《物性论》第2卷601-700行

sedibus in curru biiugos agitare leones,
aeris in spatio magnam pendere docentes
tellurem, neque posse in terra sistere terram.
adiunxere feras, quia quamuis effera proles
605 officiis debet molliri uicta parentum.
muralique caput summum cinxere corona,
eximiis munita locis quia sustinet urbes.
quo nunc insigni per magnas praedita terras
horrifice fertur diuinae matris imago.
610 hanc uariae gentes antiquo more sacrorum
‘Idaeam’ uocitant ‘Matrem’ Phrygiasque cateruas
dant comites, quia primum ex illis finibus edunt
per terrarum orbes fruges coepisse creari.
gallos attribuunt, quia, numen qui uiolarint
615 Matris et ingrati genitoribus inuenti sint,
significare uolunt indignos esse putandos,
uiuam progeniem qui in oras luminis edant.
tympana tenta tonant palmis et cymbala circum
concaua, raucisonoque minantur cornua cantu,
620 et Phrygio stimulat numero caua tibia mentis,
telaque praeportant, uiolenti signa furoris,
ingratos animos atque impia pectora uolgi
conterrere metu quae possint numine diuae.
ergo cum primum magnas inuecta per urbis
625 munificat tacita mortalis muta salute,
aere atque argento sternunt iter omne uiarum ,
largifica stipe ditantes, ninguntque rosarum
floribus, umbrantes matrem comitumque cateruas.
hic armata manus, ‘Curetas’ nomine Grai
630 quos memorant, Phrygias inter si forte cateruas
ludunt in numerumque exultant sanguine laeti,[1]
terrificas capitum quatientes numine cristas,
Dictaeos referunt Curetas, qui Iouis illum
uagitum in Creta quondam occultasse feruntur,
635 cum pueri circum puerum pernice chorea
[armat et in numerum pernice chorea]
armatei in numerum pulsarent aeribus aera,
ne Saturnus eum malis mandaret adeptus
aeternumque daret matri sub pectore uolnus.
640 propterea Magnam armati Matrem comitantur
aut quia significant diuam praedicere, ut armis
ac uirtute uelint patriam defendere terram
praesidioque parent decorique parentibus esse.
quae bene et eximie quamuis disposta ferantur,
645 longe sunt tamen a uera ratione repulsa.
645a [ΤΟ ΜΑΚΑΡΙΟΝ ΚΑΙ ΑΦΘΑΡΤΟΝ]
omnis enim per se diuom natura necessest
inmortali aeuo summa cum pace fruatur,
semota ab nostris rebus seiunctaque longe.
nam priuata dolore omni, priuata periclis,
650 ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
nec bene promeritis capitur neque tangitur ira.
terra quidem uero caret omni tempore sensu
et, quia multarum potitur primordia rerum,
multa modis multis effert in lumina solis.
655 hic si quis mare ‘Neptunum’ ‘Cererem’ que uocare
constituet fruges et Bacchi nomine abuti
mauolt quam laticis proprium proferre uocamen,
concedamus ut hic terrarum dictitet orbem
659 esse deum matrem, dum uera re tamen ipse
680 religione animum turpi contingere parcat.
660 saepe itaque ex uno tondentes gramina campo
lanigerae pecudes et equorum duellica proles
buceriaeque greges eodem sub tegmine caeli
ex unoque sitim sedantes flumine aquai
dissimili uiuont specie, retinentque parentum
665 naturam et mores generatim quaeque imitantur.
tanta est in quouis genere herbae materiai
dissimilis ratio, tanta est in flumine quoque.
hinc porro quamuis animantem ex omnibus unam
ossa cruor uenae calor umor uiscera nerui
670 constituent. quae sunt porro distantia longe,
dissimili perfecta figura principiorum.
tum porro quaecumque igni flammata cremantur,
si nihil praeterea, tamen haec in corpore tradunt,
unde ignem iacere et lumen submittere possint
675 scintillasque agere ac late differre fauillam.
cetera consimili mentis ratione peragrans,
inuenies igitur multarum semina rerum
corpore celare et uarias cohibere figuras.
679 denique multa uides, quibus et color et sapor una
681 reddita sunt cum odore. in primis pleraque dona . . .
haec igitur uariis debent constare figuris.
nidor enim penetrat, qua fucus non it, in artus;
fucus item sorsum, sorsum sapor insinuatur
685 sensibus, ut noscas primis differre figuris.
dissimiles igitur formae glomeramen in unum
conueniunt, et res permixto semine constant.
quin etiam passim nostris in uersibus ipsis
multa elementa uides multis communia uerbis,
690 cum tamen inter se uersus ac uerba necesse est
confiteare alia ex aliis constare elementis,
non quo multa parum communis littera currat
aut nulla inter se duo sint ex omnibus isdem,
sed quia non uolgo paria omnibus omnia constant.
695 sic aliis in rebus item communia multa
multarum rerum cum sint primordia mixta,
dissimili tamen inter se consistere summa
possunt, ut merito ex aliis constare feratur
humanum genus et fruges arbustaque laeta.
700 nec tamen omnimodis conecti posse putandum est

