《物性論》第2卷501-600行

purpura, Thessalico concharum tacta colore[1]
aurea pauonum ridenti imbuta lepore
saecla, nouo rerum superata colore iacerent
et contemptus odor smyrnae mellisque sapores,
505 et cycnea mele Phoebeaque daedala chordis
carmina consimili ratione oppressa silerent.
namque aliis aliud praestantius exoreretur.
cedere item retro possent in deteriores
omnia sic partis, ut diximus in melioris.
510 namque aliis aliud retro quoque taetrius esset
naribus auribus atque oculis orisque sapori.
quae quoniam non sunt sed rebus reddita certa
finis utrimque tenet summam, fateare necessest
materiem quoque finitis differe figuris.
515 denique ab ignibus ad gelidas hiemum usque pruinas
finitumst retroque pari ratione remensumst.
omnis enim calor ac frigus mediique tepores
interutrasque iacent explentes ordine summam.
ergo finita distant ratione creata,
520 ancipiti quoniam mucroni utrimque notantur,
hinc flammis illinc rigidis infesta pruinis.
521a [INTER SE SIMILIA INFINITA ESSE]
quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
ex hoc apta fidem ducat: primordia rerum,
inter se simili quae sunt perfecta figura,
525 infinita cluere. etenim distantia cum sit
formarum finita, necesse est quae similes sint,
esse infinitas aut summam materiai
finitam constare—id quod non esse probaui . . .
uersibus ostendam, corpuscula materiai
530 ex infinito summam rerum usque tenere,
undique protelo plagarum continuato.
nam quod rara uides magis esse animalia quaedam,
fecundamque minus naturam cernis in illis,
at regione locoque alio terrisque remotis
535 multa licet genere esse in eo numerumque repleri,
sicut quadripedum cum primis esse uidemus
in genere anguimanus elephantos, India quorum
milibus e multis uallo munitur eburno,
ut penitus nequeat penetrari: tanta ferarum
540 uis est quarum nos perpauca exempla uidemus.
sed tamen id quoque uti concedam, quamlubet esto
unica res quaedam natiuo corpore sola,
cui similis toto terrarum nulla sit orbi:
infinita tamen nisi erit uis materiai,
545 unde ea progigni possit concepta, creari
non poterit neque, quod superest, procrescere alique.
quippe etenim sumantur uti finita per omne[2]
corpora iactari unius genitalia rei,
unde ubi qua ui et co pacto congressa coibunt
550 materiae tanto in pelago turbaque aliena?
non, ut opinor, habent rationem conciliandi,
sed quasi, naufragiis magnis multisque coortis,
disiactare solet magnum mare transtra cauernas
antemnas prorem malos tonsasque natantis—
555 per terrarum omnis oras fluitantia aplustra
ut uideantur et indicium mortalibus edant,
infidi maris insidias uirisque dolumque
ut uitare uelint neue ullo tempore credant,
subdola cum ridet placidi pellacia ponti—
560 sic tibi si finita semel primordia quaedam
constitues, aeuom debebunt sparsa per omnem
disiectare aestus diuersi materiai,
numquam in concilium ut possint compulsa coire
nec remorari in concilio nec crescere adaucta.
565 (quorum utrumque palam fieri manifesta docet res:
et res progigni et genitas procrescere posse.)
esse igitur genere in quouis primordia rerum
infinita palam est, unde omnia suppeditantur.
nec superare queunt motus itaque exitiales
570 perpetuo neque in aeternum sepelire salutem,
nec porro rerum genitales auctificique
motus perpetuo possunt seruare creata.
sic aequo geritur certamine principiorum
ex infinito contractum tempore bellum.
575 nunc hic nunc illic superant uitalia rerum
et superantur item: miscetur funere uagor,
quem pueri tollunt uisentis luminis oras;
nec nox ulla diem neque noctem Aurora secutast,
quae non audierit mixtos uagitibus aegris
580 ploratus, mortis comites et funeris atri.
illud in his obsignatum quoque rebus habere
conuenit et memori mandatum mente tenere:
nihil esse, in promptu quorum natura uidetur,
quod genere ex uno consistat principiorum;
585 nec quicquam quod non permixto semine constet.
et quodcumque magis uis multas possidet in se
atque potestates, ita plurima principiorum
in sese genera ac uarias docet esse figuras.
588a [IN TERRA SEMINA INSVNT]
principio tellus habet in se corpora prima,
590 unde mare inmensum uoluentes frigora fontes
adsidue renouent; habet ignes unde oriantur
(nam multis succensa locis ardent sola terrae,
ex imis uero furit ignibus impetus Aetnae);
tum porro nitidas fruges arbustaque laeta
595 gentibus humanis habet unde extollere possit,
unde etiam fluuios frondes et pabula laeta
montiuago generi possit praebere ferarum.
597a [DE MATRE MAGNA]
quare ‘magna deum mater’ ‘materque ferarum’
et ‘nostri genetrix’ haec dicta est ‘corporis’ una.
600 hanc ueteres Graium docti cecinere poetae . . .

