omnia. nam uolgo fieri portenta uideres:
semiferas hominum species existere, et altos
interdum ramos egigni corpore uiuo,
multaque conecti terrestria membra marinis,
705 tum flammam taetro spirantis ore Chimaeras
pascere Naturam per terras omniparentis.
quorum nihil fieri manifestum est, omnia quando
seminibus certis certa genetrice creata
conseruare genus crescentia posse uidemus.
710 scilicet id certa fieri ratione necessust.
nam sua cuique cibis ex omnibus intus in artus
corpora discedunt conexaque conuenientis
efficiunt motus. at contra aliena uidemus
reicere in terras Naturam, multaque caecis
715 corporibus fugiunt e corpore percita plagis,
quae neque conecti quoquam potuere neque intus
uitalis motus consentire atque imitari.
sed ne forte putes animalia sola teneri
legibus hisce, eadam ratio res terminat omnis.
720 nam ueluti tota natura dissimiles sunt
inter se genitae res quaeque, ita quamque necessest
dissimili constare figura principiorum,
non quo multa parum simili sint praedita forma,
sed quia non uolgo paria omnibus omnia constant.
725 semina cum porro distent, differre necessust
interualla uias conexus pondera plagas
concursus motus, quae non animalia solum
corpora seiungunt sed terras ac mare totum
secernunt caelumque a terris omne retentant.
729a [NON NECESSARIO ALBA EX ALBIS
PRINCIPIIS FIERI]
730 NVNC AGE dicta meo dulci quaesita labore
percipe, ne forte haec albis ex alba rearis
principiis esse, ante oculos quae candida cernis,
aut ea, quae nigrant, nigro de semine nata;
niue, alium quemuis quae sunt inbuta colorem,
735 propterea gerere hunc credas, quod materiai
corpora consimili sint eius tincta colore.
nullus enim color est omnino materiai
corporibus, neque par rebus neque denique dispar.
in quae corpora si nullus tibi forte uidetur
740 posse animi iniectus fieri, procul auius erras.
nam cum caecigeni, solis qui lumina numquam
dispexere, tamen cognoscant corpora tactu
ex ineunte aeuo nullo coniuncta colore,
scire licet nostrae quoque menti corpora posse
745 uorti in notitiam nullo circumlita fuco.
denique nos ipsi caecis quaecumque tenebris
tangimus, haut ullo sentimus tincta colore.
quod quoniam uinco fieri, nunc esse docebo . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
omnis enim color omnino mutatur in omnis—
750 quod facere haut ullo debent primordia pacto.
inmutabile enim quiddam superare necessest,
ne res ad nihilum redigantur funditus omnes.
nam quodcumque suis mutatum finibus exit,
continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
754a [COLORES NON ESSE]
755 proinde colore caue contingas semina rerum,
ne tibi res redeant ad nihilum funditus omnes.
praeterea si nulla coloris principiis est
reddita natura et uariis sunt praedita formis—
e quibus omne genus gignunt uariantque colores,
760 propterea magni quod refert, semina quaeque
cum quibus et quali positura contineantur
et quos inter se dent motus accipiantque—
perfacile extemplo rationem reddere possis,
cur ea, quae nigro fuerint paulo ante colore,
765 marmoreo fieri possint candore repente,
ut mare, cum magni commorunt aequora uenti,
uertitur in canos candenti marmore fluctus.
dicere enim possis, nigrum quod saepe uidemus,
materies ubi permixta est illius et ordo
770 principiis mutatus et addita demptaque quaedam,
continuo id fieri ut candens uideatur et album.
quod si caeruleis constarent aequora ponti
seminibus, nullo possent albescere pacto.
nam quocumque modo perturbes caerula quae sint,
775 numquam in marmoreum possunt migrare colorem.
sin alio atque alio sunt semina tincta colore,
quae maris efficiunt unum purumque nitorem
(ut saepe ex aliis formis uariisque figuris
efficitur quiddam quadratum unaque figura),
780 conueniebat, ut in quadrato cernimus esse
dissimiles formas, ita cernere in aequore ponti
aut alio in quouis uno puroque nitore
dissimiles longe inter se uariosque colores.
praeterea nihil officiunt obstantque figurae
785 dissimiles, quo quadratum minus omne sit extra.
at uarii rerum inpediunt prohibentque colores,
quo minus esse uno possit res tota nitore.
tum porro quae ducit et inlicit ut tribuamus
principiis rerum nonnumquam causa colores,
790 occidit, ex albis quoniam non alba creantur,
nec, quae nigra cluent, de nigris, sed uariis ex.
quippe etenim multo procliuius exorientur
candida de nullo quam nigro nata colore
aut alio quouis qui contra pugnet et obstet.
795 praeterea quoniam nequeunt sine luce colores
esse, neque in lucem existunt primordia rerum,
scire licet quam sint nullo uelata colore.
qualis enim caecis poterit color esse tenebris?