[1] laeti=flaeti (MSS)=saevi (Elder)=fleti (Mund-Dopchie)

一辆双狮负轭的战车,高坐于天空,
他们说巨大的地球悬浮在一团空气中,[1]
而不能静止地停在泥土上。她的战车
套着野兽,因为无论多么凶悍的幼崽
605 都应当被父母的关爱征服,变得温驯。
她的头顶被城堞形状的冠冕包围,[2]
因为是她支撑着高塔拱卫的城市。
如今,神母的塑像仍戴着这个装饰,[3]
以威严的气势在广袤世界的诸国巡行。
610 各个民族沿用古代的圣礼,称她为
“伊达山神母”,给她配上佛里吉亚的[4]
侍从队伍,因为他们说,谷物最先
诞生于这些地区,然后才传遍世界。[5]
他们选择阉人做祭司,是警告世人,[6]
615 谁若冒犯了她的神威,对父母无半点
感恩之心,就不配享有繁衍的权利,[7]
无法将鲜活的后代送进光的疆域。
众人敲击紧绷的手鼓和空心的铜钹,[8]
声响回荡,喇叭吹出尖利的音乐,
620 骨笛以佛里吉亚的旋律搅动神思,
他们还展示利器,狂暴疯癫的证物,[9]
以神威唤起的恐惧震慑那些不懂
感激的心和大众不知虔敬的灵魂。
所以,当她第一次穿过宏伟的城市,
625 沉默地赠给凡人不以言表的厚礼,
人们在每条路上都铺满青铜和白银,
洒下一阵阵钱币的雨、玫瑰的雪,
淹没了神母的塑像和同行的侍从。
其中有一队武士,希腊人称为“库莱特”,[10]
630 因为他们常在佛里吉亚的队列中
踩着节奏来回跳舞,身上滴着血,
晃着头,欣喜地摇动盔顶可怕的羽毛。
他们代表迪克特山上的“库莱特”,传说[11]
后者曾在克里特盖住朱庇特的啼哭——
635 那时,青年们围着婴孩疯狂地舞动,[12]
636 [此行卢克莱修忘了删,与上下文雷同] [13]
手持武器,循着节奏,以铜击铜,[14]
以免萨图尔努斯发现他,一口吞掉,
在神母心底留下永不愈合的创伤。[15]
640 因这个缘故,他们穿戎装护送神母,
或者借此表明女神对人们的期望:
愿意以武器和勇气保卫祖国的领土,
随时准备成为父母的盾甲和荣耀。
虽然这些故事都很精彩,很美妙,[16]
645 但它们却与真正的理性格格不入。

因为所有的神灵按其本性必然[17]
享受永恒的生命,享受绝对的和平,
远离我们,不卷入我们的一切纷争,[18]
没有任何痛苦,也没有任何危险,
650 坐拥强大的力量,全然不需要我们,
不会被祭品打动,也与愤怒绝缘。
大地在任何时候都没有真正的感觉,[19]
它能以许多方式让许多生命看见
阳光,是因为蕴有许多不同的原子。
655 如果谁非要将海称为涅普顿,将谷物[20]
叫做刻瑞斯,愿意滥用巴克斯的名字,
而不喜欢葡萄酒本来的称谓,那么,
就让他用神母之名称呼全世界的大陆,
659 又有何妨?只要生活中他真心诚意地
680 避免用可耻的宗教污染自己的灵魂。[21]
660 我们经常发现,在某片原野上吃草的
毛茸茸的绵羊、专门为战争培育的骏马[22]
和长角的牛虽然游荡在同一方天空下,
在同一条溪里饮水解渴,它们的外形
却彼此不同,各自保留着父母的特征,[23]
665 并且其习性也都模仿各自的同类:[24]
无论何种草,无论哪条河,它们之中
蕴含的各种不同的物质都如此丰富。
还有,你随意在所有动物里挑出一种,
它都无非由骨骼、血液、肌腱、血脉
670 组成,这些共同的构件差异又甚巨,
因为造就它们的原子有不同的形状。
再者,无论什么在火中焚烧的东西,
即使体内无他物,至少包含了可以[25]
迸出火焰、向四周散发光热并将
675 火星和灰烬驱散到四方的那些原子。
如果以同样的思路检视其他物体,
你会发现许多东西的原子都藏匿
其中,这些原子又具备不同的形状。
679 你还会看见许多物体,同时具有
681 诱人的颜色、味道和香气,尤其是供品……[26]
它们必定由不同形状的原子构成,
因为气味能深入身体内,颜色则不然,
颜色和味道以不同的方式进入感官,[27]
685 你由此可知,它们的原子形状各异。
所以,不同的形状聚合成一个整体,
万物都是由混合的多种原子建构。
而且你看到,在我这篇诗歌的各处,
许多词语都包含许多相同的字母,
690 然而你必须承认,这些诗句和词语
各不相同,组成它们的字母也不同,
这不意味着它们只共享极少的字母,
或者没有两个词的字母完全相同,
但是就总体而言,它们彼此各异。
695 根据同样的道理,其他东西中混合的
许多原子虽然为许多东西所共享,
它们构成的整体却可以彼此不同。
所以我们可以理所当然地宣扬,
人类、谷物和树木都包含多种原子。
700 然而,我们不能够认为,万物可以[28]