[1] tacta=tecta (MSS)=infecta (Clausen; Winckelmann)=imitata (Leonard-Smith)
[2] sumantur uti=sumant oculi (MSS)=sumant olli (Waltz)=si iam hoc tibi (Smith)

絢爛紫袍(在帖撒利亞的貝汁中染過),
鍍上明麗優雅色料的黃金孔雀,
都會被全新的顏色擊敗,頓受冷落,
沒藥的香氣和蜂蜜的味道將被唾棄,[1]
505 天鵝的音樂和精妙琴弦的阿波羅曲調[2]
也會遭受淘汰的命運,從此緘默。
更卓越的新者不斷誕生,取代舊者。
雖然我們說過,萬事有可能向好,
但反之亦可成立,世界越變越糟,[3]
510 新者可以反向演化,比舊者更折磨
我們的眼睛耳朵,更摧殘嗅覺味覺。
但現實並非如此,萬事都有邊界,
兩面都已設限,所以就必須承認,
原子形狀的差異越不出有限的範圍。[4]
515 而且,從熾熱的火到冬天冰冷的寒霜
有一條恆定的、可以雙向穿行的路徑,
因為每種熱和冷以及二者中間的
各種溫度依次排列,構成了整體。
所以,物體的差異限定在這個範圍內,
520 兩頭各自都有極點標明了邊疆,
這邊有火焰灼燒,那邊有冰霜啃噬。

此點已被證明,它又可進一步證明[5]
我即將所言非虛:形狀彼此相似的
所有原子,它們的總數一定無限。
525 這是因為,既然原子的形狀數量
有限,形狀相似的原子數量必然
無限,否則的話,原子的總數就必定
有限——而我已經證明這一點不可能:[6]
我在此詩中揭示,物質的微小原子
530 在無窮時間裡始終維繫着宇宙總體,[7]
從各個方向持續不斷地提供撞擊。
你會發現,某些動物相對較稀少,[8]
它們的繁殖能力也不如其他動物,
可是在別的地區,尤其是遙遠的異域,[9]
535 卻能找到許多的同類,彌補了不足。[10]
就像在四足動物中,我們首先看到,
長着蛇手的大象便是如此,印度[11]
被成千上萬象牙築成的城牆包圍,
所以不可能深入其腹地:這些獸類
540 數量如此龐大,我們卻極少目睹。
然而,我還必須承認這一點:無論你
設想什麼奇怪的動物,只要它是
分娩而得的,即使全世界只此一例,
除非宇宙之中有無窮的物質和原子
545 為它提供孕育和誕生的資源,它斷無
可能誕生,更不可能生長發育。[12]
因為,即使假定某種東西的原子[13]
數量有限,當它們在宇宙中穿梭,從哪裡、
在哪裡、靠什麼力量、怎樣才能在如此
550 廣闊的物質海和其他原子的亂陣中相遇?
我認為,它們根本沒有結合的可能,
而像在許多次可怕的沉船事故之後,
大海總是在各處拋擲橫木、肋拱、
帆桁、船頭、桅杆、槳葉和其他殘體——
555 直至船尾的碎片漂過每一塊大陸,
彷彿在向凡人們發出嚴厲的警告,
讓他們避開大海的陷阱、暴力和陰謀,
也絕對不要在任何時候全然信任它,
即使它狡詐地以平靜水面嫵媚相邀——
560 你一旦認定某種原子有確定的數量,
物質的萬千浪潮也會如此,在無窮
時間中不停地驅散、拋擲它們,這樣,
它們永遠無法被推到一起,無法
結合,也無法留在婚姻中,繼續成長。
565 (然而現實已顯明,這些一直在發生,
萬物能夠誕生,誕生後也能夠長大。)
所以,無論你選擇什麼原子,其數量
都顯然無限,能提供萬物所需的資源。
如此,造成毀滅的運動才不能永遠
570 得勝,不能將創造的活力永埋墳墓,
與之相應,創生和養育萬物的運動
也不能無休無止地保存已造之物。
於是,原子之間的爭鬥就是自無窮
時光以來的一場勢均力敵的拉鋸戰。
575 創造生命的原子在各處輪番獲勝,
又輪番失利:當嬰兒進入光的疆域,
他發出的哭聲總與葬禮的哀號相伴;[14]
跟隨白晝的夜晚和跟隨夜晚的黎明
始終聽見患病孩子的啼哭與陪同
580 死亡和黑色葬禮的輓歌混合在一起。
現在,你還應該在這條真理上簽字、[15]
蓋章,用心保管,將它存入記憶:
性質向我們感官顯明的任何東西
都不可能是由同一種原子構成,
585 也沒有任何東西不包含混合的原子。
如果某物比他物擁有更豐富多彩的
能力和性質,就表明,構成它的原子
擁有最多的種類,擁有最多的形狀。

