800a [DE COLORE COLVMBARVM]
pluma columbarum quo pacto in sole uidetur,
quae sita ceruices circum collumque coronat.
namque alias fit uti claro sit rubra pyropo;
interdum quodam sensu fit uti uideatur
805 inter caeruleum uiridis miscere zmaragdos.
805a [DE CAVDA PAVONIS]
caudaque pauonis, larga cum luce repleta est,
consimili mutat ratione obuersa colores.
qui quoniam quodam gignuntur luminis ictu,
scire licet, sine eo fieri non posse putandum est.
810 et quoniam plagae quoddam genus excipit in se
pupula, cum sentire colorem dicitur album,
atque aliud porro, nigrum cum et cetera sentit,
nec refert ea quae tangas quo forte colore
praedita sint, uerum quali magis apta figura,
815 scire licet nihil principiis opus esse colore,
sed uariis formis uariantes edere tactus.
praeterea quoniam non certis certa figuris
est natura coloris et omnia principiorum
formamenta queunt in quouis esse nitore,
820 cur ea quae constant ex illis non pariter sunt
omne genus perfusa coloribus in genere omni?
conueniebat enim coruos quoque saepe uolantis
ex albis album pinnis iactare colorem,
et nigros fieri nigro de semine cycnos
825 aut alio quouis uno uarioque colore.
quin etiam quanto in partes res quaeque minutas
distrahitur magis, hoc magis est ut cernere possis
euanescere paulatim stinguique colorem,
ut fit ubi in paruas partis discerpitur austrum.
830 purpura poeniceusque color clarissimus multo,
filatim cum distractum est, disperditur omnis,
noscere ut hinc possis prius omnem efflare colorem
particulas, quam discedant ad semina rerum.
postremo quoniam non omnia corpora uocem
835 mittere concedis neque odorem, propterea fit
ut non omnibus adtribuas sonitus et odores.
sic oculis quoniam non omnia cernere quimus,
scire licet quaedam tam constare orba colore
quam sine odore ullo quaedam sonituque remota,
840 nec minus haec animum cognoscere posse sagacem
quam quae sunt aliis rebus priuata notare.
841a [ATOMOS NEC COLOREM NEC ODOREM
NEC SVCVM NEC FRIGVS NEC
CALOREM HABERE]
sed ne forte putes solo spoliata colore
corpora prima manere, etiam secreta teporis
sunt ac frigoris omnino calidique uaporis
845 et sonitu sterila et suco ieiuna feruntur,
nec iaciunt ullum proprium de corpore odorem.
sicut amaracini blandum stactaeque liquorem
et nardi florem, nectar qui naribus halat,
cum facere instituas, cum primis quaerere par est—
850 quod licet ac possis reperire—inolentis oliui
naturam, nullam quae mittat naribus auram,
quam minime ut possit mixtos in corpore odores
concoctosque suo contractans perdere uiro,
propter eandem rem debent primordia rerum
855 non adhibere suum gignundis rebus odorem
nec sonitum, quoniam nihil ab se mittere possunt,
nec simili ratione saporem denique quemquam
nec frigus neque item calidum tepidumque uaporem,
cetera. quae cum ita sunt tamen ut mortalia constent—
860 molli lenta, fragosa putri, caua corpore raro—
omnia sint a principiis seiuncta necessest,
inmortalia si uolumus subiungere rebus
fundamenta, quibus nitatur summa salutis—
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
864a [DE INSENSILI SENSILE GIGNI]
865 nunc ea, quae sentire uidemus cumque, necessest
ex insensilibus tamen omnia confiteare
principiis constare. neque id manufesta refutant
nec contra pugnant, in promptu cognita quae sunt,
sed magis ipsa manu ducunt et credere cogunt
870 ex insensilibus, quod dico, animalia gigni.
quippe uidere licet uiuos existere uermes
stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
intempestiuis ex imbribus umida tellus;
praeterea cunctas itidem res uertere sese.
