omnia. nam uolgo fieri portenta uideres:
semiferas hominum species existere, et altos
interdum ramos egigni corpore uiuo,
multaque conecti terrestria membra marinis,
705 tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras
pascere Naturam per terras omniparentis.
quorum nihil fieri manifestum est, omnia quando
seminibus certis certa genetrice creata
conseruare genus crescentia posse uidemus.
710 scilicet id certa fieri ratione necessust.
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus
corpora discedunt conexaque conuenientis
efficiunt motus. at contra aliena uidemus
reicere in terras Naturam, multaque caecis
715 corporibus fugiunt e corpore percita plagis,
quae neque conecti quoquam potuere neque intus
uitalis motus consentire atque imitari.
sed ne forte putes animalia sola teneri
legibus hisce, eadam ratio res terminat omnis.
720 nam ueluti tota natura dissimiles sunt
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest
dissimili constare figura principiorum,
non quo multa parum simili sint praedita forma,
sed quia non uolgo paria omnibus omnia constant.
725 semina cum porro distent, differre necessust
interualla uias conexus pondera plagas
concursus motus, quae non animalia solum
corpora seiungunt sed terras ac mare totum
secernunt caelumque a terris omne retentant.
729a [NON NECESSARIO ALBA EX ALBIS
PRINCIPIIS FIERI]
730 NVNC AGE dicta meo dulci quaesita labore
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis
principiis esse, ante oculos quae candida cernis,
aut ea, quae nigrant, nigro de semine nata;
niue, alium quemuis quae sunt inbuta colorem,
735 propterea gerere hunc credas, quod materiai
corpora consimili sint eius tincta colore.
nullus enim color est omnino materiai
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.
in quae corpora si nullus tibi forte uidetur
740 posse animi iniectus fieri, procul auius erras.
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu
ex ineunte aeuo nullo coniuncta colore,
scire licet nostrae quoque menti corpora posse
745 uorti in notitiam nullo circumlita fuco.
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris
tangimus, haut ullo sentimus tincta colore.
quod quoniam uinco fieri, nunc esse docebo . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
omnis enim color omnino mutatur in omnis—
750 quod facere haut ullo debent primordia pacto.
inmutabile enim quiddam superare necessest,
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes.
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
754a [COLORES NON ESSE]
755 proinde colore caue contingas semina rerum,
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
praeterea si nulla coloris principiis est
reddita natura et uariis sunt praedita formis—
e quibus omne genus gignunt uariantque colores,
760 propterea magni quod refert, semina quaeque
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque—
perfacile extemplo rationem reddere possis,
cur ea, quae nigro fuerint paulo ante colore,
765 marmoreo fieri possint candore repente,
ut mare, cum magni commorunt aequora uenti,
uertitur in canos candenti marmore fluctus.
dicere enim possis, nigrum quod saepe uidemus,
materies ubi permixta est illius et ordo
770 principiis mutatus et addita demptaque quaedam,
continuo id fieri ut candens uideatur et album.
quod si caeruleis constarent aequora ponti
seminibus, nullo possent albescere pacto.
nam quocumque modo perturbes caerula quae sint,
775 numquam in marmoreum possunt migrare colorem.
sin alio atque alio sunt semina tincta colore,
quae maris efficiunt unum purumque nitorem
(ut saepe ex aliis formis uariisque figuris
efficitur quiddam quadratum unaque figura),
780 conueniebat, ut in quadrato cernimus esse
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti
aut alio in quouis uno puroque nitore
dissimiles longe inter se uariosque colores.
praeterea nihil officiunt obstantque figurae
785 dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra.
at uarii rerum inpediunt prohibentque colores,
quo minus esse uno possit res tota nitore.
tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus
principiis rerum nonnumquam causa colores,
790 occidit, ex albis quoniam non alba creantur,
nec, quae nigra cluent, de nigris, sed uariis ex.
quippe etenim multo procliuius exorientur
candida de nullo quam nigro nata colore
aut alio quouis qui contra pugnet et obstet.
795 praeterea quoniam nequeunt sine luce colores
esse, neque in lucem existunt primordia rerum,
scire licet quam sint nullo uelata colore.
qualis enim caecis poterit color esse tenebris?