首先,大地包含了水的原子,由此[16]
590 源泉湧出,散布清涼,一刻不停地
更新無垠的大海;她也有火的原子[17]
(許多地方的外殼都在熊熊燃燒,
只不過怒噴地底之火的埃特納最瘋狂);
此外,能為人類種出明亮穀物、
595 可愛綠樹的那些原子她同樣不少,
甚至還能用它們來滋育河流、葉子、
怡人的牧場和遊盪山間的各種野獸。

所以,“諸神偉大的母親”“眾獸之母”[18]
“人類身體之祖”的稱號全歸她擁有。
600 在古代希臘博學的詩人們筆下,她駕着[19]

[1] 原文的odor smyrnae(斯密爾納的香料)指沒藥,小亞細亞的斯密爾納(Smyrna)盛產沒藥。
[2] 原文的mele(曲調)是仿希臘語的主格複數形式。這裡的daedala(精妙)帶有被動意味,參考第一卷第7行的注釋。
[3] 這行的diximus後面省略了隱含的動詞不定式progredi posse。
[4] 原文的materiem是原子的集體稱謂。
[5] 在522-580行,盧克萊修論證了有相似形狀的原子數量是無限的,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.42)。在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:INTER SE SIMILIA INFINITA ESSE(彼此相似的原子數量無限)。這個小標題在抄本中標記為521a行。
[6] 參考第一卷1008-1051行。原文中這行後面可能有幾個詞缺失。
[7] Robin(1925)指出,infinitum(無窮)的概念在原子論中包含原子數量無窮、虛空無窮和時間無窮三個方面。
[8] 原文的quod表示對照關係。
[9] “別的地區”指意大利以外的地區。
[10] 這種總體平衡的概念被伊壁鳩魯稱為isonomia,參考伊壁鳩魯《書信集》(Epistles 1.45)。
[11] “長着蛇手的”(anguimanus)描述大象的長鼻子。
[12] 此處盧克萊修的論證不嚴謹,這種可能性只是很小,並非全然不存在。
[13] 這行原文的文本非常不確定。
[14] 原文的pueri這裡指嬰兒。
[15] 在581-729行,盧克萊修指出,原子的結合能產生極其豐富的形態,但不能產生無窮多種形態。其中581-599行斷言,任何東西都不能只由一種原子構成。
[16] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:IN TERRA SEMINA INSVNT(原子存在於大地之中)。這個小標題在抄本中標記為588a行。
[17] “她”指大地(terra),因為拉丁語中terra是陰性名詞。
[18] 在《物性論》抄本中,這行前面有一個小標題:DE MATRE MAGNA(論偉大的神母)。這個小標題在抄本中標記為597a行。
[19] 600-680行(實際的660行)是對神母(也稱地母)的詩意描繪。神母庫柏勒(Cybele,又名Rhea、Ops,也叫Magna Mater)是古羅馬宗教中的重要神祇,她是第一位引入羅馬的東方神,在羅馬的敬拜始於公元前204年,敬拜細節可以參考奧維德《歲時記》(Fasti 4.179-372)。600行後面有文本缺失。這段文字讓研究者深感困惑。為何反宗教的盧克萊修要濃墨重彩地描述庫柏勒崇拜,似乎還滿懷熱情?Patin(1859)將其視為“盧克萊修著作中的反盧克萊修段落”的代表。Perret(1935)和Boyancé(1941)認為這或許是因為盧克萊修未加甄別地引用了他人的文本,Müller(1959)則認為盧克萊修描述庫柏勒崇拜的目的是為了批判。Jope(1985)指出,這段看似奇怪的文字其實體現了正統的伊壁鳩魯思想。