875 uertunt se fluuii, [in] frondes, et pabula laeta
in pecudes; uertunt pecudes in corpora nostra
naturam; et nostro de corpore saepe ferarum
augescunt uires et corpora pennipotentum.
ergo omnes Natura cibos in corpora uiua
880 uertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
non alia longe ratione atque arida ligna
explicat in flammas et in ignis omnia uersat.
iamne uides igitur magni primordia rerum
referre in quali sint ordine quaeque locata
885 et commixta quibus dent motus accipiantque?
tum porro quid id est, animum quod percutit, ipsum,
quod mouet et uarios sensus expromere cogit,
ex insensilibus ne credas sensile gigni?
nimirum lapides et ligna et terra quod una
890 mixta tamen nequeunt uitalem reddere sensum.
illud in his igitur rebus meminisse decebit:
non ex omnibus omnino quaecumque creant res
sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
sed magni referre ea primum quantula constent,
895 sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
motibus ordinibus posituris denique quae sint.
quarum nihil rerum in lignis glaebisque uidemus.
et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
uermiculos pariunt, quia corpora materiai
900 antiquis ex ordinibus permota noua re
比如,在阳光下端详环绕鸽子喉咙[1]
和颈背的羽毛,便会发现此言不虚。
有时它显出红色,犹如明亮的石榴石,
有时却由于某种特定的感觉而变异,[2]
805 仿佛天青石混在碧绿的翡翠之中。
还有孔雀的尾巴,在强烈日光照耀下,
也会以相似的方式转动着改变颜色。
既然这些色彩是光线的某种撞击
造成的,没有光它们必定无法诞生。
810 而且,既然据说瞳孔感觉到白色时
是接受某一种撞击,感觉黑色和其他
颜色时,又是接受其他种类的撞击,
既然问题的关键不是你触碰的东西
究竟有什么颜色,而是有什么形状,
815 那么你就应知晓,原子不需要颜色,
而通过不同的形状制造不同的感觉。[3]
再者,倘若特定的颜色并非任何[4]
特定形状的产物,原子的各种形状[5]
和构造都可以呈现各种任意的颜色,
820 那么这些原子所组成的每一种东西
为何不能同样地展示每一种颜色?
这样,乌鸦在飞行之时常用白色的
翼翅在空中挥舞一片白色,天鹅
因为黑色的原子而变成黑色,或因为[6]
825 别的原子变别的颜色,都合情合理。
还有,你会看到,将任何东西撕碎,[7]
碎块越小,这个现象越明显:颜色
一点点变淡,直至完全被你消灭。
例如,你将一团染成紫红的衣料
830 一根线一根线慢慢扯开,到了最后,[8]
这种最鲜艳的颜色也几乎凭空消失。
由此你可推知,碎片在变成原子
之前,就会让自己的颜色全部飞走。
另外一点,既然不是每种物体
835 都发出声音或释放气味,我们便不能
断言,声音和气味是所有物体的属性。
同理,既然不是所有物体都能被
眼睛捕获,某些物体便应该没有
颜色,正如其他物体没声音和气味。
840 而且敏锐的心智也定能体认它们,
如同觉察没有其他属性的物体。
但你别碰巧以为,原子只是永远[9]
缺乏颜色这一个属性,它们也完全
远离温暖、寒冷和炽热这些属性;[10]
845 根据判断,它们也拒绝声音和湿度,[11]
没有任何自己的气味从身体发出。[12]
正如在将马郁兰和没药的迷人汁液
与甘松香花瓣混合时(香料闻起来几乎
像琼浆),你首先应当全力搜求
850 一种天性最为纯平清淡的橄榄油
(它几乎没有鼻子可以觉察的气味),
这样才不会盖住混合在它的体内、
一起调制的各种配料,毁了效果;
出于同样的原因,原子也不应该
855 给创生出来的物体带去自己的气味
或声音(既然它们也无法散发这些),
当然同样不应该赋予物体味道、
温度(不管是冷还是或弱或强的热)
和其他属性。这些都属于必死之物——
860 软则易弯,脆则易断,多孔则易空,[13]
这一切属性都必须从原子身上抛掉,
如果我们希望为宇宙寻一个基础,
永远不朽,永远牢牢地将万物支撑——
以免所有的东西彻底归于虚无。
865 还有一点,你必须承认,任何我们[14]
发现有感觉的东西必定由没有感觉的
原子构成。我们可以在身边轻易地
找到明显的例子,不仅不能否定
或争辩,反而手把手引领,迫使我们
870 相信此论断——生命源于无生命之物。
当淫雨之后,过分潮湿的泥土四处
弥漫腐烂的气味,我们自然会看见
许多活的虫子从可憎的粪堆中爬出。
其他所有东西也经历如此的变化:
875 河流、树叶、怡人的草场会变成牛羊;[15]
牛羊会改变其物质,变成我们的身体;
野兽的力量、猛禽的身体也会经常
从我们的身体汲取养料,滋长壮大。
所以,自然将所有食物都变成生命,
880 以它们为原料造出动物的所有感觉,
与此相似的一幕是:它让干燥的柴薪
在火焰中慢慢解体,最后全部变成火。
现在你是否明白,原子处于怎样的
结构中,与哪些原子结合,彼此给予
885 和接受怎样的运动,会产生很大影响?