lumine quin ipso mutator, propterea quod
800 recta aut obliqua percussus luce refulget,
任意拼合,否则怪物将到处出没:
半人半兽的物种将诞生,动物的身体[1]
有时候也会陡然长出高高的树枝,
陆生和海生动物的肢体会连到一起,
705 自然在养育一切的大地上也将养育
众多从可憎口中喷出火焰的喀迈拉。
但显而易见,这些都未发生,万物
都从特定的种子、特定的母亲诞生,
在成长过程中始终保持物种的特征。
710 这种现象背后无疑有某条律法。
所有食物中适合某种生命的原子[2]
进入身体后便分离出来,与之结合,
产生合适的运动。相反,自然会将
不相容的物质还给大地,也有许多
715 原子遭到撞击,以隐形的方式逃离,
它们进入身体后或者无法被吸收,
或者无法与生命的运动协调共振。
但你不要误认为,只有动物才受
此律法约束,万物都不能越其界墙。
720 既然所有创生之物的整体本性
都彼此不同,必然的结论便是,构成
每种东西的原子也具有不同的形状,
不是少数原子共享相似的形状,
而是所有原子总体上有相互差异。
725 而且,既然原子有差异,它们的空隙、[3]
通道、连接、重量、冲击、碰撞、运动
也必定不同,这些差异不仅区分了
各种动物,也让大地和整个海洋
相互脱离,整个天空与大地分隔。
730 现在,请听我讲述通过甜蜜的辛劳[4]
收获的知识,以免你认为,眼前明亮的
物体之所以是白色,乃由于原子是白色,
而物体若是黑色,其原子便是黑色;
或者相信,任何东西若携带任何[5]
735 颜色,这种颜色的源头只能归到
具备相似颜色的某种原子身上。
万物的原子根本没有任何颜色,
无论这颜色与看见的物体是否相仿。
倘若你认为,灵魂无法深入查探[6]
740 原子的本质特征,你就错得太远。
即使天生的盲人,虽然不曾目睹过
太阳的光芒,也能通过触觉感知
生来就未与颜色相联系的各种物体,
所以,没有抹上颜色的物体同样
745 能够进入我们心智理解的疆界。
而且,在沉沉黑暗中摸到的任何
东西,我们并不觉得它们有颜色。
我已经证明这一点,现在我要宣称,
[颜色绝对不是原子的本质属性,][7]
它们无一例外都会变其他颜色,
750 万物的始基却无论如何不该如此,
而必定有某种始终不变的物质留存,
以免所有的东西在无中彻底毁灭。
因为,任何越出自身边界的改变
立刻意味着此前存在之物的终结。[8]
755 所以,千万小心,不要为原子染色,
以免你让宇宙的万物彻底消失。
还有,如果原子完全不具有颜色的
属性,而又具有各种不同的形状——[9]
各种颜色借助它们生成并改变,
760 这是因为,这些原子与什么结合,
处于什么位置,彼此之间给予和
接受怎样的运动,会有很大的影响——
你就能立刻轻松地解释,为何刚才
还是黑色的物体能够在眨眼之间
765 变得和大理石一般洁白:比如大海,[10]
当水面在狂风中剧烈涌动,翻起的浪头
就不似平时,而像大理石一样耀眼。
你可以这样说,经常向我们显露黑色的
那种物质在风的搅动下,原子的布局
770 发生了改变,一些添进来,一些被卷走,
海面立刻就变了模样,白得炫目。
然而,如果海水是由湛蓝的原子
组成,它就绝对不可能变出白色,
无论你如何搅动湛蓝颜色的原子,
775 它们都永远无法幻化大理石的色泽。
但如果让海面显得纯白的那些原子
各自拥有不同的颜色,彼此相异
(正如形状各异的许多较小的纸片
经常能够拼成一个规整的正方形),
780 反而更合理,就像我们在方形中看见
多种不同的形状,同样在海水或任何
显现出纯然亮色的物体中也能发现
彼此差异极大、丰富多彩的颜色。
而且,各种不同的形状丝毫不妨碍[11]
785 外面的大图形保持规整的方形之身。
相反,物体不同的颜色多少有影响,
让组成的整体难以获得均匀的纯色。
不仅如此,经常在前面引诱我们
将颜色归因于万物原子的那条理由
790 已轰然倒地,因为白色的物体并非
源于白原子,黑色也一样,二者都源于
多种原子。一个证据是,白色能够
轻易从无色变来,而非从黑色或其他
与之冲突或者阻碍其形成的颜色。
795 还有一点,既然颜色离开光就无法
存在,而原子从来不进入光的领域,[12]
我们就可知,颜色没有将它们包裹。
怎样的颜色可能出现在全然的黑暗里?
它必须有光才能变化,随光的直射
800 或斜射的角度改变自己的亮度和色度。
[1] 关于“半人半兽的物种”,参考第五卷878-891行对半人马的讨论。Woolerton(2012)指出,卢克莱修的来源可能是恩培多克勒已经失传的一段文字。
[2] 关于711-713行的说法,参考第四卷633-672行。
[3] “空隙”(interualla)指原子结合后存在于彼此之间的虚空。
[4] 730-990行是本卷的第四大部分。卢克莱修在这里阐述了伊壁鸠鲁学说的一个基本观点:原子除了形状、大小和重量这三个初级属性外,不具备任何次级属性。参考Bailey专著《古希腊原子论者与伊壁鸠鲁》(The Greek Atomists and Epicurus 290-293)。其中730-841行试图证明,颜色不是原子的属性。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:NON NECESSARIO ALBA EX ALBIS PRINCIPIIS FIERI(白色之物不必由白色原子构成)。这个小标题在抄本中标记为729a行。
[5] 原文的niue=neue(否定连词)。
[6] “灵魂……深入查探”对应的原文是animi iniectus,这是伊壁鸠鲁术语epibolē tēs dianoias的翻译,它可能指理性查探事物的一种方法,但具体内容已经不可考。
[7] 此处原文缺失,为了读起来更连贯,我根据上下文补充了这行诗。
[8] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:COLORES NON ESSE(颜色不存在)。这个小标题在抄本中标记为754a行。
[9] 伊壁鸠鲁认为,颜色并非原子的属性,它是特定形状和结构的产物。
[10] 关于这个例子,参考西塞罗《学园派哲学》(Academica 2.33.105)的讨论。
[11] “各种不同的形状”指778行提到的拼成方形的那些纸片本身的形状。
[12] 意为进入人类可感知的范围,从而受制于光的各种作用。