《物性论》第2卷501-600行

purpura, Thessalico concharum tacta colore[1]
aurea pauonum ridenti imbuta lepore
saecla, nouo rerum superata colore iacerent
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores,
505 et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis
carmina consimili ratione oppressa silerent.
namque aliis aliud praestantius exoreretur.
cedere item retro possent in deteriores
omnia sic partis, ut diximus in melioris.
510 namque aliis aliud retro quoque taetrius esset
naribus auribus atque oculis orisque sapori.
quae quoniam non sunt sed rebus reddita certa
finis utrimque tenet summam, fateare necessest
materiem quoque finitis differe figuris.
515 denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinas
finitumst retroque pari ratione remensumst.
omnis enim calor ac frigus mediique tepores
interutrasque iacent explentes ordine summam.
ergo finita distant ratione creata,
520 ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur,
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.
521a [INTER SE SIMILIA INFINITA ESSE]
quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
ex hoc apta fidem ducat: primordia rerum,
inter se simili quae sunt perfecta figura,
525 infinita cluere. etenim distantia cum sit
formarum finita, necesse est quae similes sint,
esse infinitas aut summam materiai
finitam constare—id quod non esse probaui . . .
uersibus ostendam, corpuscula materiai
530 ex infinito summam rerum usque tenere,
undique protelo plagarum continuato.
nam quod rara uides magis esse animalia quaedam,
fecundamque minus naturam cernis in illis,
at regione locoque alio terrisque remotis
535 multa licet genere esse in eo numerumque repleri,
sicut quadripedum cum primis esse uidemus
in genere anguimanus elephantos, India quorum
milibus e multis uallo munitur eburno,
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum
540 uis est quarum nos perpauca exempla uidemus.
sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto
unica res quaedam natiuo corpore sola,
cui similis toto terrarum nulla sit orbi:
infinita tamen nisi erit uis materiai,
545 unde ea progigni possit concepta, creari
non poterit neque, quod superest, procrescere alique.
quippe etenim sumantur uti finita per omne[2]
corpora iactari unius genitalia rei,
unde ubi qua ui et co pacto congressa coibunt
550 materiae tanto in pelago turbaque aliena?
non, ut opinor, habent rationem conciliandi,
sed quasi, naufragiis magnis multisque coortis,
disiactare solet magnum mare transtra cauernas
antemnas prorem malos tonsasque natantis—
555 per terrarum omnis oras fluitantia aplustra
ut uideantur et indicium mortalibus edant,
infidi maris insidias uirisque dolumque
ut uitare uelint neue ullo tempore credant,
subdola cum ridet placidi pellacia ponti—
560 sic tibi si finita semel primordia quaedam
constitues, aeuom debebunt sparsa per omnem
disiectare aestus diuersi materiai,
numquam in concilium ut possint compulsa coire
nec remorari in concilio nec crescere adaucta.
565 (quorum utrumque palam fieri manifesta docet res:
et res progigni et genitas procrescere posse.)
esse igitur genere in quouis primordia rerum
infinita palam est, unde omnia suppeditantur.
nec superare queunt motus itaque exitiales
570 perpetuo neque in aeternum sepelire salutem,
nec porro rerum genitales auctificique
motus perpetuo possunt seruare creata.
sic aequo geritur certamine principiorum
ex infinito contractum tempore bellum.
575 nunc hic nunc illic superant uitalia rerum
et superantur item: miscetur funere uagor,
quem pueri tollunt uisentis luminis oras;
nec nox ulla diem neque noctem Aurora secutast,
quae non audierit mixtos uagitibus aegris
580 ploratus, mortis comites et funeris atri.
illud in his obsignatum quoque rebus habere
conuenit et memori mandatum mente tenere:
nihil esse, in promptu quorum natura uidetur,
quod genere ex uno consistat principiorum;
585 nec quicquam quod non permixto semine constet.
et quodcumque magis uis multas possidet in se
atque potestates, ita plurima principiorum
in sese genera ac uarias docet esse figuras.
588a [IN TERRA SEMINA INSVNT]
principio tellus habet in se corpora prima,
590 unde mare inmensum uoluentes frigora fontes
adsidue renouent; habet ignes unde oriantur
(nam multis succensa locis ardent sola terrae,
ex imis uero furit ignibus impetus Aetnae);
tum porro nitidas fruges arbustaque laeta
595 gentibus humanis habet unde extollere possit,
unde etiam fluuios frondes et pabula laeta
montiuago generi possit praebere ferarum.
597a [DE MATRE MAGNA]
quare ‘magna deum mater’ ‘materque ferarum’
et ‘nostri genetrix’ haec dicta est ‘corporis’ una.
600 hanc ueteres Graium docti cecinere poetae . . .