那么,究竟是什么触动你的灵魂,[16]
影响它,迫使它表达各种各样的思想,
阻止你相信生命源于无生命之物?
毫无疑问,石头、木料和土块无论
890 怎样混合,都无法造出属于生命的
感觉。所以在此事上你应记得这一点:
我并未宣称,所有创造生命的物质
能够无一例外地立刻产生感觉。
首先,构成这些有感觉之物的原子
895 是多大尺寸,然后它们的形状、运动、
布局、位置如何,这些都非常重要。
所有这些,木料和土块里都无法看到,
但即使它们,如果因连绵的阴雨而腐烂,
也能生出虫子来。这是由于物质的
900 原子受新条件搅动,挣脱此前的结构,
[1] 关于这个例子,参考西塞罗《学园派哲学》(Academica 2.25.79)的讨论。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE COLORE COLVMBARVM(关于鸽子的颜色)。这个小标题在抄本中标记为800a行。
[2] “某种特定的感觉”很可能指某个特定的视角。
[3] 原文的tactus(触觉)在这里最好译成“感觉”,因为它实际指视觉效果,但在伊壁鸠鲁派看来,一切感觉都可归结于触觉。
[4] 817行的quoniam是表示假设,817-825行是基于这个假设的归谬法推理。
[5] 原文natura coloris=color,换言之,这里的natura和诗中很多地方一样,并无明确的意思,作用相当于一个含混的同位语。
[6] 古代欧洲人从未见过黑天鹅,所以用黑天鹅比喻不可能的事。参考奥维德《黑海书简》(Ex Ponto 3.3.96)。
[7] Hendren(2012)指出,卢克莱修在826-833行密集使用了变化的头韵来表现结构的解体。830行前四个词purpura poeniceusque color clarissimus的音节头韵模式是AAABBB,非常整齐,而到了831行,前五个词filatim cum distractum est, disperditur的音节头韵模式就变成了AABABABAA,失去了明显的秩序。
[8] 原文用poeniceus color(布匿的颜色)表示红色,因为在古罗马时代,迦太基(也称布匿)出产的红色染料最鲜艳。
[9] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:ATOMOS NEC COLOREM NEC ODOREM NEC SVCVM NEC FRIGVS NEC CALOREM HABERE(原子没有颜色、气味、味道、寒热)。这个小标题在抄本中标记为841a行。
[10] 842-844行断言,原子没有温度。
[11] 845行断言,原子没有声音和湿度。
[12] 846-864行试图证明,原子没有气味。
[13] 这行的原文极度压缩,语意不明,Leonard-Smith(1942)认为858行后面或许有文本缺失。卢克莱修的意思大概是,一旦原子具备此类属性,就会有对应的弱点,容易被摧毁,无法成为万物的永恒构件。
[14] 865-990行试图证明,原子没有感觉能力。这个观点不见于伊壁鸠鲁,或许是卢克莱修或者他之前某位不知名的原子论者发明的观点。提出这点是为了避免人们将感觉能力赋予灵魂的原子,如果那样,这些原子就会在灵魂死后记得以前的事情,并可能经历痛苦,而这无疑与原子论的大框架相冲突。正如原子的特定形状和结构产生特定的属性(这些属性却不属于原子),原子的特定运动也可能产生感觉(这些感觉同样不属于原子)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE INSENSILI SENSILE GIGNI(有感觉之物诞生于无感觉之物)。这个小标题在抄本中标记为864a行。
[15] 抄本中的in是多余的词。
[16] Robin(1925)认为,卢克莱修在这里影射的是斯多葛派的观点。