui
naturam, nullam quae mittat naribus auram,
quam minime ut possit mixtos in corpore odores
concoctosque suo contractans perdere uiro,
propter eandem rem debent primordia rerum
855 non adhibere suum gignundis rebus odorem
nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
nec simili ratione saporem denique quemquam
nec frigus neque item calidum tepidumque uaporem,
cetera. quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent—
860 molli lenta, fragosa putri, caua corpore raro—
omnia sint a principiis seiuncta necessest,
inmortalia si uolumus subiungere rebus
fundamenta, quibus nitatur summa salutis—
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
864a [DE INSENSILI SENSILE GIGNI]
865 nunc ea, quae sentire uidemus cumque, necessest
ex insensilibus tamen omnia confiteare
principiis constare. neque id manufesta refutant
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
870 ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.
quippe uidere licet uiuos existere uermes
stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
intempestiuis ex imbribus umida tellus;
praeterea cunctas itidem res uertere sese.
875 uertunt se fluuii, [in] frondes, et pabula laeta
in pecudes; uertunt pecudes in corpora nostra
naturam; et nostro de corpore saepe ferarum
augescunt uires et corpora pennipotentum.
ergo omnes Natura cibos in corpora uiua
880 uertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
non alia longe ratione atque arida ligna
explicat in flammas et in ignis omnia uersat.
iamne uides igitur magni primordia rerum
referre in quali sint ordine quaeque locata
885 et commixta quibus dent motus accipiantque?
tum porro quid id est, animum quod percutit, ipsum,
quod mouet et uarios sensus expromere cogit,
ex insensilibus ne credas sensile gigni?
nimirum lapides et ligna et terra quod una
890 mixta tamen nequeunt uitalem reddere sensum.
illud in his igitur rebus meminisse decebit:
non ex omnibus omnino quaecumque creant res
sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
sed magni referre ea primum quantula constent,
895 sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
motibus ordinibus posituris denique quae sint.
quarum nihil rerum in lignis glaebisque uidemus.
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
uermiculos pariunt, quia corpora materiai
900 antiquis ex ordinibus permota noua re
比如,在陽光下端詳環繞鴿子喉嚨[1]
和頸背的羽毛,便會發現此言不虛。
有時它顯出紅色,猶如明亮的石榴石,
有時卻由於某種特定的感覺而變異,[2]
805 彷彿天青石混在碧綠的翡翠之中。
還有孔雀的尾巴,在強烈日光照耀下,
也會以相似的方式轉動着改變顏色。
既然這些色彩是光線的某種撞擊
造成的,沒有光它們必定無法誕生。
810 而且,既然據說瞳孔感覺到白色時
是接受某一種撞擊,感覺黑色和其他
顏色時,又是接受其他種類的撞擊,
既然問題的關鍵不是你觸碰的東西
究竟有什麼顏色,而是有什麼形狀,
815 那麼你就應知曉,原子不需要顏色,
而通過不同的形狀製造不同的感覺。[3]
再者,倘若特定的顏色並非任何[4]
特定形狀的產物,原子的各種形狀[5]
和構造都可以呈現各種任意的顏色,
820 那麼這些原子所組成的每一種東西
為何不能同樣地展示每一種顏色?
這樣,烏鴉在飛行之時常用白色的
翼翅在空中揮舞一片白色,天鵝
因為黑色的原子而變成黑色,或因為[6]
825 別的原子變別的顏色,都合情合理。
還有,你會看到,將任何東西撕碎,[7]
碎塊越小,這個現象越明顯:顏色
一點點變淡,直至完全被你消滅。
例如,你將一團染成紫紅的衣料
830 一根線一根線慢慢扯開,到了最後,[8]
這種最鮮艷的顏色也幾乎憑空消失。
由此你可推知,碎片在變成原子
之前,就會讓自己的顏色全部飛走。
另外一點,既然不是每種物體
835 都發出聲音或釋放氣味,我們便不能
斷言,聲音和氣味是所有物體的屬性。
同理,既然不是所有物體都能被
眼睛捕獲,某些物體便應該沒有
顏色,正如其他物體沒聲音和氣味。
840 而且敏銳的心智也定能體認它們,
如同覺察沒有其他屬性的物體。
但你別碰巧以為,原子只是永遠[9]
缺乏顏色這一個屬性,它們也完全
遠離溫暖、寒冷和熾熱這些屬性;[10]
845 根據判斷,它們也拒絕聲音和濕度,[11]
沒有任何自己的氣味從身體發出。[12]
正如在將馬郁蘭和沒藥的迷人汁液
與甘松香花瓣混合時(香料聞起來幾乎
像瓊漿),你首先應當全力搜求
850 一種天性最為純平清淡的橄欖油
(它幾乎沒有鼻子可以覺察的氣味),
這樣才不會蓋住混合在它的體內、
一起調製的各種配料,毀了效果;
出於同樣的原因,原子也不應該
855 給創生出來的物體帶去自己的氣味
或聲音(既然它們也無法散發這些),
當然同樣不應該賦予物體味道、
溫度(不管是冷還是或弱或強的熱)
和其他屬性。這些都屬於必死之物——
860 軟則易彎,脆則易斷,多孔則易空,[13]
這一切屬性都必須從原子身上拋掉,
如果我們希望為宇宙尋一個基礎,
永遠不朽,永遠牢牢地將萬物支撐——
以免所有的東西徹底歸於虛無。
865 還有一點,你必須承認,任何我們[14]
發現有感覺的東西必定由沒有感覺的
原子構成。我們可以在身邊輕易地
找到明顯的例子,不僅不能否定
或爭辯,反而手把手引領,迫使我們
870 相信此論斷——生命源於無生命之物。
當淫雨之後,過分潮濕的泥土四處
瀰漫腐爛的氣味,我們自然會看見
許多活的蟲子從可憎的糞堆中爬出。
其他所有東西也經歷如此的變化:
875 河流、樹葉、怡人的草場會變成牛羊;[15]
牛羊會改變其物質,變成我們的身體;
野獸的力量、猛禽的身體也會經常
從我們的身體汲取養料,滋長壯大。
所以,自然將所有食物都變成生命,
880 以它們為原料造出動物的所有感覺,
與此相似的一幕是:它讓乾燥的柴薪
在火焰中慢慢解體,最後全部變成火。
現在你是否明白,原子處於怎樣的
結構中,與哪些原子結合,彼此給予
885 和接受怎樣的運動,會產生很大影響?