[1] tacta=tecta (MSS)=infecta (Clausen; Winckelmann)=imitata (Leonard-Smith)
[2] sumantur uti=sumant oculi (MSS)=sumant olli (Waltz)=si iam hoc tibi (Smith)

绚烂紫袍(在帖撒利亚的贝汁中染过),
镀上明丽优雅色料的黄金孔雀,
都会被全新的颜色击败,顿受冷落,
没药的香气和蜂蜜的味道将被唾弃,[1]
505 天鹅的音乐和精妙琴弦的阿波罗曲调[2]
也会遭受淘汰的命运,从此缄默。
更卓越的新者不断诞生,取代旧者。
虽然我们说过,万事有可能向好,
但反之亦可成立,世界越变越糟,[3]
510 新者可以反向演化,比旧者更折磨
我们的眼睛耳朵,更摧残嗅觉味觉。
但现实并非如此,万事都有边界,
两面都已设限,所以就必须承认,
原子形状的差异越不出有限的范围。[4]
515 而且,从炽热的火到冬天冰冷的寒霜
有一条恒定的、可以双向穿行的路径,
因为每种热和冷以及二者中间的
各种温度依次排列,构成了整体。
所以,物体的差异限定在这个范围内,
520 两头各自都有极点标明了边疆,
这边有火焰灼烧,那边有冰霜啃噬。

此点已被证明,它又可进一步证明[5]
我即将所言非虚:形状彼此相似的
所有原子,它们的总数一定无限。
525 这是因为,既然原子的形状数量
有限,形状相似的原子数量必然
无限,否则的话,原子的总数就必定
有限——而我已经证明这一点不可能:[6]
我在此诗中揭示,物质的微小原子
530 在无穷时间里始终维系着宇宙总体,[7]
从各个方向持续不断地提供撞击。
你会发现,某些动物相对较稀少,[8]
它们的繁殖能力也不如其他动物,
可是在别的地区,尤其是遥远的异域,[9]
535 却能找到许多的同类,弥补了不足。[10]
就像在四足动物中,我们首先看到,
长着蛇手的大象便是如此,印度[11]
被成千上万象牙筑成的城墙包围,
所以不可能深入其腹地:这些兽类
540 数量如此庞大,我们却极少目睹。
然而,我还必须承认这一点:无论你
设想什么奇怪的动物,只要它是
分娩而得的,即使全世界只此一例,
除非宇宙之中有无穷的物质和原子
545 为它提供孕育和诞生的资源,它断无
可能诞生,更不可能生长发育。[12]
因为,即使假定某种东西的原子[13]
数量有限,当它们在宇宙中穿梭,从哪里、
在哪里、靠什么力量、怎样才能在如此
550 广阔的物质海和其他原子的乱阵中相遇?
我认为,它们根本没有结合的可能,
而像在许多次可怕的沉船事故之后,
大海总是在各处抛掷横木、肋拱、
帆桁、船头、桅杆、桨叶和其他残体——
555 直至船尾的碎片漂过每一块大陆,
仿佛在向凡人们发出严厉的警告,
让他们避开大海的陷阱、暴力和阴谋,
也绝对不要在任何时候全然信任它,
即使它狡诈地以平静水面妩媚相邀——
560 你一旦认定某种原子有确定的数量,
物质的万千浪潮也会如此,在无穷
时间中不停地驱散、抛掷它们,这样,
它们永远无法被推到一起,无法
结合,也无法留在婚姻中,继续成长。
565 (然而现实已显明,这些一直在发生,
万物能够诞生,诞生后也能够长大。)
所以,无论你选择什么原子,其数量
都显然无限,能提供万物所需的资源。
如此,造成毁灭的运动才不能永远
570 得胜,不能将创造的活力永埋坟墓,
与之相应,创生和养育万物的运动
也不能无休无止地保存已造之物。
于是,原子之间的争斗就是自无穷
时光以来的一场势均力敌的拉锯战。
575 创造生命的原子在各处轮番获胜,
又轮番失利:当婴儿进入光的疆域,
他发出的哭声总与葬礼的哀号相伴;[14]
跟随白昼的夜晚和跟随夜晚的黎明
始终听见患病孩子的啼哭与陪同
580 死亡和黑色葬礼的挽歌混合在一起。
现在,你还应该在这条真理上签字、[15]
盖章,用心保管,将它存入记忆:
性质向我们感官显明的任何东西
都不可能是由同一种原子构成,
585 也没有任何东西不包含混合的原子。
如果某物比他物拥有更丰富多彩的
能力和性质,就表明,构成它的原子
拥有最多的种类,拥有最多的形状。