[1] 这里暗指的学说出自阿那克西美尼(Anaximenes),参考Burnet专著《早期希腊哲学》(Early Greek Philosophy 75)。卢克莱修的相关阐述见第五卷534-563行。
[2] 关于这个装饰,参考奥维德《岁时记》(Fasti 4.219-221)。
[3] Jope(1985)提醒我们,此处时态已经从过去切换到现在,所以信息源不再是“古代希腊博学的诗人们”。卢克莱修并不反对表达虔敬的一般性宗教行为,但610-628行的描写突出了驱动信徒的恐惧心理,这是伊壁鸠鲁学派坚决反对的。Ackermann(1979)发现,卢克莱修引用诗人的描写,常常是为了揭示其错误。Jope认为,这里卢克莱修也有相同的动机,他在644行表明了自己的态度。
[4] 小亚细亚和克里特岛都有伊达山(Ida),由于库柏勒引入罗马后与本土的大地女神瑞娅(Rhea)混同,罗马诗人们一般也不区分两座同名的山。佛里吉亚(Phrygia)在小亚细亚,是库柏勒敬拜的发源地。
[5] 这里库柏勒似乎又与古罗马谷物女神刻瑞斯(Ceres)混同了。
[6] 神母的祭司由阉割的男子充当,称为“加卢斯”(gallus),参考奥维德《岁时记》(Fasti 4.221-244)。人类学家弗雷泽的解释是,使用阉人祭司的传统是纪念与神母结合的父神阿蒂斯(Attis),他割掉生殖器,埋入土中,是为了帮助神母履行让万物繁衍的职司。
[7] Benario(1973)认为,这里卢克莱修指责了两类人,一类是阿蒂斯及其追随者(冒犯神威的人,参考卡图卢斯《歌集》第64首),一类是后来的库柏勒祭司(对父母无感恩之心的人)。后一类人因为并未受到神母的胁迫,其行为更应当谴责。
[8] 这样的场景可参考卡图卢斯《歌集》(Carmina 63.8-11)。
[9] “利器”即他们用来阉割自己的刀。
[10] 卢克莱修在这里混淆了朱庇特庆祝仪式上的侍从“库莱特”(Curetes,他们在克里特岛上)和神母游行队伍中的侍从“科吕班特”(Corybantes),参考奥维德《岁时记》(Fasti 4.201-210)。
[11] 迪克特山(Dicte)在克里特岛上,是朱庇特长大的地方。他出生后,母亲瑞娅为了避免他被父亲萨图尔努斯吃掉,将他藏在这座山里。
[12] “青年们”(pueri)对应希腊语的kouroi,后者是kourētes(即Curetes)的词源。
[13] 这一行应忽略。
[14] 原文的armatei=armati(手持武器)。
[15] 这里的库柏勒完全成了朱庇特的母亲瑞娅。
[16] Wigodsky(1974)认为,前文对神母的描述代表的是世俗看法,644-680行(实际的660行)才亮出卢克莱修的真实态度。
[17] 在《物性论》抄本中,这里有一个希腊语的小标题:ΤΟ ΜΑΚΑΡΙΟΝ ΚΑΙ ΑΦΘΑΡΤΟΝ(神之福分与不朽本质)。这个小标题在抄本中标记为645a行。关于645-651行的理论,参考伊壁鸠鲁《主要学说》(Principal Doctrines 1)。
[18] 参考恩尼乌斯(Telamo 316-318)。
[19] 652-660行接续了589-599行的论述。
[20] Catto(1989)指出,卢克莱修在这里明白无误地告诉读者,他是在什么意义上使用神的名字以及与神相关的传统意象。这一点可以解开《物性论》第一卷开篇为何向维纳斯祷告的谜题。
[21] 抄本中的680行位置有误,挪到此处,相当于真正的660行,导致原来的660-679行依次后移,成为实际的661-680行。
[22] 原文的duellica=bellica(适合战争的)。
[23] 原文的uiuont=uiuunt(生存)。
[24] 可对比660-665行的观点和第一卷830-874行中陈述的阿那克萨戈拉的种子说。
[25] tradunt字面意思是“把……交付(给火)”,译成“包含”更自然简洁。
[26] 这里有文本缺失。
[27] 这行的sorsum=seorsum(单独地)。
[28] 在700-729行,卢克莱修阐述了原子结合的法则,参考第五卷837-924行。