那麼,究竟是什麼觸動你的靈魂,[16]
影響它,迫使它表達各種各樣的思想,
阻止你相信生命源於無生命之物?
毫無疑問,石頭、木料和土塊無論
890 怎樣混合,都無法造出屬於生命的
感覺。所以在此事上你應記得這一點:
我並未宣稱,所有創造生命的物質
能夠無一例外地立刻產生感覺。
首先,構成這些有感覺之物的原子
895 是多大尺寸,然後它們的形狀、運動、
布局、位置如何,這些都非常重要。
所有這些,木料和土塊里都無法看到,
但即使它們,如果因連綿的陰雨而腐爛,
也能生出蟲子來。這是由於物質的
900 原子受新條件攪動,掙脫此前的結構,
[1] 關於這個例子,參考西塞羅《學園派哲學》(Academica 2.25.79)的討論。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE COLORE COLVMBARVM(關於鴿子的顏色)。這個小標題在抄本中標記為800a行。
[2] “某種特定的感覺”很可能指某個特定的視角。
[3] 原文的tactus(觸覺)在這裡最好譯成“感覺”,因為它實際指視覺效果,但在伊壁鳩魯派看來,一切感覺都可歸結於觸覺。
[4] 817行的quoniam是表示假設,817-825行是基於這個假設的歸謬法推理。
[5] 原文natura coloris=color,換言之,這裡的natura和詩中很多地方一樣,並無明確的意思,作用相當於一個含混的同位語。
[6] 古代歐洲人從未見過黑天鵝,所以用黑天鵝比喻不可能的事。參考奧維德《黑海書簡》(Ex Ponto 3.3.96)。
[7] Hendren(2012)指出,盧克萊修在826-833行密集使用了變化的頭韻來表現結構的解體。830行前四個詞purpura poeniceusque color clarissimus的音節頭韻模式是AAABBB,非常整齊,而到了831行,前五個詞filatim cum distractum est, disperditur的音節頭韻模式就變成了AABABABAA,失去了明顯的秩序。
[8] 原文用poeniceus color(布匿的顏色)表示紅色,因為在古羅馬時代,迦太基(也稱布匿)出產的紅色染料最鮮艷。
[9] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:ATOMOS NEC COLOREM NEC ODOREM NEC SVCVM NEC FRIGVS NEC CALOREM HABERE(原子沒有顏色、氣味、味道、寒熱)。這個小標題在抄本中標記為841a行。
[10] 842-844行斷言,原子沒有溫度。
[11] 845行斷言,原子沒有聲音和濕度。
[12] 846-864行試圖證明,原子沒有氣味。
[13] 這行的原文極度壓縮,語意不明,Leonard-Smith(1942)認為858行後面或許有文本缺失。盧克萊修的意思大概是,一旦原子具備此類屬性,就會有對應的弱點,容易被摧毀,無法成為萬物的永恆構件。
[14] 865-990行試圖證明,原子沒有感覺能力。這個觀點不見於伊壁鳩魯,或許是盧克萊修或者他之前某位不知名的原子論者發明的觀點。提出這點是為了避免人們將感覺能力賦予靈魂的原子,如果那樣,這些原子就會在靈魂死後記得以前的事情,並可能經歷痛苦,而這無疑與原子論的大框架相衝突。正如原子的特定形狀和結構產生特定的屬性(這些屬性卻不屬於原子),原子的特定運動也可能產生感覺(這些感覺同樣不屬於原子)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE INSENSILI SENSILE GIGNI(有感覺之物誕生於無感覺之物)。這個小標題在抄本中標記為864a行。
[15] 抄本中的in是多餘的詞。
[16] Robin(1925)認為,盧克萊修在這裡影射的是斯多葛派的觀點。