首先,大地包含了水的原子,由此[16]
590 源泉涌出,散布清凉,一刻不停地
更新无垠的大海;她也有火的原子[17]
(许多地方的外壳都在熊熊燃烧,
只不过怒喷地底之火的埃特纳最疯狂);
此外,能为人类种出明亮谷物、
595 可爱绿树的那些原子她同样不少,
甚至还能用它们来滋育河流、叶子、
怡人的牧场和游荡山间的各种野兽。

所以,“诸神伟大的母亲”“众兽之母”[18]
“人类身体之祖”的称号全归她拥有。
600 在古代希腊博学的诗人们笔下,她驾着[19]

[1] 原文的odor smyrnae(斯密尔纳的香料)指没药,小亚细亚的斯密尔纳(Smyrna)盛产没药。
[2] 原文的mele(曲调)是仿希腊语的主格复数形式。这里的daedala(精妙)带有被动意味,参考第一卷第7行的注释。
[3] 这行的diximus后面省略了隐含的动词不定式progredi posse。
[4] 原文的materiem是原子的集体称谓。
[5] 在522-580行,卢克莱修论证了有相似形状的原子数量是无限的,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.42)。在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:INTER SE SIMILIA INFINITA ESSE(彼此相似的原子数量无限)。这个小标题在抄本中标记为521a行。
[6] 参考第一卷1008-1051行。原文中这行后面可能有几个词缺失。
[7] Robin(1925)指出,infinitum(无穷)的概念在原子论中包含原子数量无穷、虚空无穷和时间无穷三个方面。
[8] 原文的quod表示对照关系。
[9] “别的地区”指意大利以外的地区。
[10] 这种总体平衡的概念被伊壁鸠鲁称为isonomia,参考伊壁鸠鲁《书信集》(Epistles 1.45)。
[11] “长着蛇手的”(anguimanus)描述大象的长鼻子。
[12] 此处卢克莱修的论证不严谨,这种可能性只是很小,并非全然不存在。
[13] 这行原文的文本非常不确定。
[14] 原文的pueri这里指婴儿。
[15] 在581-729行,卢克莱修指出,原子的结合能产生极其丰富的形态,但不能产生无穷多种形态。其中581-599行断言,任何东西都不能只由一种原子构成。
[16] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:IN TERRA SEMINA INSVNT(原子存在于大地之中)。这个小标题在抄本中标记为588a行。
[17] “她”指大地(terra),因为拉丁语中terra是阴性名词。
[18] 在《物性论》抄本中,这行前面有一个小标题:DE MATRE MAGNA(论伟大的神母)。这个小标题在抄本中标记为597a行。
[19] 600-680行(实际的660行)是对神母(也称地母)的诗意描绘。神母库柏勒(Cybele,又名Rhea、Ops,也叫Magna Mater)是古罗马宗教中的重要神祇,她是第一位引入罗马的东方神,在罗马的敬拜始于公元前204年,敬拜细节可以参考奥维德《岁时记》(Fasti 4.179-372)。600行后面有文本缺失。这段文字让研究者深感困惑。为何反宗教的卢克莱修要浓墨重彩地描述库柏勒崇拜,似乎还满怀热情?Patin(1859)将其视为“卢克莱修著作中的反卢克莱修段落”的代表。Perret(1935)和Boyancé(1941)认为这或许是因为卢克莱修未加甄别地引用了他人的文本,Müller(1959)则认为卢克莱修描述库柏勒崇拜的目的是为了批判。Jope(1985)指出,这段看似奇怪的文字其实体现了正统的伊壁鸠鲁思想。