lumine quin ipso mutator, propterea quod
800 recta aut obliqua percussus luce refulget,
任意拼合,否則怪物將到處出沒:
半人半獸的物種將誕生,動物的身體[1]
有時候也會陡然長出高高的樹枝,
陸生和海生動物的肢體會連到一起,
705 自然在養育一切的大地上也將養育
眾多從可憎口中噴出火焰的喀邁拉。
但顯而易見,這些都未發生,萬物
都從特定的種子、特定的母親誕生,
在成長過程中始終保持物種的特徵。
710 這種現象背後無疑有某條律法。
所有食物中適合某種生命的原子[2]
進入身體後便分離出來,與之結合,
產生合適的運動。相反,自然會將
不相容的物質還給大地,也有許多
715 原子遭到撞擊,以隱形的方式逃離,
它們進入身體後或者無法被吸收,
或者無法與生命的運動協調共振。
但你不要誤認為,只有動物才受
此律法約束,萬物都不能越其界牆。
720 既然所有創生之物的整體本性
都彼此不同,必然的結論便是,構成
每種東西的原子也具有不同的形狀,
不是少數原子共享相似的形狀,
而是所有原子總體上有相互差異。
725 而且,既然原子有差異,它們的空隙、[3]
通道、連接、重量、衝擊、碰撞、運動
也必定不同,這些差異不僅區分了
各種動物,也讓大地和整個海洋
相互脫離,整個天空與大地分隔。
730 現在,請聽我講述通過甜蜜的辛勞[4]
收穫的知識,以免你認為,眼前明亮的
物體之所以是白色,乃由於原子是白色,
而物體若是黑色,其原子便是黑色;
或者相信,任何東西若攜帶任何[5]
735 顏色,這種顏色的源頭只能歸到
具備相似顏色的某種原子身上。
萬物的原子根本沒有任何顏色,
無論這顏色與看見的物體是否相仿。
倘若你認為,靈魂無法深入查探[6]
740 原子的本質特徵,你就錯得太遠。
即使天生的盲人,雖然不曾目睹過
太陽的光芒,也能通過觸覺感知
生來就未與顏色相聯繫的各種物體,
所以,沒有抹上顏色的物體同樣
745 能夠進入我們心智理解的疆界。
而且,在沉沉黑暗中摸到的任何
東西,我們並不覺得它們有顏色。
我已經證明這一點,現在我要宣稱,
[顏色絕對不是原子的本質屬性,][7]
它們無一例外都會變其他顏色,
750 萬物的始基卻無論如何不該如此,
而必定有某種始終不變的物質留存,
以免所有的東西在無中徹底毀滅。
因為,任何越出自身邊界的改變
立刻意味着此前存在之物的終結。[8]
755 所以,千萬小心,不要為原子染色,
以免你讓宇宙的萬物徹底消失。
還有,如果原子完全不具有顏色的
屬性,而又具有各種不同的形狀——[9]
各種顏色藉助它們生成並改變,
760 這是因為,這些原子與什麼結合,
處於什麼位置,彼此之間給予和
接受怎樣的運動,會有很大的影響——
你就能立刻輕鬆地解釋,為何剛才
還是黑色的物體能夠在眨眼之間
765 變得和大理石一般潔白:比如大海,[10]
當水面在狂風中劇烈涌動,翻起的浪頭
就不似平時,而像大理石一樣耀眼。
你可以這樣說,經常向我們顯露黑色的
那種物質在風的攪動下,原子的布局
770 發生了改變,一些添進來,一些被捲走,
海面立刻就變了模樣,白得炫目。
然而,如果海水是由湛藍的原子
組成,它就絕對不可能變出白色,
無論你如何攪動湛藍顏色的原子,
775 它們都永遠無法幻化大理石的色澤。
但如果讓海面顯得純白的那些原子
各自擁有不同的顏色,彼此相異
(正如形狀各異的許多較小的紙片
經常能夠拼成一個規整的正方形),
780 反而更合理,就像我們在方形中看見
多種不同的形狀,同樣在海水或任何
顯現出純然亮色的物體中也能發現
彼此差異極大、豐富多彩的顏色。
而且,各種不同的形狀絲毫不妨礙[11]
785 外面的大圖形保持規整的方形之身。
相反,物體不同的顏色多少有影響,
讓組成的整體難以獲得均勻的純色。
不僅如此,經常在前面引誘我們
將顏色歸因於萬物原子的那條理由
790 已轟然倒地,因為白色的物體並非
源於白原子,黑色也一樣,二者都源於
多種原子。一個證據是,白色能夠
輕易從無色變來,而非從黑色或其他
與之衝突或者阻礙其形成的顏色。
795 還有一點,既然顏色離開光就無法
存在,而原子從來不進入光的領域,[12]
我們就可知,顏色沒有將它們包裹。
怎樣的顏色可能出現在全然的黑暗裡?
它必須有光才能變化,隨光的直射
800 或斜射的角度改變自己的亮度和色度。
[1] 關於“半人半獸的物種”,參考第五卷878-891行對半人馬的討論。Woolerton(2012)指出,盧克萊修的來源可能是恩培多克勒已經失傳的一段文字。
[2] 關於711-713行的說法,參考第四卷633-672行。
[3] “空隙”(interualla)指原子結合後存在於彼此之間的虛空。
[4] 730-990行是本卷的第四大部分。盧克萊修在這裡闡述了伊壁鳩魯學說的一個基本觀點:原子除了形狀、大小和重量這三個初級屬性外,不具備任何次級屬性。參考Bailey專著《古希臘原子論者與伊壁鳩魯》(The Greek Atomists and Epicurus 290-293)。其中730-841行試圖證明,顏色不是原子的屬性。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:NON NECESSARIO ALBA EX ALBIS PRINCIPIIS FIERI(白色之物不必由白色原子構成)。這個小標題在抄本中標記為729a行。
[5] 原文的niue=neue(否定連詞)。
[6] “靈魂……深入查探”對應的原文是animi iniectus,這是伊壁鳩魯術語epibolē tēs dianoias的翻譯,它可能指理性查探事物的一種方法,但具體內容已經不可考。
[7] 此處原文缺失,為了讀起來更連貫,我根據上下文補充了這行詩。
[8] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:COLORES NON ESSE(顏色不存在)。這個小標題在抄本中標記為754a行。
[9] 伊壁鳩魯認為,顏色並非原子的屬性,它是特定形狀和結構的產物。
[10] 關於這個例子,參考西塞羅《學園派哲學》(Academica 2.33.105)的討論。
[11] “各種不同的形狀”指778行提到的拼成方形的那些紙片本身的形狀。
[12] 意為進入人類可感知的範圍,從而受制於光的各種作用。